IV SA/Wr 241/16

|Sygn. akt IV SA/Wr 241/16 | | , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , Dnia 20 grudnia 2016 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący, , Sędzia NSA Julia Szczygielska (spr.), , Sędziowie, Sędzia NSA Mirosława Rozbicka - Ostrowska, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, , , Protokolant, sekretarz sądowy Katarzyna Leśniowska, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 20 grudnia 2016 r., sprawy ze skargi J. Z., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W., z dnia [...] marca 2016 r. nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego, , , oddala skargę w całości., , Wnioskiem z 27 stycznia 2016 r. J. Z. (zwany dalej stroną, wnioskodawcą lub skarżącym) wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K.W. o przyznanie zasiłku celowego na zakup okularów. W wyniku przeprowadzonej w dniu 9 lutego 2016 r. aktualizacji wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca jest osobą niepracującą i niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym z uwagi na stan zdrowia. Zamieszkuje wraz z rodziną, jednakże prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z zasiłku stałego w kwocie 604 złotych, a także pożycza od matki co drugi dzień po 5 złotych na żywność. U matki jada również obiady. Nie ponosi wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, choć w grudniu 2015 r. zakupił część opału. Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] organ pierwszej instancji, działając na podstawie art. 2, art. 7, art. 8, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39, art. 98, art. 102, art. 106, art. 107 i art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm., zwanej dalej w skrócie u.p.s.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., zwanej dalej w skrócie k.p.a.), rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2012 r., poz. 712) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058), odmówił skarżącemu przyznania zasiłku celowego. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ pomocy społecznej – powołując się na treść art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. – podał, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634 złotych oraz jednocześnie występuje jedna z przesłanek wymienionych w art. 7 pkt 1 – 15 u.p.s. lub inna okoliczność uzasadniająca udzielenie pomocy społecznej. I choć strona spełnia wskazane kryterium dochodowe, jednakże świadczenie nie mogło jej zostać przyznane, gdyż w dniu złożenia wniosku o przyznanie zasiłku celowego wypłacono jej zasiłek stały w kwocie 604 złotych. Strona dysponowała zatem środkami wystarczającymi na pokrycie kosztu zakupu okularów, zwłaszcza że nie ponosi ona kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania i korzysta z rzeczowego wsparcia ze strony matki. Organ pierwszej instancji dodał również, że pomoc społeczna ma na celu wspieranie osoby i rodziny w trudnych sytuacjach życiowych, nie stanowi natomiast źródła do zaspokojenia wszystkich potrzeb. Przyznanie zaś zasiłku celowego następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet spełnienie kryteriów dochodowych nie gwarantuje otrzymania żądanego świadczenia. Odwołując się od powyższego rozstrzygnięcia strona skarżąca wskazała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i w związku z koniecznymi zakupami opału i lekarstw oraz zwrotem pożyczek nie miała już środków na zaspokojenie bieżących potrzeb życiowych. Decyzją z dnia [...] marca 2016 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym po spełnieniu przez wnioskodawcę przesłanek ustawowych, w tym odpowiedniego kryterium dochodowego. Nie oznacza to jednak, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych będzie prowadził do automatycznego przyznania świadczenia wnioskodawcy i to w wysokości odpowiadającej jego oczekiwaniom. Jak dalej wyjaśniło Kolegium, zasadniczym celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni sami w stanie pokonać. Udzielana pomoc ma charakter subsydiarny, co oznacza, że winna ona prowadzić jedynie do wsparcia osób i rodzin w podejmowanych wysiłkach, lecz nie może ich w tym zastępować. Wobec tego jej rodzaj, rozmiar i forma muszą wynikać z ustalonych okoliczności danej sprawy, ale także i z możliwości ośrodka pomocy społecznej oraz potrzeb innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. W ocenie organu drugiej instancji, zważając na rozmiar otrzymywanej przez wnioskodawcę pomocy ze strony ośrodka pomocy społecznej (w 2014 r. – 1311,76 złotych, w 2015 r. – 748,93 złotych) oraz ze strony matki (w postaci żywności), a także zaspokojenie potrzeby mieszkaniowej, zakup okularów strona powinna sfinansować we własnym zakresie z posiadanych przez siebie środków. Zachowanie wnioskodawcy wskazuje zaś, ze pomimo braku istniejących ku temu przeszkód, nie zważając na własne możliwości (zasiłek celowy, pożyczki), w pierwszej kolejności żąda udzielenia pomocy ze środków pomocy społecznej, a dodatkowo czyni to w tym samym w dniu, w którym otrzymał już pomoc w formie zasiłku stałego. Zasadnym zatem było, w ocenie organu drugiej instancji, orzeczenie o odmowie przyznania zasiłku celowego we wnioskowanym zakresie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona podniosła, że nie zgadza się z decyzją Kolegium, gdyż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i środki jaki dysponuje nie są wystarczające do godnego życia. W związku z tym zmuszona jest zaciągać pożyczki u siostry, które później