IV SA/Wr 315/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędziowie : Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (sprawozdawca) Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków Protokolant : Aneta Januszkiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 2 listopada 2010 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Wojewody D. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi Z. Ś. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 292,80 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją Wojewody D. z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz. 993 z późn. zm.) – po rozpatrzeniu odwołania K. K., od decyzji Wójta Gminy N. R. z dnia [...], nr [...] orzekającej o wymeldowaniu z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. S. nr [...] w miejscowości J., gm. N. R. – utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach uzasadnienia tego rozstrzygnięcia podano, że postępowanie w sprawie wymeldowania K. K. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. S. nr [...] w miejscowości J., w trybie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych wszczęte zostało przez Wójta Gminy N. R. w dniu 23 listopada 2009r. Ustalono, że w dniu 24 kwietnia 2000 r. wyżej wskazany budynek spłonął w części gospodarczej w całości, zaś w części mieszkalnej- w części, nie nadaje się do zamieszkiwania. W toku postępowania organ I instancji zwrócił się do Komisariatu Policji w N. R. o przeprowadzenie kontroli meldunkowej pod wskazanym adresem. W odpowiedzi poinformowano, iż K. K. nie przebywa w miejscu zameldowania. Ustalono ponadto, że w/w przebywa obecnie w lokalu przy ul. Os. B. nr [...] w D. W dniu 7 grudnia 2009r. do Urzędu Gminy wpłynęło pismo zainteresowanego, w którym podnosi, iż już raz Wojewoda D. odmówił wymeldowania go z miejsca pobytu, tak więc niezrozumiałym jest ponowne wszczęcie postępowania. Dodał, że w 2003r. starał się uzyskać mieszkanie zastępcze, zaś w 2001 zwracał się w Urzędzie Gminy o pomoc materialną do odbudowy spalonej nieruchomości. W dniu 5 stycznia 2010r. zeznania do protokołu złożył K. K. Oświadczył, iż wymelduje się z lokalu przy ul. S. nr [...] w miejscowości J. jedynie wówczas, gdy uzyska lokal zastępczy. Nadmienił, że od momentu spalenia rzeczonej nieruchomości, zamieszkiwał w kilku miejscach, w żadnym jednak na stałe. Oznajmił, że wszystkie rzeczy osobiste "ma na sobie". Z uwagi na brak środków finansowych nie był w stanie odbudować zniszczonego budynku mieszkalnego, a obecnie nie posiada żadnego centrum życiowego. W dniu 14 stycznia 2010r. R. L. (st. inspektor Straży Gminnej) wraz z U. K. (pracownik Urzędu Gminy) w związku z prowadzonym postępowaniem o wymeldowanie zainteresowanego z lokalu przy ul. S. [...] w miejscowości J., udali się pod sporny adres. Ustalili wówczas, iż wymieniony nie przebywa na terenie nieruchomości, sporządzono również dokumentację fotograficzną, ukazującą ruiny rzeczonego budynku. Nadto przeprowadzono rozmowę z R. Ch., sąsiadem, który oznajmił, że stronę ostatnio widział we wrześniu 2009r., gdy palił ogniska na terenie posesji. W toku postępowania w charakterze świadka zeznała D. H., sołtys we wsi J. Oznajmiła, że nigdy nie zastała Zainteresowanego na terenie nieruchomości, Strona nie zwracała się również o pomoc w odbudowaniu spalonego budynku mieszkalnego. Zgodnie z art.15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych decyzją nr [...] z dnia [...] Wójt Gminy N. R. orzekł o wymeldowaniu K. K. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. S. nr [...] w miejscowości J. W dniu 15 lutego 2010r. do Urzędu Gminy wpłynęło odwołanie Zainteresowanego od powyższej decyzji. W oparciu o przedstawiony stan faktyczny i prawny organ II instancji rozpoznając przedmiotową sprawę zważył, co następuje: W sprawie o wymeldowanie obowiązkiem organów jest nie budzące wątpliwości ustalenie, istnienia bądź nieistnienia przesłanek do wymeldowania określonych w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wynika on z zasady dążenia do prawdy obiektywnej zapisanej w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego, nakazującym organowi podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Przepisem gwarantującym realizację tej zasady jest art. 77 ust. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, który nakłada na organ obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz art. 80 cytowanej wyżej ustawy, który z kolei obliguje organ do dokonania oceny, czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Szczegółowym kwestiom związanym z wymeldowaniem poświęcony został w art. 15 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zgodnie z którego ust. 1 osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. W myśl natomiast ust. 2 wskazanego wyżej przepisu organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Materiał dowodowy przedmiotowej sprawy bezsprzecznie wykazał, iż K. K. opuścił miejsce stałego zameldowania. Kwestią niezbędną od udowodnienia, było zatem, czy opuszczenie to spełniało przesłanki wymeldowania, zawarte w ustawie o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Z akt sprawy wynika, że w dniu 24 kwietnia 2000r. budynek mieszkalny, w którym Zainteresowany był zameldowany, został podpalony. W wyniku tego czynu, nie nadawał się on do dalszego zamieszkiwania. Utrzymywanie stanu zameldowania w lokalu nienadającym się praktycznie do celów mieszkaniowych powodowałoby jedynie podtrzymanie niedozwolonej fikcji meldunkowej, którą organy administracji mają obowiązek usuwać. Ocena legalności przedmiotowego postępowania administracyjnego dotyczyła wyłącznie kwestii prawidłowości ustalenia stanu faktycznego w zakresie rzeczywistego zamieszkiwania przez skarżącą (lub nie) w lokalu w dacie podejmowania zaskarżonych decyzji. Miejscem faktycznego pobytu stałego danej osoby jest przy tym wyłącznie taki lokal, czy nieruchomość, w których skoncentrowane jest centrum interesów życiowych danej osoby, związane z załatwianiem spraw życia codziennego, wypoczynkiem, prowadzeniem gospodarstwa domowego, posiadaniem rzeczy osobistych, mebli, sprzętu AGD i RTV oraz innych ruchomości itd. Materiał dowodowy zebrany przez organ I instancji (zdjęcia) bezsprzecznie wskazuje, że rzeczony lokal nie spełnia żadnych z powyższych warunków. Nieruchomość jest w tym stanie od 2000r., tj. od momentu pożaru, co oznacza, iż od co najmniej 9 lat zainteresowany nie przebywa na jej terenie. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, iż dalsze utrzymywanie zameldowania zainteresowanego w miejscu, w którym nie przebywa od 9 lat (budynek podpalony w 2000r., dotąd niewyremontowany), stanowiłoby ewidentną fikcję meldunkową. Tak jak bowiem zameldowanie, również wymeldowanie jest tylko i wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby, o ustaniu jej pobytu w dotychczasowym miejscu (o jego opuszczeniu). Z tego też powodu dla zapewnienia zgodności pomiędzy stanem faktycznym, a zapisami w ewidencji ludności niezbędne jest, aby organy meldunkowe mogły wymuszać na obywatelu pewne czynności służące rejestracji miejsca pobytu osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu lub też poprzez własne rozstrzygnięcia zastępować takie czynności w celu uzyskania zgodności między ewidencją a istniejącym stanem rzeczy. Poza tym, zaznaczyć trzeba, że orzekając o wymeldowaniu organ nie przesądza o prawie do lokalu, ani tym bardziej, nie jest zobowiązany do zapewnienia osobie wymeldowanej lokalu zastępczego. Przepisy meldunkowe mają jedynie charakter porządkowy. Osoba winna być zameldowana pod adresem, pod którym faktycznie mieszka. Wskazać należy jednak wyraźnie, iż nic nie stoi na przeszkodzie powtórnemu zameldowaniu się Strony w przyszłości w spornej nieruchomości - po uregulowaniu praw własnościowych do lokalu, jego odpowiednim wyremontowaniu i faktycznym w nim zamieszkaniu. W złożonej skardze K. K. zakwestionował zasadność decyzji Wojewody D. z dnia [...], nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy N. R., orzekającą o wymeldowaniu zainteresowanego z rzeczonego adresu. Powtórzył argumentację podniesioną w postępowaniu administracyjnym, mianowicie, że Gmina nie udzieliła mu żadnej pomocy w sprawie uzyskania mieszkania zastępczego. Z powodu braku środków finansowych nie był w stanie odbudować spalonego budynku ale przebywał na terenie nieruchomości mieszkając w przyczepie kampingowej. Zwrócił się do organu o nakazanie przydzielenia mu lokalu zastępczego. W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o jej oddalenie, powtarzając swoją wcześniejszą argumentację. Rozpatrując prośbę K. K., o nakazanie przez Wojewodę D. przydzielenia wymienionemu mieszkania zastępczego, wskazano, że nie w gestii organu odwoławczego leży przydział lokali mieszkalnych, bądź składanie wniosków do odpowiednich organów o przydział lokalu dla konkretnej osoby. Organ odwoławczy prowadząc postępowanie o wymeldowanie osoby z miejsca dotychczasowego pobytu rozpatruje sprawę pod kątem przepisów ustawy meldunkowej i na jej podstawie wydaje stosowne rozstrzygnięcia. Tak więc prośba o nakazanie przydziału lokalu zastępczego nie może być przedmiotem rozważań w ramach niniejszego postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji (art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. w zw. z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wymaga odpowiedzi na pytanie czy organy administracji publicznej, orzekające w sprawie wymeldowania z miejsca pobytu stałego, zachowały reguły procedury administracyjnej i właściwie zastosowały przepisy prawa materialnego. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił przepis art. 15 ust. 2 powołanej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Stanowi on, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Podnieść należy, że istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest jedynie ustalenie, czy strona skarżąca mieszka spornym lokalu, a jeśli nie, czy opuściła go w sposób trwały i dobrowolny. W toku postępowania wyjaśniającego bezspornie ustalono, iż skarżący opuścił miejsce stałego zameldowania. Kwestią do udowodnienia było zatem, czy opuszczenie to spełniało przesłanki wymeldowania, wskazane w ustawie o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że w dniu 24 kwietnia 2000 r. budynek mieszkalny, w którym dotychczas zameldowany był zainteresowany, został podpalony, w związku z czym nie nadawał się on do dalszego zamieszkiwania. Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych przewiduje ewidencjonowanie przez właściwe organy miejsca pobytu osób nakładając na te osoby obowiązek meldunkowy. Obowiązek ten polega, zgodnie z art. 4 ustawy, m.in. na zameldowaniu się w miejscu pobytu stałego lub czasowego, jak i na wymeldowaniu się z miejsca pobytu stałego lub czasowego. Regulacja ta jest pochodną funkcji, jaką spełnia z założenia ewidencja ludności. Jej zadaniem jest odnotowywanie miejsca faktycznego zamieszkania poszczególnych osób. Skarżący sam przyznał, że budynek mieszalny, w którym jest zameldowany, nie nadaje się do dalszej egzystencji. Fakt, że skarżący nie przebywa w przedmiotowym budynku potwierdziła zarówno kontrola policyjna, jak i świadkowie przesłuchani w sprawie, mieszkający w tej samej, co on, miejscowości. Z dokonanych oględzin wynika natomiast, że budynek jest właściwie ruiną pozostałą po pożarze, nie spełniającą funkcji mieszkalnych. Na podstawie tych ustaleń faktycznych organy ewidencyjne prawidłowo stwierdziły, iż nie sposób uznać spornego lokalu za miejsce stałego pobytu skarżącego stanowiące centrum jego interesów życiowych. W lokalu tym nie mieszkał, on bowiem od lat, prowadząc normalne gospodarstwo domowe, nocując, wypoczywając itd. Wykonywanie tych czynności w sposób ciągły (przez wiele tygodni, miesięcy i lat) było niemożliwe, chociażby ze względu na fakt stanu przedmiotowego budynku. Fakt sporadycznego przebywania strony na terenie nieruchomości, bądź też zamieszkiwanie przez krótki okres w przyczepie kempingowej postawionej na obrębie posesji, nie jest wystarczającym dowodem na nieopuszczenie przez niego miejsca stałego zameldowania w myśl powyższych przepisów. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że stan techniczny budynku, uniemożliwiający stałe w nim przebywanie, zaspokajanie elementarnych potrzeb człowieka związanych z zamieszkiwaniem, nie jest okolicznością obojętną zarówno w procesie zameldowania, jak i wymeldowania. Nie można bowiem zameldować osoby w obiekcie (budynku, lokalu), którego stan techniczny zagraża życiu lub zdrowiu człowieka, z drugiej zaś strony fikcją - sprzeczną z funkcją przypisaną ewidencji ludności - byłoby utrzymywanie zameldowania osoby w takim właśnie obiekcie. Przy rozważaniu kwestii oddziaływania stanu technicznego budynku na działania organów właściwych w sprawach meldunkowych trafnie zauważono w orzecznictwie, że realny powrót do opuszczonego miejsca stałego pobytu jest możliwy tylko wówczas, gdy budynek (lokal) nadaje się do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych bez narażenia lokatora na utratę życia lub zdrowia. Ponieważ zły stan techniczny budynku jest faktem obiektywnym, wynikającym z wielu uwarunkowań, przeto okoliczność ta nie może być zaliczona do działań pozbawiających cech dobrowolności opuszczenia lokalu (zob. wyrok NSA z dnia 27 marca 2007 r., II OSK 521/06, Lex Nr 338851, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 8 lipca 2009r., III SA/Wr 741/08, CBOSA). W wyroku WSA w Poznaniu z dnia 22 lipca 2009r. (III SA/Po 507/08, Lex nr 580040) przyjęto, że utrzymywanie stanu zameldowania w lokalu nienadającym się praktycznie do celów mieszkaniowych powodowałoby jedynie podtrzymanie niedozwolonej fikcji meldunkowej. Jednak nic nie stoi na przeszkodzie powtórnemu zameldowaniu się przyszłości w spornej nieruchomości - po jego odpowiednim wyremontowaniu i faktycznym w nim zamieszkaniu. Sąd w niniejszym składzie podziela ten pogląd. Organ prawidłowo również przyjął, że nie leży w jego właściwości przydzielenie skarżącemu mieszkania zastępczego, lub składanie odpowiednich wniosków do odpowiedniego organu o taki przydział dla konkretnej osoby. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należało uznać skargę za bezzasadną i orzec o jej oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O zwrocie kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu orzeczono na podstawie § 18 pkt 1 "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1348).