IV SA/Wr 47/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Mirosława Rozbicka - Ostrowska Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków Protokolant starszy inspektor sądowy Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 9 maja 2017 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej I. oddala skargę w całości; II.przyznaje radcy prawnemu T. S. kwotę 590,40 (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt 40/100) złotych w tym 23% VAT od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] września 2016 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] odmawiającą K. W. umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej na rzecz osób uprawnionych K. W. i M. W.. Wnioskiem z dnia 17 lutego 2016 r. K. W. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. o całkowite umorzenie zaległości alimentacyjnych, wskazując że od wielu lat jest osobą niepełnosprawną w związku z wypadkiem komunikacyjnym w 1995 r. oraz udarem niedokrwiennym mózgu w 2003 r. Jest osobą trwale i całkowicie niezdolną do pracy oraz niezdolną do samodzielnej egzystencji. Otrzymuje 880,45 zł brutto renty, która zmniejszana jest o potrącenia alimentacyjne w kwocie 319,98 zł i odpłatność za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w kwocie 264,14 zł. Pozostaje kwota 176,09 zł, która nie pokrywa najpilniejszych potrzeb związanych z zakupem leków, środków czystości i innych niezbędnych rzeczy. Nie posiada żadnego majątku. Alimenty były zasądzane bez badania zdolności do zarobkowania i możliwości spłaty alimentów. W 2003 r. zobowiązanie alimentacyjne dla wszystkich dzieci sięgało kwoty 900,00 zł, a renta była wypłacana w kwocie 532,00 zł. Alimenty były płacone stosownie do możliwości płatniczych zobowiązanego. Decyzją z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] Prezydent W. umorzył postępowanie w sprawie zastosowania ulgi w spłacie należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym: K. W. i M. W. z uwagi na brak zaległości tego rodzaju. Decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] Prezydent W. umorzył postępowanie w sprawie o umorzenie należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej na rzecz A. W. z uwagi na brak zaległości tego rodzaju. Natomiast decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] Prezydent W. odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej na rzecz osób uprawnionych: K. i M. W., powołując się na art. 8b oraz art. 30 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j.: Dz. U. z 2016 r. poz. 169 ze zm.). Organ wyjaśnił, że stosownie do art. 30 ust. 1 ustawy należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłacone osobom uprawnionym mogą być umorzone w łącznej wysokości 30 %, 50 % lub 100 %, jeśli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna odpowiednio przez okres 3, 5 lub 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Organ pomocy wskazał, że wyrokiem Sądu Rejonowego dla W. – Ś. z dnia 25 lipca 2000 r. sygn. akt [...] nałożony został na wnioskodawcę obowiązek alimentacyjny na rzecz K. i M. W. w wysokości po 200,00 zł miesięcznie na dziecko, łącznie 400,00 zł miesięcznie. Na dzień wydania decyzji zadłużenie wnioskodawcy z tytułu zaliczki alimentacyjnej wypłaconej na rzecz osób uprawnionych wynosi 1.712,05 zł. Z informacji Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. – Ś. z dnia 19 kwietnia 2016 r. wynika, że postępowanie egzekucyjne prowadzone jest od dnia 15 listopada 1996 r. i jest całkowicie bezskuteczne, a wierzyciele w toku całego postępowania nigdy nie otrzymali alimentów w pełnej zasądzonej wysokości. Jak wskazał organ, w okresie ostatnich siedmiu lat kwoty wyegzekwowane od strony były niższe niż wysokość zasądzonych alimentów na dwoje dzieci, tj. niższe niż 400,00 zł. Nie został zatem spełniony ustawowy warunek skutecznej egzekucji alimentów w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Nie można więc mówić o skutecznej egzekucji alimentów przez okres ostatnich siedmiu lat. W odwołaniu strona wniosła o uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, zarzucając naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy w związku z art. 6 k.p.a. przez niezastosowanie normy z art. 30 ust. 2 ustawy oraz naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez jedynie częściowe zbadanie okoliczności i całkowite pominięcie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, zwłaszcza jego stanu zdrowia. Strona wskazała, że w 2003 r. ZUS wydał orzeczenie o całkowitym braku zdolności do pracy i samodzielnej egzystencji, a Miejskie Centrum Usług Socjalnych przyznało miejsce w