zobowiązana jest zwrócić. Ponadto strona zwróciła uwagę, że organ przyjął nieprawidłową wysokość uzyskiwanego przez niego zasiłku stałego. W odpowiedzi Kolegium podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Podstawą materialną wydanego rozstrzygnięcia były przepisy ustawy o pomocy społecznej, która w art. 2 wskazuje, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem zaś pomocy społecznej jest zapobieganie wskazanym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.). Jedną z form pomocy społecznej jest zasiłek celowy, który może zostać przyznany w celu zaspokojenia bytowej potrzeby, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.). Podkreślić należy, że zasiłek celowy jest świadczeniem uznaniowym, co oznacza, że organ orzekając w konkretnej sprawie może więc, a nie musi przyznać wnioskowaną pomoc. Wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1192/12 oraz z 21 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 1920/11, a także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt IV SA/Po 1114/13). Orzekając w tak zakreślonych ramach prawnych należy stwierdzić, że rozstrzygnięcia organów administracji publicznej zostały wydane na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego oraz przy zastosowaniu właściwych przepisów prawa. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że wynikająca z art. 2 ust. 1 u.p.s. zasada subsydiarności wyraża spoczywająca na jednostce powinność pełnego wykorzystania własnych zasobów, możliwości oraz uprawnień w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej. Jeżeli jednostka nie uczyni zadość owej powinności, to brak jest po jej stronie podstawowej przesłanki do udzielenia wsparcia z pomocy społecznej. Wsparcie jednostka może otrzymać dopiero wówczas, gdy wykorzysta, po pierwsze swoje uprawnienia, po drugie własne zasoby i możliwości, przez które należy rozumieć nie tylko sytuację materialną, ale również właściwości psychofizyczne, kwalifikacje zawodowe, aktywność jednostki w rozwiązywaniu własnych i rodzinnych problemów oraz jej gotowość współdziałania w tym celu z innymi (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 15 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 395/14, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 5 czerwca 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 200/13). Z materiału zgromadzonego w aktach postępowania wynika, że strona skarżąca oczekuje wyłącznie przyznania jej środków finansowych w pełni pokrywających jej aktualne potrzeby nie przejawiając jednakże przy tym postawy zmierzającej do samodzielnej poprawy swojej sytuacji bytowej. Zasadnie organ odwoławczy zwrócił uwagę, że skarżący mieszka wraz z rodziną i nie ponosi z tego tytułu żadnych kosztów, korzysta ze wsparcia matki, u której jada obiady, a także otrzymuje od niej drobne kwoty pieniężne przeznaczone na zakup żywności. Ze skargi natomiast wynika, że pomocy udziela mu także siostra. Z drugiej strony, skarżący korzysta również ze świadczeń opieki społecznej poprzez otrzymywany zasiłek stały w kwocie 604 złotych oraz zasiłki celowe na zakup leków, których suma w 2015 r. wyniosła 748,53 złotych. Celem pomocy społecznej w żadnym wypadku nie może być stałe i nieograniczone subsydiowanie osoby bądź rodziny, która co prawda znalazła się w sytuacji wymagającej wsparcia, lecz nie podejmuje samodzielnych działań zmierzających do poprawienia stanu, w którym się aktualnie znajduje. Skarżący, mając zatem zapewnione podstawowe potrzeby bytowe (mieszkanie, wyżywienie oraz leczenie) był w stanie we własnym zakresie opłacić koszty zakupu okularów, zwłaszcza że dysponował on wystarczającymi do tego środkami finansowymi pochodzącymi z zasiłku stałego, wypłaconego tego samego dnia, w których złożony został wniosek o przyznanie pomocy. Decyzja w sprawie przyznania zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ orzekając w konkretnej sprawie może więc, a nie musi przyznać wnioskowanej pomocy. Oczywiście wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W przypadku decyzji uznaniowych kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania. Uznaniowy charakter rozstrzygnięcia wyłącza natomiast zasadniczo sądową kontrolę wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności, gdyż jest to domena zastrzeżona dla swobodnego uznania organu administracji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt IV SA/Po 1114/13). Kierując się zatem powyższymi dyrektywami postępowania należało uznać, że wydana decyzja organu odwoławczego nie stanowi przekroczenia granic uznania administracyjnego. Kolegium bowiem w sposób uzasadniony rozważyło okoliczności stanowiące podstawę faktyczną podjętego rozstrzygnięcia. Nie miało przy tym istotnego znaczenia wskazanie w treści skarżonej decyzji nieprawidłowej wysokości zasiłku stałego przysługującego stronie skarżącej. Organ w toku swoich dalszych rozważań wziął bowiem pod uwagę właściwą już wysokość tego świadczenia. Reasumując stwierdzić należy, że powołane przez organy okoliczności świadczą o niewykorzystaniu przez stronę skarżącą własnych sił i środków do zaspokojenia potrzeby związanej z zakupem okularów, co z kolei stanowiło dopuszczalną przesłankę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Mając zatem na uwadze, że wniesiona skarga okazała się nieuzasadniona, zaś zakwestionowana decyzja odpowiada prawu, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. zobowiązany był do oddalenia skargi, o czym orzeczono w sentencji.