IV SA/Wr 288/18

Ewa Orłowska starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku M. Ł. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. Ł. na decyzję Wojewody [..] z dnia [..] r. nr [..] w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [..] orzekającej o utracie prawa do stypendium z dniem [..], umorzenia postępowania w sprawie postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu; II. umorzyć postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca na urzędowym formularzu z dnia 3 lipca 2018 r. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W treści tego formularza skarżąca podała, że mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem ze studiującą córką i małżonkiem, z którym pozostaje w separacji. Podała, że jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w urzędzie pracy od dnia [..] bieżącego roku z prawem do zasiłku, który wynosi [..] zł. Dodała, że córka nie pobiera stypendium i nie otrzymuje innych dochodów i w związku z tym córka pozostaje na utrzymaniu skarżącej. Ponownie podała, że z mężem pozostaje w separacji i otrzymuje od męża zasądzone alimenty w wysokości [..] zł. Niewielkie środki wydatkowane są bieżące opłaty i żywność. Nie posiada środków na opłacenie adwokata. W rubryce nr 10 obejmującej miesięczne dochody netto wnioskodawcy oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym skarżący podała, że otrzymuje wspomniany zasiłek [..] w kwocie [..]zł i alimenty w wysokości [..] zł. W rubryce tej wpisała także córkę i męża. Łączny dochód rodziny podała, iż wynosi około [..] zł. W rubryce nr 11 obejmującej zobowiązania i stałe wydatki podała, że wynoszą one: czynsz około [..] zł z czego opłaca kwotę [..] zł z związku z dodatkiem z [..], prąd [..] zł, gaz [..] zł, Internet i telefon [..] zł i leki [..] zł. W rubryce nr 7 obejmującej stan majątkowy podała natomiast, że nie posiada domu ani mieszkania i innych nieruchomości oraz oszczędności, papierów i przedmiotów wartościowych oraz wierzytelności. Następnie pismem starszego referendarza sądowego z dnia 5 lipca 2018 r. wezwano stronę skarżącą - na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - do nadesłania w terminie 10 dni kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej, tj: dowodów potwierdzających aktualną wysokość wszystkich dochodów strony w okresie ostatnich pięciu miesięcy i dowodów potwierdzających w tym okresie wysokość dochodów osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (np. dzieci, małżonka) np. z tytułu zatrudnienia, działalności gospodarczej, prac dorywczych i pomocy społecznej, dodatku mieszkaniowego, emerytury, renty, w tym także dokument potwierdzający wysokość i prawo do zasiłku dla bezrobotnych wskazanego we wniosku o prawo pomocy tj. np. decyzję przyznającą prawo do zasiłku dla bezrobotnych oraz np. zaświadczenie o wynagrodzeniu netto za ostatnie pięć miesięcy z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy, umowa o pracę, zlecenie, decyzja przyznająca świadczenie lub dodatek mieszkaniowy, odcinki renty i emerytury, stypendia, dotacje), wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych i kart kredytowych za ostatnie pięć miesięcy wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym osób (domowników), dowodów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, dojazdy do szkoły, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne), zeznania podatkowego za 2017 r. wnioskodawcy i domowników, ostatnia decyzja w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego adresowana do strony, ewentualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, dokument potwierdzający orzeczenie separacji i dokument potwierdzający wysokość i prawo do alimentów, pisemnego wyjaśnienia dotyczącego źródła i wysokości dochodu strony przed datą rejestracji w urzędzie pracy (dane te należało udokumentować za okres trzech miesięcy przed datą rejestracji), wyjaśnienia, czy mąż z którym strona podała, że pozostaje w separacji i z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe mieszka ze stroną i w jakiej wysokości mąż ponosi koszty utrzymania mieszkania, jaki tytuł prawny posiada strona do lokalu podanego w adresie zamieszkania i do lokalu na który przyznano stronie dodatek mieszkaniowy (należało nadesłać aktualną decyzję przyznającą dodatek mieszkaniowy). Pismo to zostało doręczone skarżącej w dniu 10 lipca 2018 r. Strona nie udzieliła żadnej odpowiedzi to pismo. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu, przy czym żądanie ustanowienia adwokata. W myśl art 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej p.p.s.a..) ustanowienie adwokata lub radcy prawnego obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane osobie fizycznej – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanie adwokata z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ strona nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jej rzeczywista aktualna sytuacja dochodowa i majątkowa skoro nie nadesłała żadnego dokumentu i wyjaśnień wymienionych w powyższym piśmie referendarza sądowego. Brak dokumentu potwierdzającego, iż strona otrzymuje obecnie zasiek [..] nie pozwala zatem na ustalenie, czy rzeczywiście strona posiada status osoby bezrobotnej i z tego tytułu otrzymuje zasiłek w kwocie zadeklarowanej we wniosku o prawo pomocy. Skarżąca nie wyjaśniła ani też nie udokumentowała czy posiada sądowe orzeczenie separacji. Okoliczność ta ma istotne znaczenie przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, ponieważ z treści art 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2017 r., poz. 682, zw. dalej: k.r.o.) wynika, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Pomoc ta obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych przez jednego z małżonków. