IV SA/Wr 365/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Sędziowie: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel (sprawozdawca), Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Protokolant: sekretarz sądowy Aneta Januszkiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 listopada 2018 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym wraz z odsetkami I. oddala skargę w całości; II. przyznaje adwokatowi A. G. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym 23 % podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym oraz zwrot poniesionych wydatków w kwocie 76,36 (słownie: siedemdziesiąt sześć 36/100) złotych. Burmistrz S. Ś. (dalej jako Burmistrz lub organ I instancji) pismem z dnia [...] marca 2018 r., nr [...], poinformował dłużnika alimentacyjnego D. S. (dalej jako strona lub skarżący) o przyznaniu osobie uprawnionej – P. L. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2017 r. do dnia 30 września 2018 r., a także o wysokości zaległości wobec Skarbu Państwa powstałych z tego tytułu. Strona, w odpowiedzi na powyższe pismo, zwróciła się do organu I instancji z wnioskiem z dnia [...] marca 2018 r. o całkowite umorzenie należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego wskazując, że nie ma i mieć nie będzie żadnych wpływów gotówkowych, gdyż jako osoba chora przewlekle nie ma szans na zatrudnienie na terenie zakładów karnych w całej Polsce. W toku postępowania wyjaśniającego Burmistrz ustalił, że skarżący odbywa karę pozbawienia wolności od dnia [...] 2012 r. do dnia [...] 2026 r. i nie jest zatrudniony. Od dnia wszczęcia egzekucji, tj. od [...] 2000 r., do chwili obecnej strona nie dokonała żadnej wpłaty tytułem alimentów, które na mocy wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r., sygn. akt [...], zostały podwyższone do kwoty [...] zł miesięcznie. Organ I instancji decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...], działając na podstawie art. 30 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 3 i pkt 10 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 554 ze zm., dalej u.p.o.u.a.), art. 104 k.p.a. oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu i zakresu informacji, jaki mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach w sprawach o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1467), odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu Burmistrz wskazał, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych alimentów, gdyż skarżący nie wywiązuje się z obowiązku spłaty zadłużenia alimentacyjnego. W toku prowadzonego od [...] 2000 r. postępowania egzekucyjnego skarżący nie dokonał żadnej wpłaty tytułem należności alimentacyjnych. Łączne zaś zadłużenie z tytułu świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej wynosi obecnie blisko [...] zł. Nie wywiązując się z obowiązku alimentacyjnego, winien on mieć świadomość, że zadłużenie będzie wzrastać i powinien liczyć się z tym, że wypłacone należności należy zwrócić. Wypłata przez organ pomocy społecznej tych świadczeń nie zwolniła bowiem strony z obowiązku alimentacji córki, a odbywania kary pozbawienia wolności nie można uznać za szczególnie uzasadniony przypadek stanowiący podstawę do umorzenia zaległości alimentacyjnej. Skarżący jest bowiem w wieku aktywności zawodowej, zdolnym do podjęcia pracy zarobkowej i po odbyciu kary pozbawienia wolności będzie mógł polepszyć własną sytuację życiową. Skarżący odwołał się od wskazanej decyzji podkreślając, że jego sytuacja zdrowotna i dochodowa nie ulegnie poprawie do czasu wyjścia na wolność. Przypuszczenia zaś organu co do jego dalszych losów po opuszczeniu zakładu karnego są zbyt daleko idące i nie mają odzwierciedlenia w rzeczywistości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej jako Kolegium lub organ odwoławczy) decyzją z dnia [...] maja 2018 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 27 i art. 30 u.p.o.u.