IV SA/Wr 16/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Asesor WSA Marta Pająkiewicz - Kremis (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości. UZASADNIEINE Przedmiotem skargi K. P. (strona, wnioskodawca, skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. (dalej: SKO) z dnia [...] października 2021 r. (nr [...]), wydana po rozpatrzeniu odwołania strony od decyzji Burmistrza Miasta N. z dnia [...] września 2021 r. (nr [...]) odmawiającej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o jakim mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.). Jak wynika z zaskarżonej decyzji oraz z akt sprawy, w dniu 6 sierpnia 2021 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. wpłynął wniosek strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez wnioskodawcę opieką nad matką – J. W. Decyzją z dnia [...] września 2021 r. organ pierwszej instancji odmówił stronie ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego podnosząc, że rozmiar i zakres opieki nie wymusza na wnioskodawcy rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Po rozpatrzeniu odwołania, powołaną na wstępie decyzją SKO, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.) decyzję organu pierwszej instancji utrzymało w mocy. Organ drugiej instancji przytoczył treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i wskazał, że w sprawie została spełniona przesłanka legitymowania się przez osobę niepełnosprawną orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie spełniona została natomiast druga z wymaganych na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przesłanek, a mianowicie – w sprawie brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki. Odwołując się do zebranego w sprawie materiału dowodowego SKO wskazało, że J. W. choruje na nadciśnienie, niewydolność krążenia, migotanie przedsionków, kamicę pęcherzyka żółciowego i chorobę zwyrodnieniową. Nie jest osobą leżącą, ani pampersowaną. Porusza się samodzielnie w obrębie mieszkania. Nie wymaga karmienia. Samodzielnie - spożywa przygotowane przez syna posiłki, przyjmuje leki, ubiera się, dba o higienę osobistą, korzysta z toalety. Sporadycznie wymaga pomocy przy kąpieli. Konieczne jest jej dostarczanie zakupów, przygotowywanie posiłków, leków, mobilizowanie do ćwiczeń. SKO zwróciło uwagę, że sprawowana przez stronę opieka polega na prowadzeniu gospodarstwa domowego, tj. robieniu zakupów, sprzątaniu, praniu, przygotowywaniu posiłków (głównie obiadów), wykupowaniu leków. Według organu, czynności związane z opieką nad matką zajmują około 5 godzin dziennie i nie wymuszają rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zdaniem organu, zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym oświadczenie J. W., wskazują, że matka strony nie wymaga całodobowej, czy wielogodzinnej nieprzerwanej opieki, lecz pomocy ograniczonej czasowo do kilku godzin dziennie i odnoszącej się do czynności o wyższy stopniu trudności z perspektywy osoby niepełnosprawnej jak – zakupy, przygotowywanie posiłków, sprzątanie, pranie. Zdaniem Kolegium, matka strony jest w stanie poradzić sobie bez syna przez kilka godzin dziennie. Z kolei czynności opiekuńcze strony (przygotowywanie ubrań, posiłków, leków, sporadyczna pomoc przy kąpieli, mierzenie ciśnienia, motywowanie do ćwiczeń) nie zajmują takiej ilości czasu w ciągu dnia, by przy należytej organizacji zajęć wykluczały podjęcie pracy zarobkowej. Organ drugiej instancji zwrócił uwagę, że przy takim zakresie czynności opiekuńczych strona może zapewnić matce pomoc w każdym czasie, tj. w godzinach rannych, popołudniowych, wieczornych (przed i po pracy), a zatem sprawowana opieka nie koliduje z aktywnością zawodową strony. SKO odnotowało również, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wnioskodawca ostatnio był zatrudniony w 2003 r. Decyzja ostateczna SKO stała się przedmiotem skargi, jaką strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz wydania orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ewentualnie, o przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię tego przepisu i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez stronę w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W skardze strona przytoczyła brzmienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. i podniosła, że opieka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie musi być całodobowa. W rozwinięciu tej argumentacji strona odwołała się do treści uzasadnienia wyroku wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 16 września 2021 r., wydanego w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 577/21, w którym Sąd ten wyjaśnił, jak należy rozumieć zawarty w ustawie o świadczeniach rodzinnych zwrot "stałej" oraz "długotrwałej" opieki. W powołaniu na ten wyrok skarżąca argumentowała, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako warunku wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości oraz opieka długotrwała w sensie rozciągłości w czasie. Podkreśliła nadto, że istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby niepełnosprawnej. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Istota sporu w sprawie sprowadza się do oceny tego, czy zasadnie odmówiono stronie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności matką. W ocenie Sądu, przedstawiona w zaskarżonej decyzji wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest prawidłowa. W sprawie dokonano wyczerpujących – z punktu widzenia treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. – ustaleń faktycznych, a wyprowadzone na ich podstawie wnioski Sąd uznaje za przekonujące oraz należycie uzasadnione. Zgodnie z art. 17 ust. 1 uś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W orzecznictwie sądowym wielokrotnie zostało podkreślone, że świadczenie pielęgnacyjne, jako forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, a jedynie do tych z nich, którzy po pierwsze objęci są obowiązkiem alimentacyjnym wobec osoby wymagającej opieki, a po drugie, którzy jednocześnie sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny nie mają obiektywnych możliwości kontynuacji lub podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Trafnie akcentuje organ w zaskarżonej decyzji, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 września 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 476/19, LEX nr 2723421). Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. jako przesłankę, od spełnienia której zależy przysługiwanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub niej pracy zarobkowej, wskazuje sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Sposób jej sprawowania nie został jednak określony w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W związku z tym należy go rozpatrywać przez pryzmat celu regulacji związanej z prawem do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 31 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 1032/11, LEX nr 1109020). Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. należy stosować zatem wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których opieka wyklucza możliwość podjęcia (lub wykonywania) jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Regulacja ta nie ma zatem zastosowania w sytuacji, w której konieczność sprawowania opieki nie koliduje z możliwością wykonywania pracy, czy podjęciem innej formy zarobkowania. Jak wynika z materiału dowodowego sprawy, Janina Wójcik choruje na nadciśnienie, niewydolność krążenia, migotanie przedsionków, kamicę pęcherzyka żółciowego i chorobę zwyrodnieniową. Nie jest osobą leżącą, ani pampersowaną. Porusza się samodzielnie w obrębie mieszkania. Nie wymaga karmienia. Samodzielnie - spożywa przygotowane przez syna posiłki, przyjmuje leki, ubiera się, dba o higienę osobistą, korzysta z toalety. Sporadycznie wymaga pomocy przy kąpieli. Konieczne jest jej dostarczanie zakupów, przygotowywanie posiłków, leków, mobilizowanie do ćwiczeń. Sprawowana przez stronę opieka nad matką polega na prowadzeniu gospodarstwa domowego, tj. robieniu zakupów, sprzątaniu, praniu, przygotowywaniu posiłków (głównie obiadów), wykupowaniu leków. Z niezakwestionowanych ustaleń organu wynika, że czynności związane z opieką nad matką zajmują około 5 godzin dziennie i nie wymuszają rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W świetle tych faktów zasadnie przyjęte zostało w zaskarżonej decyzji, że czynności opiekuńcze, jakie wykonuje strona przy matce nie pozostają w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Związek ten należy rozumieć jako stan, w której intensywność niezbędnej opieki uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. W nawiązaniu do argumentacji skargi należy podnieść, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę, musi natomiast odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką (których to z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić), a swoją intensywnością i zakresem stanowić zarazem obiektywną przeszkodę dla możliwości kontynuowania lub podjęcia pracy zarobkowej przez opiekuna. Z akt sprawy wynika, że pomoc strony przy matce sprowadza się zasadniczo do pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Tego rodzaju zakres usług opiekuńczych może być, przy dobrej organizacji czas, świadczony w porach wolnych od pracy, a co za tym idzie, nie koliduje on z podjęciem przez stronę zatrudnienia. W nawiązaniu do treści skargi należy wskazać, że w sprawie, organy nie kwestionowały orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a prowadzone w sprawie postępowanie dowodowe ukierunkowane było na ustalenie zakresu świadczonej przez stronę opieki nad matką rozpatrywanego w kontekście tego, czy zakres ten stanowi obiektywną przeszkodę do podjęcia przez nią zatrudnienia. Skarżący z przyczyn wyżej omówionych błędnie pojmuje treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uznając, że już sam fakt sprawowania opieki uzasadnia uwzględnienie złożonego przez niego wniosku oraz ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Końcowo już tylko należy dodać, że Sąd oczywiście podziela również wyrażone w zaskarżonej decyzji stanowisko, że w sprawie nie występuje również przesłanka rezygnacji przez stronę z zatrudnienia jako że aktywność zawodowa strony ustała w 2003 r. Kierując się przedstawioną argumentacją, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) wywiedzioną w sprawie skargę Sąd w całości oddalił jako bezzasadną.