Domu Pomocy Społecznej. Alimenty ustalane były przez sąd bez rozważania stanu zdrowia zobowiązanego i jego zdolności do pracy. Wnioskodawca nie uchylał się od płacenia alimentów, jednak zobowiązania wielokrotnie przekraczały jego możliwości finansowe. Po rozpatrzeniu odwołania organ drugiej instancji również wskazał, że wykaz wpłat dokonanych przez dłużnika w toku postępowania egzekucyjnego z dnia 19 kwietnia 2016 r. dowodzi, że ich kwoty były niższe od łącznej kwoty zasądzonych alimentów na dwoje dzieci, tj. 400,00 zł. Sam dłużnik wskazuje, że potrącenie komornicze wynosi 319,98 zł miesięcznie. Odwołujący nie spełnia zatem przesłanek umorzenia z art. 30 ust. 1 ustawy. W sprawie nie znajduje natomiast zastosowania norma z art. 30 ust. 2 ustawy Umorzenie należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej jest możliwe jedynie w przypadku skutecznej egzekucji w warunkach określonych w art. 30 ust. 1 ustawy. Natomiast art. 30 ust. 2 ustawy nie ma zastosowania w sprawie, gdyż dotyczy tylko należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego i nie obejmuje należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Nie można zatem uwzględnić trudnej sytuacji zdrowotnej i dochodowej odwołującego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o "całkowitą zmianę zaskarżonej decyzji i uwolnienie mnie od spłaty zaliczki alimentacyjnej, której egzekucja toczy się nadal" oraz o "przeniesienie spłaconych kwot zaliczki alimentacyjnej na konto moich należności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej". Skarżący zarzucił naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy w związku z art. 6 k.p.a. przez niezastosowanie normy z art. 30 ust. 2 ustawy, naruszenie art. 2, art. 7 oraz art. 32 Konstytucji RP z uwagi na dyskryminację strony w korzystaniu z ulg, naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez jedynie częściowe zbadanie okoliczności i całkowite pominięcie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, zwłaszcza jego stanu zdrowia, naruszenie art. 35 § 1 – 3 k.p.a. przez załatwianie sprawy przez blisko 5 miesięcy. W uzasadnieniu skarżący ponownie powołał się na swój stan zdrowia. Ponadto wskazał, że nigdy nie brał udziału w rozprawach o podwyższenie alimentów i w konsekwencji nie miał szans na spłatę nadmiernych alimentów. Zaległości nie powstały więc z winy dłużnika. Według skarżącego zaliczka alimentacyjna stanowi zubożony fundusz alimentacyjny i należy do niej stosować art. 30 ust. 2 ustawy. Przepis ten powinien mieć zastosowanie do ciężko poszkodowanego na zdrowiu człowieka, obciążonego przez sąd nadmiernymi obowiązkami alimentacyjnymi, pozostającego na utrzymaniu miasta, bez możliwości skutecznego leczenia, od 2003 r. niezdolnego całkowicie do pracy i do samodzielnej egzystencji, opuszczonego przez rodzinę, honorowego krwiodawcy. Wniosek dłużnika o umorzenie skończył się złożeniem przez MOPS wniosku do komornika o egzekucję kwoty 1.700,00 zł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Spór pomiędzy stronami dotyczy prawidłowości decyzji, odmawiającej umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej na rzecz osób uprawnionych, wydana na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stosownie do art. 30 ust. 1 tej ustawy organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, 2) 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, 3) 100 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Ustawodawca uprawnia do skorzystania z ulgi w spłacie należności jedynie tych dłużników alimentacyjnych, którzy przez okres wskazany w tym przepisie w pełni wywiązywali się z obowiązku spłaty tych należności. Udzielenie ulgi w spłacie przez organ nie jest obligatoryjne, o czym świadczy sformułowanie "może umorzyć". Należy przy tym zaznaczyć, że na podstawie art. 30 ust. 1 mogą zostać umorzone należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, czyli: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy, 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, a także 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym. Na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy dopuszczalne jest więc również umorzenie należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, tj. należności z których spłatą zalega skarżący. W rozpatrywanej sprawie organy obu instancji słusznie uznały, że skarżący nie spełnił przesłanek umorzenia wymienionych w art. 30 ust. 1 ustawy. Wyrokiem Sądu Rejonowego dla W. – Ś. z dnia 25 lipca 2000 r. sygn. akt [...] nałożony został na wnioskodawcę obowiązek alimentacyjny na rzecz synów w wysokości po 200,00 zł miesięcznie