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Kolegium podało, że decyzja w przedmiocie zastosowania ulgi w spłacie zaległości alimentacyjnej przez dłużnika ma charakter uznaniowy, którego granice zakreślają przesłanki wskazane w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Jak wynika bowiem z treści tego przepisu, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Kolegium zauważyło, że ustawodawca w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. nie wskazał, jaki okres ma obejmować ocena sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego. Oznacza to, że ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części albo rozłożenia na raty czy odroczenia płatności należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami powinno być – zdaniem organu odwoławczego – dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających aktualną sytuację dochodową i rodzinną dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności. Przy czym zastosowanie jednej z wymienionych w tym przepisie ulg winno mieć w ocenie Kolegium miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, a stan taki jest efektem czynników obiektywnych, nie zaś skutkiem jego własnego postępowania. W niniejszej sprawie Kolegium uznało, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej wraz z odsetkami. Pobyt skarżącego w zakładzie karnym nie jest bowiem okolicznością uzasadniającą przyznanie mu zawnioskowanej ulgi. Skarżący jest bowiem w wieku aktywności zawodowej i potencjalnie jest zdolny do podjęcia pracy zarobkowej po opuszczeniu zakładu karnego, co również należy wziąć pod uwagę. Dodatkowo organ odwoławczy zauważył, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte na pisemne żądanie skarżącego, który nie wystąpił jednak z żadnymi wnioskami dowodowymi, ani nie przedłożył żadnych dokumentów pozwalających na przyjęcie, że zachodzą szczególne okoliczności stanowiące podstawę do umorzenia jego zadłużenia. W skardze do tut. Sądu strona zarzuciła Kolegium błędne ustalenie okoliczności związanych z okresem i miejscem odbywania przez nią kary pozbawienia wolności. Skarżący podkreśliła również, że organ nie wziął pod uwagę jego złego stanu zdrowia, uniemożliwiającego mu podjęcie zatrudnienia w warunkach odbywania kary pozbawienia wolności. Informacje w tym zakresie przesyłał on bowiem wielokrotnie do organu I instancji, wskazując na co choruje i od kiedy, a Kolegium winno się było z nimi zapoznać przed wydaniem zakwestionowanej decyzji. W tym zakresie wskazał nadto, że jego leczenie na razie nie przynosi efektów, gdyż ujawniły się nowe schorzenia, które wymagają dodatkowych zabiegów medycznych. W dalszej części skargi skarżący podważył zasadność twierdzeń organu odwoławczego w zakresie prognozy poprawy swojej sytuacji zarobkowej po opuszczeniu zakładu karnego stwierdzając, że nie miał, nie ma i mieć z pewnością nie będzie żadnych pieniędzy pozwalających mu na spłatę zadłużenia alimentacyjnego. Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej u.p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 u.p.p.s.a.). Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialną zaskarżonego rozstrzygnięcia był art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należność z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Należy podkreślić, że decyzja wydana na podstawie przywołanego przepisu ma charakter uznaniowy, co oznacza przyznanie organowi administracji publicznej pewnego stopnia swobody przy jej podejmowaniu. Decyzja taka nie podlega kontroli sądowoadministracyjnej z punktu widzenia owej celowości, lecz sprowadza się do oceny, czy organ administracji publicznej uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1156/10, czy też z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt I OSK 3119/12 – dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak i pozostałe orzeczenia tego sądu powołane w niniejszym uzasadnieniu). W sprawach dotyczących zastosowania ulgi w spłacie przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wskazano na dwie przesłanki, jakimi winien kierować się organ przy ocenie zasadności żądania, tj. sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy. Przy czym istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości będzie mógł on spłacać dług alimentacyjny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2429/14). W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że organ odwoławczy, odmawiając umorzenia wymaganej należności alimentacyjnej, nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Zgromadzony materiał dowodowy nie pozwała bowiem na stwierdzenie, że sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego trwale uniemożliwia mu uiszczenie wskazanych należności. Trzeba bowiem zwrócić uwagę, że choć skarżący odbywa karę pozbawienia wolności do dnia [...] 