IV SA/Wr 149/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz Kremis po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale IV sprawy ze skargi N. K. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia 6 lutego 2025 r. nr PS-KŚ.7060.1.802/20.ZZ.000847.2025AB2 w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego postanawia: odrzucić skargę. W dniu 27 lutego 2025 r. (data stempla pocztowego) N. K. (dalej: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na decyzję Wojewody Dolnośląskiego (dalej: organ) z dnia 6 lutego 2025 r. (nr PS-KŚ.7060.1.802/20.ZZ.000847.2025AB2) w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego (dalej również: decyzja). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że w dniu 13 lutego 2025 r. (data stempla pocztowego) od decyzji zostało złożono odwołanie do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej jako organu II instancji. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, mocą wydanej w dniu 7 marca 2025 r. decyzji (nr DSZ-V.4321.4.49.2025.EH), utrzymał w mocy decyzję organu. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 1 kwietnia 2025 r., pismem Sądu z dnia 7 kwietnia 2025 r., skarżąca została wezwana do podania swojego numeru PESEL w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że powyższe wezwanie doręczono skarżącej na podany w skardze adres w dniu 10 kwietnia 2025 r. Siedmiodniowy termin do uzupełnienia wskazanego w wezwaniu braku skargi upłynął bezskutecznie w dniu 17 kwietnia 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga podlegała odrzuceniu. Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania skargi sąd administracyjny obowiązany jest z urzędu badać, czy wniesienie skargi jest dopuszczalne. Negatywny wynik takiej kontroli skutkuje brakiem możliwości rozstrzygnięcia sporu i wydania w sprawie wyroku. Zgodnie z art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.), warunkiem dopuszczalności skargi jest wyczerpanie środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich. Z kolei przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie czy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie (§ 2). Wyczerpanie środków zaskarżenia, o których mowa w art. 52 § 2 p.p.s.a., przed złożeniem skargi do sądu administracyjnego, stanowi podstawową przesłankę dopuszczalności skargi, czyli warunek prawidłowego zaskarżenia danego aktu. Obowiązek ten wynika z założenia, że sąd nie wyręcza organów administracji wyższego stopnia i nie narusza podstawowej zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Wspomniana zasada daje natomiast stronie prawo do domagania się dwukrotnego merytorycznego rozpatrzenia jej sprawy przez dwa różne organy administracyjne. Rangę tej zasady potwierdza art. 78 Konstytucji RP, w myśl którego każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. W niniejszej sprawie skarżąca wystąpiła ze skargą na decyzję organu z dnia 6 lutego 2025 r. w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego wypłaconego za okres od 1 marca 2020 r. do 31 maja 2021 r. za nienależnie pobrane i zobowiązania skarżącej do zwrotu tego świadczenia, od której to decyzji przysługiwało skarżącej prawo złożenia, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, odwołania do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, o czym skarżąca została pouczona w treści decyzji. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca z tego uprawnienia skorzystała, bowiem w dniu 13 lutego 2025 r. wniosła odwołanie od decyzji. W wyniku wniesienia odwołania Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia 7 marca 2025 r. (nr DSZ-V.4321.4.49.2025.EH) utrzymał w mocy decyzję organu. Niemniej jednak skarżąca już w dniu 27 lutego 2025 r. wniosła skargę na decyzję organu pierwszej instancji. Z powołanego art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. wynika, że skargę do sądu administracyjnego można wnieść na decyzję, która nie podlega już zaskarżeniu w administracyjnym toku instancji poprzez odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy z tego względu, że taki środek prawny został już w stosunku do kwestionowanego orzeczenia wykorzystany albo dlatego, że postępowanie w danej sprawie jest jednoinstancyjne, co wynikać musi z przepisów szczególnych. Oznacza to zatem, że w sprawach, w