IV SA/Wr 219/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Andrzej Nikiforów (sprawozdawca), po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 września 2025 r. sprawy ze skargi I. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 12 września 2024 r. nr SKO 4103/340/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości. Przedmiotem skargi I. P. (dalej: strona, skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu (dalej: SKO, organ odwoławczy) z 12 września 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Pieszyce (dalej: Burmistrz, organ pierwszej instancji) z 7 sierpnia 2024 r., w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji SKO oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza jak i akt administracyjnych sprawy wynika, że strona 27 lutego 2023 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką (ur. 17 maja 1955 r.). W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego Burmistrz wydał decyzję z 7 sierpnia 2024 r., w której odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Wskazał m.in., że matka strony legitymuje się wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Dzierżoniowie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 17 września 2021 r. Przy tym niepełnosprawność istnieje od 39-go roku życia. Z uwagi na wątpliwości co do świadczenia przez stronę bezpośredniej i stałej opieki organ pierwszej instancji zwrócił się o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego pod kątem konieczności sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. Wskazano, że pracownik socjalny dwukrotnie próbował przeprowadzić wywiad środowiskowy w dniu 1 oraz 5 lipca 2024 r. Było to jednak niemożliwe z uwagi na nieobecność strony w miejscu zamieszkania wskazanym we wniosku. Przy tym z notatki służbowej pracownika socjalnego z 1 lipca 2024 r. wynika, iż matka strony przebywała w mieszkaniu sama i robiła poranną toaletę. Opowiadała o swojej rodzinie, poinformowała pracownika, że ma dwie córki. Córka A. mieszka w P., ale nie podała jej adresu (córka jej zabroniła) a strona - córka I. mieszka w W. z mężem i synem. Dalej matka strony powiedziała, że jak zachorowała to strona przyjeżdża co pewien czas i przebywa w P. przez tydzień lub dwa. W tym samym dniu strona zadzwoniła do pracownika socjalnego i udzieliła informacji, że nie przebywa w P., jest u swoich teściów w W. z synem. Wyjaśniła, że jej syn choruje na alergię i astmę, jest leczony u alergologa w W. i miał konsultacje lekarską. Strona wyjechała z P. 27 czerwca 2024 r. i wróci 4 lipca 2024 r. Pracownik socjalny w dniu 2 lipca 2024 r. zasięgnął informacji w najbliższym środowisku miejsca zamieszkania matki strony i z protokołu przesłuchań świadków wynika, iż strona mieszka w W., natomiast okazjonalnie przyjeżdża do matki gdzie przebywa przez 2-3 tygodnie. W dniu 5 lipca 2024 r. pracownik socjalny ponownie nie zastał strony w miejscu zamieszkania w P., a jej matka stwierdziła, że córka miała do załatwienia ważne sprawy" i że przyjedzie na weekend. W dniu 8 lipca 2024 r. został ostatecznie przeprowadzony wywiad środowiskowy w obecności strony, w którym pracownik socjalny wskazał (zgodnie z oświadczeniem strony), że jej matka wymaga pomocy osoby drugiej, choruje na POCHP, reumatoidalne zapalenie stawów, zaćmę, jaskrę, przez którą nie widzi na lewe oko. Jest po zawale serca, cierpi na chorobę niedotlenienia serca, chorobę wieńcową. Przy tym strona stara się pomagać swojej matce w następujących czynnościach: przygotowanie posiłków, pomoc przy myciu głowy, czynnościach higienicznych (obcinanie paznokci, które rogowacieją i powodują problemy z chodzeniem), utrzymuje mieszkanie w czystości, utrzymuje odzież i bieliznę pościelową w czystości, pomaga w załatwieniu spraw urzędowych. Ponadto strona jeździ z matką na wizyty do lekarza, wykupuje leki i podaje je mamie. Zdarzają się sytuacje, że matka budzi stronę w nocy, ponieważ potrzebuje pomocy w dojściu do toalety lub napiciu się wody. Strona oświadczyła, że do 24 lutego 2023 r. prowadziła działalność gospodarczą, ale zdecydowała się ją zamknąć by opiekować się matką. Strona ponadto oświadczyła, że od marca 2023 r. zamieszkuje wraz z synem (w wieku 4 lat) w P. u matki. Syn choruje na astmę i alergię, jest leczony w W. i dlatego strona co kilka miesięcy wyjeżdża z synem do lekarza. Wówczas opiekę nad mamą sprawuje jej siostra. Na podstawie powyższych ustaleń faktycznych organ pierwszej instancji uznał, że uwzględniając zakres i rozmiar czynności, jakie strona wykonuje opiekując się matką, oraz uwzględniając jej samodzielność ma ona możliwość podjęcia pracy. Organ pierwszej instancji wskazał że nie kwestionuje konieczności świadczenia przez stronę pomocy na rzecz matki, jak i nie kwestionuje też stanu zdrowia matki strony. Sama konieczność sprawowania opieki nad matką nie stanowi - w świetle art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323, ze zm.; dalej: u.