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonek ma obowiązek udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. To, że małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to mąż nie może pomóc żonie w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 k.r.o.). Dodać należy, iż stosownie do art. 61 § 1 k.r.o. orzeczenie separacji ma skutki takie jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, chyba że ustawa stanowi inaczej, a w myśl § 2 tego przepisu małżonek pozostający w separacji nie może zawrzeć małżeństwa, a stosownie do § 3 jeżeli wymagają tego względy słuszności, małżonkowie pozostający w separacji obowiązani są do wzajemnej pomocy, zaś zgodnie z § 4 do obowiązku dostarczania środków utrzymania przez jednego z małżonków pozostających w separacji drugiemu stosuje się odpowiednio przepisy art. 60, z wyjątkiem § 3. Skoro strona nie wykazała, że posiada sądowe orzeczenie separacji to zasadne było żądanie dokumentów potwierdzających wysokość dochodu małżonka strony. Ponadto strona wykazała małżonka w rubryce nr 6 formularza obejmującej stan rodzinny wnioskodawcy, w której należało wpisać osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie, a przy ocenie wniosku należy wziąć pod uwagę dochody wszystkich osób prowadzący wspólne gospodarstwo domowe. Strona wpisała także małżonka w rubryce nr 10 obejmującej miesięczne dochody netto wnioskodawcy oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym podając nazwisko i imię małżonka i wpisując przekreślony wyrazy "umowa o pracę". Brak danych dotyczący wysokości dochodu męża strony nie pozwala na wiążącą ocenę jak kształtował się aktualny dochód małżonka, którego wysokość ma wpływ na całokształt wysokości dochodu strony i ocenę możliwości płatniczych strony skarżącej. Nieujawnienie sytuacji majątkowej małżonka nie pozwala zatem na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżąca nie przedłożyła także decyzji przyznającej prawo do dodatku mieszkaniowego, który wykazała, podając wysokość opłat za czynsz. Prawo do tego dodatku przysługuje osobom spełniającym określone kryterium dochodowe w celu pokrycia wydatków mieszkaniowych. Przedłożenie tej decyzji także pozwoliłoby na ustalenie wysokości dochodu rodziny skarżącej. Brak dokumentów dotyczących prawa do alimentów i ich wysokości nie pozwala natomiast na ustalenie czy alimenty te kształtują się w kwocie podanej we wniosku o prawo pomocy. Nadmienić przy tym należy, iż to do strony wnioskującej o prawo pomocy należy wykazanie, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie tego prawa, co w niniejszej sprawie nie zostało wykazane w należyty sposób. Skarżąca nie przedłożyła również historii rachunków bankowych, lokat terminowych i kart kredytowych oraz historii rachunków bankowych, lokat terminowych i kart kredytowych małżonka, a także zeznań podatkowych małżonków. Brak tych danych nie pozwala na ustalenie pełnej rzeczywistej sytuacji dochodowej skarżącej i małżonka wynikającej także ze stanu kont bankowych, lokat oszczędnościowych, kart kredytowych i zeznań podatkowych. Powyższe nie pozwala na ocenę czy strona skarżąca może skorzystać z realnej finansowej pomocy małżonka w opłaceniu kosztów niniejszego postępowania sądowego. Skarżąca nie wyjaśniła również jaki tytuł prawny posiada do lokalu podanego w adresie zamieszkania i do lokalu na który przyznano stronie dodatek mieszkaniowy. Brak tych danych budzi wątpliwości dotyczące stanu majątkowego strony. Skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem, co nie pozwala na ocenę czy wydatki te kształtują się kwotach podanych we wniosku o prawo pomocy i czy po ich poniesieniu strona jest w stanie pokryć koszty wynagrodzenia pełnomocnika. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 5 lipca 2018 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. W świetle powyższego przyjąć należy, że skarżąca nie wykazała że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Z tych względów należało, w pkt I sentencji, odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Natomiast odnośnie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że strona skarżąca jest zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "b" p .p. s. a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej. Strona skarżąca jest zatem, na podstawie powołanego wyżej art. 239 § 1 pkt 1 lit "b" p.p.s.a., zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych, które w myśl art. 211 p.p.s.a. obejmują opłaty sądowe (czyli wpis sądowy i opłaty kancelaryjne), a także zwrot wydatków (art. 211 w związku z art. 212 i art. 213 p.p.s.a.). Z tych względów rozpoznanie wniosku strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych stało się zbędne, a postępowanie wszczęte tym wnioskiem podlega umorzeniu na podstawie art. 249a p.p.s.a. O umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych orzeczono w pkt II sentencji. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 1 i art. 239 pkt 1 lit. "b" p .p. s. a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.