IV SA/Wr 254/13

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Z. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi Z. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu, II. umorzyć postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 5 czerwca 2013 r. zawiesił postępowanie sądowoadministrcyjne. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 16 października 2013 r. sygn. akt I OW 256/13 wyznaczył WSA w G. do rozpoznania wniosku skarżącego o wyłączenie sędziów WSA we W. i WSA w O. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. zarządzeniem z dnia 13 października 2014 r. IV SO/Gl 44/13 pozostawił bez rozpoznania wniosek o wyłączenie sędziów WSA we W. i WSA w O. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 3 marca 2015 r. podjął zawieszone postępowanie sądowoadministracyjne. Odrębnym postanowieniem, opatrzonym tą samą, odrzucił skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu z dnia 5 czerwca 2013 r. zawieszającego postępowanie sądowoadministracyjne. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 25 marca 2015 r. wyznaczono termin rozprawy na dzień 29 kwietnia 2015 r. Pismem z dnia 7 kwietnia 2015 r. (k-169)skarżący złożył wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu i zwolnienie od kosztów sądowych oraz o odroczenie rozprawy do czasu uprawomocnienia się postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. Powołał się na trudną sytuację materialną, brak pracy i dochodów oraz pomocy z MOPS. Dodał, że nie jest w stanie zapanować nad całością toczących się postępowań. Po rozpoznaniu tego wniosku referendarz sądowy postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2015 r. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu i umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Odmowa ustanowienia adwokata została uzasadniona nadużyciem prawa do przyznania prawa pomocy w tym zakresie. Postanowienie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 18 kwietnia 2015 r. (k-182). Dnia 27 kwietnia 2015 r. skarżący wniósł do Sądu pismo zawierające m. in. wniosek o zawieszenie postępowania z urzędu. Dnia 29 kwietnia 2015 r. skarżący złożył na rozprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy (k-191) w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu oraz m. in. wniosek o odroczenie rozprawy i połączenie niniejszej sprawy ze sprawą o sygn. akt IV SA/Wr 255/13. Z protokołu tej rozprawy wynika, że Sąd nie uwzględnił wniosków skarżącego o odroczenie sprawy i połączenie spraw i zawieszenie postępowania (k-194). Odrębnym postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2015 r. (k-197) Sąd umorzył postępowanie w sprawie z wniosku z dnia 29 kwietnia 2015 r. o przyznanie prawa pomocy. Postanowienie to Sąd ogłosił po przeprowadzeniu rozprawy z udziałem skarżącego w dniu 29 kwietnia 2015 r. Wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2015 r. Sąd oddalił skargę (k-199). Pismem z dnia 30 kwietnia 2015 r., które wpłynęło do Sądu tego samego dnia (k-204), skarżący złożył zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 29 kwietnia 2015 r. umarzające postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy oraz zażalenie na postanowienia Sądu wydane w toku rozprawy w przedmiocie odmowy zawieszenia postepowania, połączenia spraw i odroczenia rozprawy. W piśmie tym z ostrożności procesowej wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych od zażalenia ze względu na ciężką sytuację materialną, brak pracy i dochodów i jakiejkolwiek pomocy z MOPS i ze strony innych osób. Wraz z tym pismem złożył na urzędowym formularzu z dnia 30 kwietnia 2015 r. (k-206) wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu ze względu na ciężką sytuację bytową, materialną, brak pracy i dochodów oraz jakiejkolwiek pomocy ze strony MOPS i innych osób. Jest zmuszony głodować. Czynsz wynosi 500 zł miesięcznie, którego nie opłaca i z tego powodu toczą się postępowania komornicze i sądowe. Ostatni dochód jaki otrzymał obejmuje jednorazowe stypendium z urzędu pracy w kwocie [...]zł. Postanowienie Sądu z dnia 7 maja 2015 r. (k-216) odrzucono powyższe zażalenie skarżącego zawarte w piśmie z dnia 30 kwietnia 2015 r. Wyrok Sądu z dnia 29 kwietnia 2015 r. i postanowienie Sądu z dnia 29 kwietnia 2015 r. oraz postanowienie Sądu z dnia 7 maja 2015 r. doręczono skarżącemu w dniu 30 maja 2015 r. (k-235). Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 16 lipca 2015 r. sygn. akt I OZ 852/15 (k-252) uchylił postanowienie Sądu z dnia 29 kwietnia 2015 r. w części dotyczącej odmowy ustanowienia adwokata i w tym zakresie przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania (pkt I sentencji), a w pozostałym zakresie zażalenie oddalił (pkt II sentencji). Odrębnym postanowieniem z dnia 16 lipca 2015 r., sygn. akt I OZ 853/15 NSA oddalił zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 7 maja 2015 r. odrzucające zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 29 kwietnia 2015 r. w przedmiocie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2015 r., po ponownym rozpoznaniu wniosku skarżącego z dnia 29 kwietnia 2015 r. o ustanowienie adwokata, odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z uwagi na nadużycie prawa do przyznania prawa pomocy. W jego uzasadnieniu Sąd stwierdził, że prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który czyni z niego nienależyty użytek. Niedopuszczalne jest bowiem używanie uprawnień procesowych do celów innych od tych, które odpowiadają ich przeznaczeniu. W konsekwencji zachowanie, które jest formalnie zgodne z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi nie może zasługiwać na ochronę. Tak zaś należy oceniać np. działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie, co ma miejsce w rozważanym przypadku. Sad dodał, że skarżący zaś w okresie od 2009 r. do 2015 r. wniósł ponad 600 skarg i wniosków wszczynających postępowanie sądowe oraz, że samo wnoszenie dużej ilości skarg automatycznie nie oznacza, że strona nadużywa prawa do sądu, albowiem nie można przy dokonywaniu takiej oceny abstrahować od ich charakteru, przy czym nie chodzi o dokonywanie jakiejkolwiek oceny zasadności skarg, ale o rodzaj zaskarżonych orzeczeń. Tytułem przykładu strona, która ma rozległe interesy i ochronie tych interesów służy dochodzenie praw przed sądem, inicjując nawet znaczną ilość spraw nie narazi się na ocenę, że takim działaniem nadużywa swego prawa (post. WSA w Bydgoszczy z dnia 30 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Bd 279/12, publ. w internetowej CBOSA). Sąd wskazał również, że z urzędu wiadomo Sądowi, że postępowania sądowe wszczęte skargami skarżącego wniesionymi na przestrzeni ostatnich 5 lat, zostały w dużej części spraw zakończone postanowieniami odrzucającymi skargę np. z powodu niewyczerpania trybu postępowania, niedopuszczalności drogi sądowej. Dodał także, że skargi często mają tożsamą grafikę i układ tekstu. Z kolei analiza charakteru zaskarżanych rozstrzygnięć lub bezczynności i przewlekłości postępowania pozwala na przyjęcie, że celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowo-administracyjnym, lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 18 grudnia 2014 r., sygn. akt I OZ 163/14 oraz 3 lutego 2015 r., sygn. akt I OZ 61/15, publ. w internetowej CBOSA). W świetle powyższych okoliczności Sąd stwierdził, że domaganie się przez skarżącego prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w tej sprawie stanowi nadużycie tego prawa. Natomiast prawo pomocy stanowi formę realizacji prawa do sądu i nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek i z tych względów odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 24 sierpnia 2015 r. skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie . Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1382/15 oddalił zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 10 sierpnia 2015 r. odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu NSA stwierdził, że dokonana przez Sąd I instancji ocena, że działania procesowe skarżącego stanowią przykład nadużycia prawa do Sądu i jako takie nie zasługują na ochronę jest prawidłowa i skutkować winna odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Następnie skarżący pismem z dnia 19 listopada 2015 r., złożonym w Sądzie 18 listopada 2015 r. (k-308), wniósł o przyznanie prawa pomocy w całości i ustanowienie adwokata w celu wniesienia skargi kasacyjnej bądź skargi o stwierdzenie nieważności wyroku Sądu z dnia 29 kwietnia 2015 r. Wniosek ten uzasadnił ciężką sytuacją spowodowaną brakiem pracy i dochodów oraz jakiejkolwiek pomocy ze strony MOPS i innych osób. Jest zmuszony głodować. Decyzją PUP z dnia [...] r. został pozbawiony statusu osoby bezrobotnej, mimo iż nie pracuje i nie otrzymuje dochodów. Pozbawiono go prawa do zabezpieczenia społecznego i służby zdrowia. Ostatni dochód jaki otrzymał obejmuje jednorazowe stypendium z urzędu pracy w kwocie [...., zł. Grozi mu eksmisja na bruk i śmierć z głodu i bezdomności, gdyż nie stać go na opłacenie czynszu i mediów, więc toczą się postępowania sądowe. "Odmowa ustanowienia adwokata jest podyktowana