na dziecko, łącznie 400,00 zł miesięcznie. Na dzień wydania decyzji zadłużenie wnioskodawcy z tytułu zaliczki alimentacyjnej wypłaconej na rzecz osób uprawnionych wyniosło 1.712,05 zł. Z informacji Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. – Ś. z dnia 19 kwietnia 2016 r. wynika, że postępowanie egzekucyjne prowadzone jest od dnia 15 listopada 1996 r. i jest całkowicie bezskuteczne, a wierzyciele w toku całego postępowania nie otrzymywali alimentów w pełnej zasądzonej wysokości (z wyjątkiem 3 miesięcy). Nigdy więc kwoty wyegzekwowane od strony przez okres przynajmniej 3 lat nie były równe wysokości zasądzonych alimentów na dwoje dzieci, tj. kwocie 400,00 zł. Sam skarżący wskazuje, że potrącenie komornicze wynosi 319,98 zł miesięcznie. Skarżący domaga się umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobom uprawnionym powołując się na art. 30 ust 2 ustawy, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Również na podstawie art. 30 ust. 2 udzielenie ulgi w spłacie przez organ nie jest obligatoryjne, o czym świadczy sformułowanie "może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć". Należy zauważyć, że ustawodawca w art. 30 ust. 2 upoważnia organ do udzielenia ulgi w spłacie jedynie odnośnie "należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego", a więc należności wymienionych w art. 28 ust. 1 pkt 1 ustawy. Dłużnik alimentacyjny jest bowiem zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy. Uprawnienie dłużnika do ubiegania się o ulgę w spłacie z art. 30 ust. 2 ustawy koresponduje z jego obowiązkiem z art. 27 ust. 1 ustawy. Na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy nie jest natomiast uprawniony do udzielenia ulgi w spłacie innych należności alimentacyjnych, w tym wymienionych w art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy, czyli należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. A skarżący ubiega się właśnie o umorzenie należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych,a więc należności nie wymienionych w art. 30 ust. 2 ustawy. Pogląd taki jest również wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych. Zagadnienie to było przedmiotem wielu wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego, w których przyjęto, że art. 30 ust. 2 ustawy nie ma zastosowania do zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (wyroki NSA z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OK 2365/14; z dnia 4 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2006/13; z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 37/12; z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 1426/11; z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt I OSK 980/10). Nieuzasadniony jest więc zarzut naruszenia art. 30 ust. 2 ustawy w związku z art. 6 k.p.a. przez niezastosowanie normy z art. 30 ust. 2 ustawy oraz naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez jedynie częściowe zbadanie okoliczności i całkowite pominięcie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, zwłaszcza jego stanu zdrowia. Natomiast załatwianie sprawy przez blisko 5 miesięcy pozostaje bez wpływu na wynik sprawy, dlatego też z powodu naruszenia art. 35 § 1 – 3 k.p.a. decyzja nie może zostać uchylona. Nieuzasadnione jest również powoływanie się przez skarżącego na art. 2, art. 7 oraz art. 32 Konstytucji RP i dyskryminację strony w korzystaniu z ulg. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego przyjmuje się, że odstępstwo od zasady równego traktowania podmiotów nie musi oznaczać naruszenia art. 32 Konstytucji. Jest ono dopuszczalne, jeśli kryterium różnicowania pozostaje w racjonalnym związku z celem i treścią danej regulacji; waga interesu, któremu zróżnicowanie ma służyć, pozostaje w odpowiedniej proporcji do wagi interesów, które zostaną naruszone w wyniku wprowadzonego zróżnicowania; kryterium różnicowania pozostaje w związku z innymi wartościami, zasadami, czy normami konstytucyjnymi, uzasadniającymi odmienne traktowanie podmiotów podobnych. Wprowadzając instrument w postaci zróżnicowania uprawnień do umorzenia ustawodawca stworzył zachętę dla dłużników, aby zmobilizować ich do systematycznego regulowania ciążących na nich zobowiązań. Instytucja ta znajduje także pełne uzasadnienie w zasadzie sprawiedliwości społecznej, wyrażającej się w tym, aby osoby zobowiązane do dostarczania środków utrzymania dla osób najbliższych nie przerzucały tego ustawowego obowiązku na inne podmioty (wyrok NSA z dnia 4 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2006/13). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę należało oddalić.