ś.r.) - wystarczającej podstawy do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego skoro nie uzasadnia tego zakres sprawowanej opieki, która nie jest ani "stała" ani "długotrwała". Dalej zaakcentował, że podczas kolejnych wizyt pracownika socjalnego podczas nieobecności strony jej matka była sama w miejscu zamieszkania. Oświadczyła, że wspiera ją druga córka jednak nie zamieszkuje wspólnie z nią podczas nieobecności strony, co wskazuje na brak potrzeby całodobowego przebywania przy matce. Organ pierwszej instancji nie stwierdził takiej potrzeby nawet w rytmie dziennym, gdyż wskazane wsparcie wskazuje na pomoc jedynie przy wybranych czynnościach, m.in. sporządzaniu posiłków czy przygotowaniu leków. Wsparcie takie jest organizowane w formie usług opiekuńczych w każdej gminie. Jest ono realizowane w formie przyznania godzin pomocy usługowej. Matka strony samodzielnie wykonywała poranną toaletę przy pracownikach, wykonywała telefon, nie mając problemu z obsługą urządzenia. Samodzielnie funkcjonowała w swoim miejscu zamieszkania. Dokumentacja medyczna dostarczona przez stronę wraz ze stanowiskiem w sprawie z 29 lipca 2024 r. potwierdziła czasową infekcję wymagającą hospitalizacji, a nie ogólne pogorszenie stanu zdrowia. Według strony zakres opieki jakim jest objęta jej matka "może wskazywać na konieczność interwencyjnego podania lekarstw lub udzielenia innego wsparcia chociażby w razie nagłego zasłabnięcia" i nie musi być ona "osobą leżącą" jednak jednocześnie strona pozostawia matkę bez opieki, a jedynie ze wsparciem incydentalnym drugiej córki. Organ pierwszej instancji wskazał nadto, że nie kwestionuje konieczności wykonania zalecanych wizyt w związku z chorobą syna strony, jednak skoro jej matka wymaga stałego udziału opiekuna w codziennym funkcjonowaniu to w przypadku czasowej nieobecności strony winna zorganizować opiekę w takim samym zakresie w jakim sama świadczy chyba, że jej matka jednak takiej opieki nie wymaga. Z kolei zeznania świadków wskazujące, iż tylko okresowo przebywa strona na terenie P. u swojej mamy potwierdziła także sama jej matka w rozmowie z pracownikiem socjalnym. Zeznania te są spójne i pochodzą z dwóch niezależnych środowisk i zostały złożone po pouczeniu o odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Organ pierwszej instancji wreszcie konstatował, że samo posiadanie stopnia niepełnosprawności o wybranych wskazaniach nie warunkuje konieczności stałej lub długotrwałej opieki. Warunkuje go dopiero stan faktyczny, który jest potwierdzany wywiadem środowiskowym i faktycznym ustaleniem zakresu wsparcia osoby niepełnosprawnej. Tymczasem jak argumentował organ pierwszej instancji, w przedmiotowym przypadku wywiad środowiskowy nie potwierdził konieczności rezygnacji z zatrudniania z uwagi na konieczność opieki nad matką. Niezależnie od tego organ pierwszej instancji uznał, że nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia, którą przewiduje art. 17 ust. 1b u.ś.r., według którego świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Tymczasem z przedstawionego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matki strony wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 24 lipca 2020 r. a niepełnosprawność istnieje od 39-go roku życia, tj. powstała po 18 roku życia. W tym kontekście organ pierwszej instancji dokonał analizy skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym stwierdzono że: "Art. 17 ust. 1b ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 78 poz. 483 ze zm.)". Podkreślił, że jest to orzeczenie zakresowe, które wymaga podjęcia określonych działań ustawodawczych. Oznacza to więc, że skutkiem wejścia w życie tego wyroku nie jest uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. Skarżoną decyzją z 12 września 2024 r. SKO utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy uznał, że w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały dwie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz pozostawanie strony i jej matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Natomiast dowody zebrane w trakcie postępowania administracyjnego w postaci rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz zeznań świadków świadczą o tym, że strona nie sprawuje stałej opieki nad matką w stopniu uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia, a jej matka nie wymaga takiej opieki. SKO dokonało przy tym pozytywnej weryfikacji stanu faktycznego ustalonego przez organ pierwszej instancji. Mając na uwadze stanowisko prezentowane przez stronę dostrzegł, że obowiązki takie jak, przygotowywanie posiłków, załatwienie spraw urzędowych, sprzątanie, robienie zakupów itd. dotyczą każdego gospodarstwa domowego i wykonują je osoby pracujące (wykonują nawet względem niepełnosprawnych członków rodziny). Czynności higieniczne, obcinanie paznokci, ścielenie łóżka itd. nie zajmują tyle czasu codziennie, aby można twierdzić, że są przeszkodą w podjęciu zatrudnienia. Również wyjścia na spacery nie mogą stanowić przeszkody w podjęciu zatrudnienia, bo czynności te można wykonywać po pracy. Według organu odwoławczego zasady doświadczenia życiowego wskazują, że osoby pracujące opiekują się swoimi rodzicami, z których znaczny odsetek legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności i również osoby te towarzyszą im podczas wizyt lekarskich, ale odbywa się to w ramach przysługujących im urlopów. Powtórzył przytoczone w decyzji pierwszej instancji ustalenia pracowników socjalnych, że strona rzadko przebywa u matki. Potwierdziła to sama matka strony, podając, że córka mieszka w W. SKO podkreślił przy tym że nawet gdyby strona zamieszkiwała z matką na stałe, to zakres sprawowanej opieki i duży stopień samodzielności jej matki (w poruszaniu się, spożywaniu posiłków, logicznym kontakcie, korzystaniu z telefonu) nie uzasadnia przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Niezależnie od tego organ odwoławczy wskazał, że u.ś.r. nie zawiera definicji sprawowania opieki. Jednak z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez osobę opiekującą się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Inaczej ujmując, z komentowanego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej lub niepodejmowanie jej - spowodowane koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest zatem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną o znacznym stopniu niepełnosprawności (np. matką) - bowiem ta wynika z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica - lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie to nie może być zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Dalej, odnosząc się do zarzutów odwołania, SKO wskazało, że dla przyznania świadczenia nie wystarczy sam fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności lub równoważnego, gdyż nie jest to warunek wystarczający. Reasumując, SKO, nie kwestionując złego stanu zdrowia matki strony oraz nie kwestionując też konieczności świadczenia pomocy przez córkę na rzecz matki, podkreśliło, że sama tylko konieczność sprawowania opieki nie stanowi jeszcze wystarczającej podstawy do przyznania wnioskowanego świadczenia, skoro nie uzasadnia tego zakres sprawowanej opieki, która nie jest ani "stała" ani "długotrwała". SKO nie podzieliło natomiast stanowiska organu pierwszej instancji w zakresie interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13. Wyjaśniło, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Z tego wynika, że nie może być przeszkodą w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego data powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Skarżąca zaskarżyła decyzję SKO w całości zarzucając: 1. obrazę przepisów prawa materialnego to jest art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 1 marca 2024 r. poprzez błędną wykładnię tego przepisu polegającą na tym, że organ miałby mieć prawo do kwestionowania wniosków wypływających z orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności i podejmować własne ustalenia w zakresie dotyczącym stanu osoby niepełnosprawnej, podczas gdy właściwa interpretacja tego przepisu nakazuje przyjąć, że organ nie może przyjmować ustaleń sprzecznych z treścią wywołującego określone skutki prawne dokumentu, jakim w niniejszej sprawie jest orzeczenie o niepełnosprawności z 17 września 2021 r., w którego punkcie 7 wyraźnie wskazano na konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad jej matką; 2. obrazę przepisów prawa materialnego to jest art. 23 ust. 4aa