2026 r. i aktualnie nie jest on zatrudniony, to sytuacja ta nie może stanowić samoistnej przesłanki do umorzenia jego należności, o czym zasadnie wspomniały w swoich decyzjach organy obu instancji. Pogląd taki nie budzi również wątpliwości w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2011 r., sygn. akt I OSK 881/11, z dnia 20 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 1547/12 oraz z dnia 4 września 2018 r., sygn. akt I OSK 2604/16). Podawane natomiast przez skarżącego okoliczności związane ze złym stanem zdrowia w żaden sposób nie zostały zaś przez niego uprawdopodobnione. Skarżący nie dołączył bowiem do swojego podania żadnych dokumentów, zaświadczeń względnie orzeczeń lekarskich, które dowodziłyby, jaki jest jego rzeczywisty stan zdrowia oraz czy uniemożliwia mu on w sposób trwały podjęcie jakiekolwiek pracy i to nie tylko aktualnie, ale także w przyszłości. W takiej sytuacji organ pozbawiony był jakiejkolwiek obiektywnej wiedzy na temat warunków zdrowotnych skarżącego w kontekście jego możliwości zarobkowych i nie mógł w tym zakresie opierać się na subiektywnych i dosyć oględnych twierdzeniach strony. Poza tym trzeba również zwrócić uwagę, że stan zdrowia dłużnika alimentacyjnego – sam w sobie – nie stanowi co do zasady przesłanki uprawniającej organ do zastosowania wobec dłużnika alimentacyjnego ulgi w spłacie wymaganych należności, jeśli nie zostanie on połączony z oceną jego sytuacji dochodowej, w tym w szczególności z możliwościami zarobkowania. Dlatego też nawet przyjęcie, że deklarowany przez stronę stan jej zdrowia jest zły, nie pozwalało na uwzględnienie złożonego przez nią wniosku. Odnosząc się do sygnalizowanych przez skarżącego uchybień organu w zakresie niewłaściwego ustalenia okoliczności istotnych w sprawie poprzez podanie błędnych danych dotyczących miejsca i okresu odbywania kary pozbawienia wolności, a także braku należytego zapoznania się z aktami sprawy, należy przede wszystkim stwierdzić, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte z inicjatywy skarżącego w dniu [...] 2018 r., po doręczeniu organowi wniosku strony o umorzenie powstałej zaległości alimentacyjnej. Oznacza to, że poprzednia korespondencja strony z organem pomocy społecznej, niezależnie nawet od tego w jakiej materii była ona prowadzona, nie mogła zostać automatycznie włączona w poczet akt niniejszej sprawy. Skarżący natomiast chcąc, aby przesłane przez niego dokumenty zostały dołączone do przedmiotowej sprawy powinien był o to wprost zawnioskować, czego ostatecznie jednak nie zrobił. Dlatego nie może on zarzucać organowi, że ten nie zapoznał się z istotnymi z jego punktu widzenia dokumentami, które uprzednio przesłał w związku z innymi załatwianymi w organie sprawami. Sygnalizowane zaś przez niego błędne oznaczenie przez Kolegium okresu i miejsca pozbawianie wolności stanowiło oczywistą omyłkę pisarską i nie miało jakiegokolwiek wpływu na wynik postępowania. Na zakończenie trzeba również podkreślić, że umorzenie zaległości alimentacyjnej w sytuacji skarżącego należało uznać za działanie co najmniej przedwczesne. Instytucja ta ma bowiem najdalej idący skutek spośród ulg wymienionych w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. i powinna być udzielana jedynie w sytuacjach szczególnych i wyjątkowych. Jeżeli natomiast strona – jak ma to miejsca w niniejszej sprawie – aktualnie nie jest w stanie spłacić powstałego zadłużenia, to winna ona rozważyć możliwość zwrócenia się o odroczenie płatności należności do czasu poprawy swojej sytuacji dochodowej. Może to zaś nastąpić nie tylko w związku z zakończeniem okresu pozbawienia wolności i podjęciem zatrudnienia, ale także z uzyskaniem uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, czy też pomocy społecznej. W przeciwnym razie koszty utrzymania córki skarżącego zostałyby przerzucone w sposób nieuzasadniony na ogół społeczeństwa. A to przecież on jako ojciec zobligowany jest do łożenia na jej utrzymanie. Reasumując stwierdzić należało, że w niniejszej sprawie organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego przy rozpatrzeniu wniosku strony skarżącej o umorzenie należności z tytułu świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego. Ustalił on bowiem w sposób wyczerpujący wszystkie istotne okoliczności związane z sytuacją dochodową skarżącego i ewentualnymi możliwościami spłaty zadłużenia. Dokonał także ich wystarczającej oceny, dając temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, która przystaje do standardów rozstrzygnięcia wydanego w granicach uznania administracyjnego. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151 u.p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi. W przedmiocie wynagrodzenia adwokata ustanowionego w ramach pomocy prawnej i zwrotu poniesionych przez niego wydatków orzeczono zgodnie z art. 250 § 1 i art. 205 § 2 u.p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1714 ze zm.).