których od decyzji organu pierwszej instancji przysługuje odwołanie, przedmiotem skargi skierowanej do sądu administracyjnego może być tylko decyzja organu odwoławczego, niedopuszczalna jest natomiast skarga na decyzję organu pierwszej instancji, wydana w tej sprawie (tak m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 lipca 2022 r. sygn. akt IISA/Po 462/22, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 110/22). Wykładnię art. 52 § 1 p.p.s.a. trafnie prezentuje wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 116/13, LEX nr 1282718). Otóż o wyczerpaniu środków zaskarżenia można mówić dopiero po rozpoznaniu przez organ administracji publicznej wniesionego środka zaskarżenia. Zatem niezachowanie przewidzianego w art. 52 § 1 p.p.s.a. trybu ma miejsce zarówno wówczas, gdy strona w ogóle nie wniosła przysługujących jej w postępowaniu administracyjnym środków zaskarżenia, jak też w przypadku złożenia do sądu administracyjnego skargi po uprzednim wniesieniu środka zaskarżenia, ale przed jego rozpoznaniem przez właściwy organ. Innymi słowy nie wystarczy samo złożenie środka zaskarżenia od kwestionowanych decyzji czy postanowienia organu I instancji, lecz wymagane jest, aby skarga została wniesiona na stosowne działanie organu podjęte po rozpatrzeniu takiego środka prawnego. Dopiero akt administracyjny wydany po rozpatrzeniu złożonego przez stronę środka zaskarżenia, przysługującego jej w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w danej sprawie, otwiera tej stronie drogę do skutecznego wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Niedopełnienie przez skarżącą warunku określonego w powyższych przepisach, tj. wniesienie skargi na decyzję organu I instancji w sytuacji jednoczesnego wniesienia odwołania od tej decyzji, skutkuje odrzuceniem skargi jako niedopuszczalnej na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ppsa, w myśl którego, sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Użyte w tym przepisie sformułowanie "innych" wskazuje na inne przyczyny, niż te wymienione w pkt 1-5 art. 58 § 1 p.p.s.a. Niedopuszczalność skargi z innych przyczyn występuje zwłaszcza, gdy skarga zostanie wniesiona bez wyczerpania środków zaskarżenia (por. postanowienie NSA z dnia 27 kwietnia 2022 r., sygn.. akt I OSK 635/22). W tym stanie rzeczy, skarga na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w związku z art. 52 § 2 p.p.s.a. podlegała odrzuceniu. Na marginesie należy również zauważyć, że niniejsza skarga kwalifikuje się do odrzucenia także na tej podstawie, że skarżąca, pomimo wezwania, nie uzupełniła braku formalnego tej skargi w zakresie podania prawidłowego numeru PESEL skarżącej. Wymóg podania numeru PESEL w każdym piśmie w postępowaniu sądowoadministracyjnym (w tym w skardze) wynika z art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.. Termin na uzupełnienie omawianego braku minął bezskutecznie w dniu 17 kwietnia 2025 r., albowiem wezwanie do uzupełnienia w/w braku doręczono skarżącej w dniu 10 kwietnia 2025 r. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie jej braków. Jednakże, jak wspomniano wyżej, kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie ma kwestia braku dopuszczalności skargi z uwagi na brak wyczerpania środków zaskarżenia służących skarżącej, tj. wniesienie skargi na decyzję organu I instancji, dodatkowo w sytuacji jednoczesnego wniesienia odwołania od decyzji tego organu. Wynikający z art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. obowiązek wyczerpania środków zaskarżenia w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie należy rozumieć jako samoistny warunek dopuszczalności skargi, który trzeba spełnić, aby prawnie dopuszczalne stało się wniesienie takiego środka ochrony sądowej. Dopóki bowiem stronie przysługuje prawo wniesienia jakiegokolwiek środka zaskarżenia, dopóty wniesienie skargi na określony akt organu administracji publicznej do sądu administracyjnego jako przedwczesne jest niedopuszczalne. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2020 r., sygn. akt I FSK 495/20; postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 października 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 383/20). Kierując się wskazaną argumentacją, Sąd, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.