w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię tej normy to jest uznanie, że w świetle tej normy w sposób właściwy przeprowadzono wywiad środowiskowy, podczas gdy z analizy dokumentów wynika, że wywiad ten został przeprowadzony wadliwie, co miało wpływ na treść zaskarżonej decyzji, ponieważ skutkowało błędnym ustaleniem, że matka nie potrzebuje pomocy skarżącej, a więc sama skarżąca może jakoby podjąć zatrudnienie, bo nie musi na co dzień zajmować się niepełnosprawną matką; 3. obrazę przepisów prawa materialnego to jest art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię to jest uznanie, że w świetle tego przepisu nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy między tym, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia a tym, że winna sprawować opiekę nad swoją matką, podczas gdy właściwa interpretacja tego przepisu nakazuje przyjąć, że taki adekwatny związek przyczynowo-skutkowy istnieje, co winno skutkować przyznaniem skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego; 4. art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego i brak zebrania materiału dowodowego, co z kolei skutkuje wadliwym, tj. niedostatecznie wyjaśnionym stanem faktycznym, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co przejawiało się błędnym uznaniem, że zakres sprawowanej nad matką opieki pozwala skarżącej na podjęcie pracy zarobkowej, podczas gdy w rzeczywistości organ drugiej instancji zaaprobował całkowicie błędną ocenę materiału dowodowego dokonywaną przez Burmistrza w kwestii tego, jakie są codzienne potrzeby matki, co zaowocowało pobieżnym tylko stwierdzeniem, że czynności polegające na opiece w żaden sposób nie przeszkadzają w podjęciu przez skarżącą pracy zarobkowej, co też było efektem oparcia rozstrzygnięcia na nierzetelnym wywiadzie środowiskowym to jest wywiadzie przeprowadzonym przy naruszeniu przepisów rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, który nawet nie został w odpowiednim trybie zlecony, a nadto było efektem oparcia się na zeznaniach niewiarygodnych świadków pozostających w konflikcie z matką skarżącej, które to uchybienie miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, ponieważ skutkowało bezpodstawnym oddaleniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego; 5. Ponadto organowi drugiej instancji skarżąca zarzuciła brak wysnucia odpowiednich wniosków z faktu, że organ pierwszej instancji, jak słusznie uznało SKO źle interpretował art. 17 ust. 1b u.ś.r. w kontekście orzeczenie TK w sprawie K 38/13 to znaczy skoro dla Burmistrza owa niewłaściwa interpretacja była przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, to tym samym SKO winno zaskarżoną decyzję Burmistrza uchylić zamiast podtrzymywać ją, ponieważ owo podtrzymanie oznaczać by musiało, że organ pierwszej instancji mimo niewłaściwej interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. przeprowadził właściwie postępowanie dowodowe, podczas gdy w rzeczywistości przeprowadził je tylko pobieżnie, skoro i tak trzymał się błędnych interpretacji, które nakazywały odmówić przyznania świadczenia, co mogło się odbyć niejako bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, jeśli interpretacja Burmistrza byłaby właściwa. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji SKO oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza. W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skarga okazała się nieuzasadniona. Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd stwierdził, że nie wystąpiły podstawy do zakwestionowania stanowiska organu odwoławczego wyrażonego w tej decyzji. Decyzja ta znajduje bowiem podstawy w prawie materialnym, jej wydanie zaś poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom procesowym. Materialnoprawną podstawę skarżonego orzeczenia (biorąc pod uwagę stan prawny obowiązujący do dnia 31 grudnia 2023 r.) stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r. traktujący, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Sąd – przechodząc do meritum sprawy - podziela pogląd, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wystarczającą podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalenia związku między rezygnacją z zatrudnienia (niepodejmowaniem pracy) i sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenia wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy, nie można utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej, wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Ocena