przestępstwem, ponieważ Sąd tuszuje i z premedytacją oddala jego skargi naruszając jego godność, autonomiczność, podmiotowość i bezpieczeństwo, czym dokonuje ludobójstwa i mordu politycznego na tle rasistowskim i korupcyjnym w celu eksterminacji jego osoby i przyprawienia o śmierć z głodu i bezdomności". Wraz z tym pismem złożył na urzędowym formularzu z dnia 18 listopada 2015 r. k-309 wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W przedmiocie zaskarżenia ,rubryka nr 3.1 formularza, podał powyższy wyrok Sądu z dnia 29 kwietnia 2015 r. oddalający jego skargę w niniejszej sprawie. W jego uzasadnieniu wskazał zaś, że ponownie, iż domaga się ustanowienia adwokata z urzędu ze względu na ciężką sytuację bytową i materialną spowodowaną brakiem pracy i dochodów. Decyzją PUP z dnia [...] r. został pozbawiony statusu osoby bezrobotnej, mimo iż nie pracuje i nie otrzymuje dochodów. Domaga się ustanowienia adwokata w celu sporządzenia skargi kasacyjnej, gdyż decyzją SKO orzeczono obowiązek aktualizacji jego sytuacji życiowej i wywiadu środowiskowego, co jest ludobójstwem w celu eksterminacji jego osoby tuszowanym przez sędziów WSA i NSA. Ostatni dochód jaki otrzymał w [...] 2013 r. obejmuje jednorazowe stypendium z urzędu pracy w kwocie [.. ] zł. Grozi mu eksmisja na bruk i śmierć z głodu i bezdomności. Czynsz wynosi 500 zł miesięcznie, którego nie opłaca, więc toczą się postępowania sądowe o jego zapłatę i zapłatę za energię elektryczną. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega więc wniosek o przyznanie prawa pomocy zawarty w piśmie z dnia 30 kwietnia 2015 r. (k-204) nazwanym zażaleniem obejmujący z ostrożności procesowej zwolnienie od kosztów sądowych od zażalenia oraz złożony wraz z tym pismem na urzędowym formularzu z dnia 30 kwietnia 2015 r. (k-206) wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu, a także wniosek zawarty w piśmie z dnia 19 listopada 2015 r., złożonym w Sądzie 18 listopada 2015 r. (k-308), o przyznanie prawa pomocy w całości i ustanowienie adwokata w celu wniesienia skargi kasacyjnej i wniosek złożony na urzędowym formularzu z dnia 18 listopada 2015 r. (k-309) o przyznanie prawa pomocy w całości w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie. Ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu obejmuje z mocy art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.); dalej p.p.s.a prawo pomocy w zakresie częściowym, a przyznanie tego prawa następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Rozpoznając niniejszy wniosek stwierdzić więc należy, że skarżący w okresie od 2009 r. do 2014 r. wniósł 456 skarg i wniosków wszczynających postępowanie sądowe. W tym okresie większość skarg została odrzucona, a więc nie doszło do ich merytorycznego rozpoznania. Skarżący złożył również w ponad 140 sprawach wnioski o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe, a także wnioski o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania. Skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia kończącego postępowanie zostały odrzucone, ponieważ nie zostały sporządzone przez profesjonalnego pełnomocnika. Wnioski o wykładnię orzeczeń zostały załatwione odmownie lub też dodatkowo umorzono postępowanie wszczęte kolejnymi wnioskami w tym przedmiocie. We wszystkich sprawach odmówiono wstrzymania wykonania orzeczenia. Ponadto skarżący wielokrotnie składał wnioski o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, przy czym po wyznaczeniu przez Naczelny Sąd Administracyjny innego Sądu, np. w G., w O., skarżący złożył kolejny wniosek o wyłączenie składu tego innego Sądu. Wniosek o wyłączenie sędziów został złożony również w niniejszej sprawie. Skarżący wniósł również szereg skarg o wznowienie postępowania sądowego. W okresie od 2009 r. do listopada 2014 r. zarejestrowano 240 wnioski o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika. W 2014 r. 106 wniosków o ustanowienie pełnomocnika z urzędu pozostawiono bez rozpoznania wobec nieuzupełnienia jego braków poprzez złożenie wniosku na wymaganym urzędowym formularzu lub niesprecyzowania w jakiej sprawie żądane jest prawo pomocy. Natomiast 45 wniosków o przyznanie prawa pomocy zostało oddalonych postanowieniami Sądu z uwagi na nadużycie prawa pomocy, a w 37 sprawach odmówiono przyznania prawa pomocy postanowieniem referendarza z uwagi na nadużycie tego prawa. Ponadto w 2014 r. w 40 sprawach poinformowano skarżącego pismem referendarza sądowego, że jest zwolniony z kosztów sądowych z mocy ustawy, a w 39 sprawach umorzono postepowanie wszczęte takim wnioskiem. W okresie