IV SA/Wr 206/16

Ewa Orłowska – starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokat, ustanowionej z urzędu, P. P. o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi H. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [..] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w postaci zasiłku na zakup obiadu postanawia: odmówić przyznania od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu adwokat, ustanowionej z urzędu, kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z tytułu sporządzenia i wniesienia, pismem z dnia [..]., skargi kasacyjnej i za udział w postępowaniu zażaleniowym dotyczącym postanowienia Sądu z dnia 21 marca 2017 r. Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 26 września 2016 r. sygn. akt IV SA/Wr 206/16 przyznano stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu k- 37. Okręgowa Rada Adwokacka pismem z dnia 4 października 2016 r. wyznaczyła pełnomocnika z urzędu adwokat P. P. Dnia 8 grudnia 2016 r. pełnomocnik z urzędu udzieliła pełnomocnictwa substytucyjnego innemu adwokatowi k- 64. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 13 grudnia 2016 r. oddalił skargę w całości (pkt I sentencji). Natomiast w pkt II sentencji zasądzono na rzecz adwokata z urzędu wynagrodzenie za udział w postępowaniu przed sądem I instancji w wysokości [..] zł (wynagrodzenie powiększone o podatek VAT). Koszty te zostały zasądzone w związku z zawartym w protokole rozprawy z dnia 13 grudnia 2016 r. k-66, na której stawił się pełnomocnik substytucyjny działający z upoważnienia pełnomocnika z urzędu, wnioskiem pełnomocnika substytucyjnego o zasądzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu i złożonym oświadczeniem, że koszty nie zostały opłacone w całości ani w części. Pismem z dnia 13 lutego 2017 r. pełnomocnik z urzędu sporządziła skargę kasacyjną k- 99 od powyższego wyroku Sądu z dnia 13 grudnia 2016 r. sygn. akt IV SA/Wr 206/16 oddalającego skargę w całości. Skarga ta zawiera wniosek o zasądzenie kosztów udzielonej pomocy z urzędu według norm przepisanych, k-101. Odrębnym pismem z dnia 12 kwietnia 2017 r. k- 137 pełnomocnik z urzędu sporządziła zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 21 marca 317 r. odmawiające uwzględnienia wniosku o uzupełnienie wyroku. Zażalenie to zawiera wniosek o zasądzenie podwójnych kosztów udzielonej pomocy z urzędu według norm przypisanych k- 138. Postanowienie Sądu z dnia 21 marca 2017 r. zostało wydane na rozprawie, na której stawiła się pełnomocnik z urzędu, oświadczając, że przychyla się do wniosku skarżącego zawartego w piśmie z dnia 15 grudnia 2016 r., co wynika z protokołu tej rozprawy z dnia 21marca 2017 r., k- 117. Pismem referendarza sądowego z dnia 12 maja 2017 r. poinformowano pełnomocnika z urzędu, iż zawarty w skardze kasacyjnej i w zażaleniu wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu zostanie rozpoznany po zakończeniu postępowania przed NSA. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 6 lipca 2017 r. sygn. akt I OZ 1059/17 oddalił zażalenie na wskazane postanowienie Sądu z dnia 21 marca 2017 r. Okręgowa Rada Adwokacka w W. pismem z dnia 18 kwietnia 2018 r. wyznaczyła w niniejszej sprawie do pełnienia czynności przed NSA innego pełnomocnika z urzędu, czyli adw. A. B. – J. k- 170, która udzieliła pełnomocnictwa substytucyjnego innemu adwokatowi do zastępowania jej w postępowaniu przed NSA, k- 175. Naczelny Sąd Administracyjny na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1386/17 oddalił skargę kasacyjną k- 177. W uzasadnieniu tego postanowienia NSA wskazał, że nie orzekł o kosztach pomocy prawnej świadczonej z urzędu, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa, przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261. Pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu odrębny wniosek wraz ze stosownym oświadczeniem. Z protokołu tej rozprawy wynika, że stawił się na niej pełnomocnik substytucyjny, ustanowiony przez pełnomocnika z urzędu wyznaczonego przez ORA w W., który oświadczył, że wnosi i wywodzi jak w skardze kasacyjnej. Pismem z dnia 26 kwietnia 2018 r. pełnomocnik z urzędu wyznaczona przez ORA we W. złożyła do NSA wniosek o sporządzenie uzasadnienia powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego i doręczenie na adres kancelarii. Pismem z dnia 13 lipca 2018 r. NSA przesłał to orzeczenie na adres kancelarii tego pełnomocnika, który został doręczony temu pełnomocnikowi w dniu 16 lipca 2018 r. k-194. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlegają, opisane wyżej, zawarte w skardze kasacyjnej z dnia 13 lutego 2017 r. k- 101 i w zażaleniu z dnia 12 kwietnia 2017 r. k-138 wnioski pełnomocnika z urzędu wyznaczonego przez ORA we W. o zasądzenie "kosztów udzielonej pomocy z urzędu według norm przypisanych", które zostały zakwalifikowane jako wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, tj. o przyznanie wynagrodzenia z tytułu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej i z tytułu udziału w postępowaniu zażaleniowym. Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad prawnych określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stosownie do art. 258 § 2 pkt 8 powołanej ustawy do czynności referendarza sądowego w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy należy m. in. wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi lub radcy prawnemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków. Z dniem 2 listopada 2016 r. weszło w życie nowe rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1714). Skoro ustawodawca w § 22 tego nowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, wskazał, że w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego nowego rozporządzenia (czyli przed dniem 2 listopada 2016 r.) należy stosować przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, to w niniejszej sprawie, w której Sąd I instancji wydał wyrok w dniu 13 grudnia 2016 r, a skarga kasacyjna od tego wyroku została wniesiona w dniu 13 lutego 2017 r., zaś wspomniane zażalenie zostało nadane w dniu 12 kwietnia 2017 r., a więc te środki zaskarżenia zostały wniesione już po o wejściu w życie tego nowego rozporządzenia (2 listopada 2016 r.) należy stosować do rozpoczętego postępowania w kolejnej II instancji, przepisy tego nowego rozporządzenia. W myśl § 2 powyższego rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz 2) niezbędne i udokumentowane wydatki adwokata ustanowionego z urzędu. Stosownie do § 3 tego rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zawiera oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Z przepisu tego wynika, że wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie kosztów z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu powinien zawierać oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Jednocześnie z orzecznictwa sądowoadministracyjnego wydanego w okresie obowiązywania poprzedniego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461 z późn. zm.) wynika, że brak powyższego oświadczenia wywołuje skutki materialnoprawne polegające na utracie prawa do wynagrodzenia i nie stosuje się do niego trybu uzupełnienia braków, o jakim mowa w art. 49 p.p.s.a. (por.m.in. postanowienia NSA z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1001/14, z dnia 13 sierpnia 2014 r., sygn. akt II OZ 759/14. Stanowisko to zachowuje w pełni aktualność na gruncie rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r., skoro przepis § 20 tego poprzednio obowiązującego rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. stanowił, że wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Ponadto oświadczenie, iż opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części, powinno być wyraźnie sformułowanie we wniosku adwokata o przyznanie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy udzielonej stronie postępowania z urzędu (por. postanowienie SN z dnia 23 lutego 2012 r., V CZ 133/11, LEX nr 1215161). Brak takiego oświadczenia wywołuje skutki materialnoprawne, polegające na utracie prawa do wynagrodzenia (postanowienie SN z dnia 9 września 2011 r., III SPP 27/11, LEX nr 1106755). W komentarzu do § 3 rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. ( Aleksandra Partyk, Tomasz Partyk) wskazano, że nietrafne jest niekiedy prezentowane rozumowanie, iż samo sformułowanie wniosku "o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej" jest już jednoznaczne ze złożeniem stosownego oświadczenia, skoro w samym wniosku użyto sformułowania "nieopłaconej". Taka treść wniosku odpowiada bowiem jedynie ustawowej nomenklaturze w tym przedmiocie, na gruncie zaś komentowanego § 3 rozporządzenia nie powinno budzić wątpliwości, że konieczne jest wyraźne oświadczenie, iż opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części, a oświadczenie to zawarte ma być właśnie we wniosku "o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej". Ponadto złożenie wskazanego oświadczenia, stanowi konieczną przesłankę warunkującą przyznanie pełnomocnikowi wyznaczonemu z urzędu stosownego wynagrodzenia. Przedmiotowe oświadczenie stanowi bowiem podstawę do ustalenia, że opłaty za czynności adwokackie nie zostały zapłacone w całości lub w części. Pozwala tym samym określić zakres, w jakim wynagrodzenie za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy powinno zostać pokryte przez Skarb Państwa. Faktu, że opłaty za czynności adwokackie nie zostały zapłacone w całości lub w części nie można wywodzić z treści żądania zawartego we wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Jego treść nie zastępuje bowiem treści oświadczenia, o którym mowa w § 3 rozporządzenia, i nie może być też z treścią tego oświadczenia utożsamiana (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1998 r., sygn. akt II CKN 687/98, opubl. OSNC z 1999 r. nr 3, poz. 63; wyrok NSA W-wa z dnia 21 czerwca 2006 r., sygn. akt II FSK 862/05, niepubl.) W rozpoznawanych obecnie wnioskach pełnomocnik z urzędu zawarła żądanie o treści: "zasądzenie kosztów pomocy prawnej z urzędu według norm przypisanych". Treść tego żądania nie zawiera oświadczenia pełnomocnika, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Dodać trzeba, iż wymagane oświadczenie nie zostało również zawarte w pozostałej treści skargi kasacyjnej ani w pozostałej treści zażalenia. W tej sytuacji, skoro rozpoznawany w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z tytułu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej oraz wniosek zawarty w opisanym wyżej zażaleniu nie zawiera oświadczenia wymaganego w przepisie § 3 rozporządzenia, należało odmówić przyznania wynagrodzenia. Natomiast oświadczenie pełnomocnika złożone na rozprawie przed wojewódzkim sądem administracyjnym w dniu 13 grudnia 2016 r., że "pomoc prawna udzielona z urzędu nie została opłacona w całości ani w części" k- 66, dotyczy wyłącznie postępowania przed sądem I instancji zakończonego wyrokiem oddalającym skargę w całości. Oświadczenie to nie dotyczy zatem wniesionej na dalszym etapie postępowania sądowego skargi kasacyjnej z dnia 13 lutego 2017 r. i zażalenia od postanowienia Sądu z dnia 21 marca 2017 r. W momencie złożenia tego oświadczenia nie została bowiem sporządzona skarga kasacyjna z dnia 13 lutego 2017 r. i zażalenie z dnia 12 kwietnia 2017 r., a ponadto w obrocie prawnym nie istniało postanowienie Sądu z dnia 21 marca 2017 r., którego to zażalenie dotyczy. Z tych względów, na podstawie art. 250 i art. 258 § 2 pkt 8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 3 rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, orzeczono jak w sentencji.