spełnienia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku wymaga ustalenia, czy rodzaj oraz ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Opinia odnośnie charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza zakwestionowania stanu jej zdrowia wynikającego z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Nie kwestionując złego stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz konieczności jej wsparcia i udzielania pomocy przy niektórych czynnościach przez opiekuna (do czego jest on zobowiązany zgodnie z regulacjami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), należy podkreślić, że sam znaczny stopień niepełnosprawności (w tym przyznany na stałe), czy też sama niezdolność do samodzielnej egzystencji, jak i sama konieczność sprawowania opieki, czy też wykonywanie czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc, nie stanowią w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dla rozstrzygnięcia sprawy fundamentalne znaczenie ma zakres wykonywanych czynności i ich częstotliwość. W sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje. W tym miejscu Sąd podkreśla – nawiązując do zarzutów skargi – że oczywiście można przyjąć swoiste "domniemanie" istnienia kwalifikowanych potrzeb opiekuńczych w związku z orzeczeniem orzekającym o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z drugiej jednak strony owo "domniemanie" nie ma charakteru niewzruszalnego ponieważ podlega weryfikacji w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego zgodnie z kodeksową zasadą prawdy obiektywnej. Dlatego nie można stracić z pola widzenia szczególnego charakteru środka dowodowego w postaci wywiadu środowiskowego. Zgodnie z art. 23 ust. 4 aa u.ś.r., jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - do dyrektora centrum usług społecznych, o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901, 1693, 1938 i 2760), w celu weryfikacji tych wątpliwości. W tym miejscu należy również podkreślić procesowe znaczenie wywiadu środowiskowego w trybie art. 23 ust. 4aa u.ś.r., którego naczelnym celem jest ustalenie, czy rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia pozostaje w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Konsekwentnie, o ile organ zamierza odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na niespełnienie warunku z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. to może to uczynić tylko dysponując prawidłowo zrealizowanym i rzetelnym wywiadem środowiskowym. A więc to organ administracji ma obowiązek - rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - ustalić, czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) i sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Tym samym też to organ musi ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie. Wnioskujący musi tym samym sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki (do której członkowie rodziny są zobowiązani na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny i związaną z tym rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem. Sprawowana opieka winna zatem uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne (wyrok WSA we Wrocławiu z 19 listopada 2024 r., IV SA/Wr 199/24). Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie stoi na stanowisku, że pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować, z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (wyrok WSA we Wrocławiu z 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21). W tym kontekście podkreślić należy, że w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca nie zawęził charakteru sprawowanej opieki, w szczególności nie wskazał, aby opieka ta musiała być opieką stałą, wykonywaną bez przerwy, przez 24 godziny na dobę oraz samodzielnie, np. bez doraźnej pomocy osób trzecich. Nie wskazał nawet na obowiązek zamieszkiwania opiekuna ze swoim podopiecznym. Z drugiej strony przyjmuje się, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazują na konieczność sprawowania opieki ustawicznej nad osobą niepełnosprawną. Powinna ona być sprawowana codziennie, a opiekun winien – co najmniej - pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy (por. wyrok NSA z 11 lipca 2024 r., I OSK 1703/23). Tymczasem na kanwie rozpoznawanej sprawy w sposób przekonujący wykazano, że sprawowana przez skarżącą opieka nad matką nie ma charakteru ciągłego, albowiem jest realizowana w określonych kilkutygodniowych okresach po których