od 2009 r. do 2013 r. m. in. w 27 sprawach przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W większości spraw wyznaczony z urzędu adwokat składał opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżący wypowiadał również pełnomocnictwa wyznaczonym z urzędu pełnomocnikom. Istotne jest, że liczba skarg wniesionych przez skarżącego stale wzrasta; w marcu 2015 r. bowiem zarejestrowano ponad 500 spraw i wniosków skarżącego, w maju 2015 r. ponad 600 spraw, a w listopadzie 2015 r. liczba ta wyniosła 633 sprawy. Charakter rozstrzygnięć poddanych kontroli sądowej i liczba wniesionych spraw oraz liczba wniosków o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe (zakończonych postanowieniami o odrzuceniu tych skarg), a także liczba wniosków o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania oraz systematyczny wzrost liczby skarg wniesionych przez skarżącego, a przy tym i wniosków o przyznanie prawa pomocy do tych skarg dowodzą, że celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie. Ponadto skargi często mają tożsamą grafikę i układ tekstu. Przedstawione okoliczności świadczą o tym, że skarżący nadużywa prawa do przyznania mu prawa pomocy. Poza tym znane są z urzędu okoliczności, że w wielu sprawach skarżący składał wniosek o przyznanie prawa pomocy i towarzyszący mu wniosek o odroczenie rozprawy zmierzając w ten sposób do spowodowania przewlekłego prowadzenia postępowania. Podobnie skarżący postąpił w niniejszej sprawie składając na rozprawie, w dniu 29 kwietnia 2015 r., wniosek o przyznanie prawa pomocy. Ocena, iż strona postępowania sądowego nadużywa prawa do sądu wyklucza zatem możliwość przyznania prawa pomocy nawet w sytuacji, gdy strona ta wykazała, że spełnia przesłanki materialne warunkujące przyznanie prawa pomocy uregulowane w art. 246 p.p.s.a Powołane przez skarżącego okoliczności dotyczące jego sytuacji materialnej w tym zaległości czynszowych, braku dochodu, pomocy z MOPOS, utraty statusu osoby bezrobotnej i postępowań sądowych o zapłatę czynszu, gazu i prądu nie zmieniają więc oceny, że skarżący nadużywa prawa do sądu. Okoliczności ta również uprawniały do stwierdzenia, że domaganie się przez skarżącego prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu również w tej sprawie stanowi nadużycie tego prawa. Prawo pomocy stanowi formę realizacji prawa do sądu i nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Niezasadne okazały się tym samym argumenty, że odmowa przyznania prawa pomocy narusza prawa obywatelskie skarżącego, jego wizerunek, godność i bezpieczeństwo. Oceny, że skarżący nadużywa prawa do przyznania mu prawa pomocy nie zmienia fakt, że skarżący złożył wniosek o ustanowienie adwokata w celu sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu oddalającego jego skargę. O ile bowiem Sąd zobligowany jest wszcząć postępowanie na skutek wniesienia każdej skargi, to już przyznanie uprawnienia procesowego, które wiąże się z przejęciem przez Skarb Państwa kosztów udziału strony w postępowaniu, musi być racjonalnie uzasadnione. Sąd, jako gospodarz postępowania, będący jednocześnie dysponentem środków publicznych w tym zakresie, nie może akceptować sytuacji, w której koszty wszczętych przez skarżącego licznych, merytorycznie wątpliwych postępowań sądowych, zostałyby sfinansowane przez Skarb Państwa (post. NSA z dnia 19 grudnia 2014 r. sygn. akt I OZ. 1171/14 ). Podkreślenia wymaga, że postanowienie to wydane zostało przez NSA po rozpoznaniu zażalenia skarżącego w innej sprawie, tj. o sygn. akt IV SAB/Wr 153/14, w której podjęto postanowienie odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na nadużycie prawa do przyznania prawa pomocy, zaś wniosek o przyznanie tego prawa został złożony po wydaniu, w dniu 22 lipca 2014 r. postanowienia odrzucającego skargę o wznowienie postępowania sądowego, a więc w celu zaskarżenia orzeczenia kończącego postępowanie sądowe. Z tych względów wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu nie zasługiwał na uwzględnienie (pkt I sentencji). Natomiast odnośnie wniosku w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym np. od zażaleń, wskazać należy, że skarżący jest zwolniony z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "a" p .p. s. a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W tej sytuacji postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym od zażaleń, należało w pkt II sentencji umorzyć jako zbędne, na podstawie art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3, art. 249a i art. 239 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.