skarżąca wraca do W.Trudno zatem tutaj mówić o permanentnej gotowości sprawowania pomocy. Okoliczność ta została potwierdzona zarówno w ramach wywiadu środowiskowego jak i przez samą matkę skarżącej. Wreszcie znajduje potwierdzenie w relacjach przesłuchanych świadków. Brak w takim wypadku jakiejkolwiek analogii do sytuacji o której była mowa w powołanym w skardze wyroku NSA z 10 marca 2025 r. (I OSK 1176/24). Wskazano w nim mianowicie, że opieka do której odnosi się art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi być stała w sensie trwałości, względnie długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Sąd zgadzając się w pełni z tezami przywołanego wyroku NSA powtarza jednak, że przeprowadzone w sprawie postępowanie wyjaśniające nie wykazało ani faktu istnienia takiej kwalifikowanej opieki (co najmniej w zakresie permanentnej gotowości jej niesienia przez skarżącą) jak i również faktycznej niezbędności jej sprawowania (z uwagi na obiektywne potrzeby matki skarżącej). Przy tym należy zaakcentować – mając na uwadze zarzuty skargi – że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w niniejszej sprawie zostało zlecone pismem organu pierwszej instancji z 14 czerwca 2024 r., gdzie czytelnie sprecyzowano cel tej czynności. Zwrócono się tam mianowicie o ustalenie, czy skarżąca faktycznie nie może podjąć zatrudnienia z powodu sprawowania codziennej, stałej opieki nad matką. Ustalenia faktyczne poczynione przez pracowników socjalnych w związku z dwoma wizytami u matki strony (w trakcie jej nieobecności w związku z wyjazdem do W.) wprost wykazały że chociaż doskwierają jej określone dolegliwości i niewątpliwie potrzebuje opieki to jednak jej potrzeby nie warunkują sprawowania kwalifikowanej stałej (ciągłej czy permanentnej) opieki drugiej osoby. Wreszcie sam protokół wywiadu środowiskowego z 8 lipca 2024 r. potwierdza ww. konkluzje, że w sprawie nie ziściły się podstawy do przyznania wnioskowanego świadczenia. Opisane w ramach wywiadu czynności opiekuńcze w postaci: przygotowania posiłków, pomocy przy myciu głowy oraz czynnościach higienicznych, utrzymanie mieszkania w czystości, utrzymanie odzieży i bielizny pościelowej w czystości, pomoc w załatwieniu spraw urzędowych jak i asysta w trakcie wizyt do lekarza czy wykupywanie leków nie przesądzają o potrzebie kwalifikowanego "ciągłego" zaangażowania skarżącej. Zdaniem Sądu, w sprawie przeprowadzono kompletne oraz wszechstronne postępowanie dowodowo-wyjaśniające w kontekście zakresu sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką. Zarówno Burmistrz a następnie SKO dokonały wyczerpującej oraz logicznej syntezy wniosków przeprowadzonego wywiadu środowiskowego (wraz z pozostałym materiałem dowodowym), czemu dały wyraz w uzasadnieniu zarówno rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego jak i zaskarżonego rozstrzygnięcia, które spełnia zasadnicze wymogi procesowe wyrażone w treści przepisów art. 107 § 3 w związku z art. 7, art. 11 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Konkluzje organu odwoławczego na tle ustalonego stanu faktycznego są prawidłowe, stąd Sąd przyjmuje je jako własne. W tym też zakresie Sąd nie zaakceptował zarzutów skarżącej w zakresie naruszenia przepisów procesowych. Na podstawie ustaleń postępowania wyjaśniającego postępowania trzeba jednoznacznie stwierdzić, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem pracy przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Reasumując Sąd uznał, że skarżącej świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdyż nie spełnia on warunków z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., który to przepis został w sprawie - wbrew zarzutom skargi - prawidłowo zastosowany (w skardze błędnie powołany jako art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Niezależnie od powyższego Sąd stwierdza, że SKO prawidłowo także uznało (wbrew stanowisku organu pierwszej instancji), że bez znaczenia dla wyniku sprawy pozostaje moment powstania u matki skarżącej niepełnosprawności. Kolegium prawidłowo uzasadniło swoje stanowisko na tle skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, które Sąd w pełni podzielił. Niemniej należy podkreślić – w światle zarzutów skargi – że ten aspekt sprawy nie miał wpływu na kierunek merytorycznego załatwienia sprawy. W tym stanie sprawy Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), jak w sentencji wyroku. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 tej ustawy.