IV SA/Wr 500/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 maja 2025 r. sprawy ze skargi A. H. na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Dolnośląskim z dnia 10 września 2024 r. nr WZON.9531.3082.2024 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 września 2024 r. (nr WZON. 9531.3082.2024) Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Dolnośląskim (dalej: Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności) odmówił A. H. (dalej: skarżący, strona) przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności we Wrocławiu (dalej: Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności) z dnia 2 lipca 2024 r. (nr PZON.610.90349.2024). Jak wynika z uzasadnienia tego postanowienia, wydane na wniosek skarżącego orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 2 lipca 2024 r. zostało doręczone skarżącemu w dniu 30 lipca 2024 r. Zgodnie z treścią § 16 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2021 r. poz. 857), termin do zaskarżenia tego orzeczenia w drodze odwołania mijał w dniu 13 sierpnia 2024 r. W dniu 14 sierpnia 2024 r. skarżący razem z odwołaniem złożył wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Wniosek ten uzasadniał tym, że nie był on w stanie dotrzymać terminu "z powodu pracy poza kolejnością w trybie nagłym". Zdaniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, podana we wniosku przyczyna uchybienia terminowi nie świadczy o dochowaniu należytej staranności w jego dotrzymaniu i nie może zostać uznana za okoliczność uzasadniającą jego przywrócenie. Z tego względu, działając w powołaniu na art. 59 § 2 w zw. z art. 58 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: k.p.a.) Zespół ten orzekł o odmowie przywrócenia stronie uchybionego terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący zarzucił naruszenie art. 58 § 1 i 2 k.p.a. poprzez błędne zastosowanie tych przepisów w sytuacji gdy skarżący uprawdopodobnił brak zawinienia w niedotrzymaniu terminu do wniesienia odwołania w sprawie. Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zobowiązanie organu do rozpoznania odwołania. Nadto również, o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W treści skargi skarżący podniesiono, że odwołanie zostało wniesione jeden dzień po terminie albowiem skarżący został wyznaczony przez pracodawcę do pracy w trybie 24-godzinnym w dniu, w którym upływał termin do złożenia odwołania (o czym wcześniej nie wiedział i czego nie mógł przewidzieć). Tym samym, obiektywnie nie miał on możliwości złożenia odwołania w terminie. W podsumowaniu skarżący stwierdził, że organ błędnie przyjął, że wskazana we wniosku przyczyna uchybienia terminu nie świadczy o dołożeniu należytej staranności w jego dotrzymaniu i nie może zostać uznana za okoliczność uzasadniającą przywrócenie terminu. W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wniósł o jej oddalenie. Podkreślił, że przedstawiony przez odwołującego się powód niedotrzymania terminu do wniesienia odwołania, tj. konieczność podjęcia "pracy poza kolejnością w trybie nagłym" nie stanowi podstawy do przywrócenia terminu do złożenia środka odwoławczego. Skarżący nie skorzystał chociażby z pomocy innej osoby, która mogłaby nadać pismo w działającej całodobowo placówce poczty we Wrocławiu. W przypadku skarżącego nie można więc twierdzić, że strona dołożyła należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; Zdaniem Sądu, zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa procesowego, a uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego postanowienia stanowi art. 58 § 1 k.p.a., w myśl którego, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Jak stanowi z kolei art. 58 § 2 k.p.a., prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. W świetle okoliczności podniesionych we wniosku o przywrócenie terminu oraz w skardze nie budzi wątpliwości w sprawie to, że skarżący dochował wymogu wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie uchybionego terminu w ciągu 7 dni od ustania deklarowanej przyczyny uchybienia terminowi. Wskazywaną przez stroną we wniosku przeszkodą która uniemożliwiła mu dotrzymanie terminu do złożenia odwołania było bowiem skierowanie go przez pracodawcę - w dniu w którym upływał termin do wniesienia odwołania - do pracy w trybie nagłym, poza kolejnością. Ostatni dzień terminu na złożenie odwołania przypadał na 13 sierpnia 2024 r. Wniosek o przywrócenie terminu (wraz z zaległą czynnością) skarżący złożył następnego dnia, tj. 14 sierpnia 2024 r., a zatem dochował wymogu terminu do wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie uchybionego terminu. Kwestie sporne w sprawie koncentrują się natomiast wokół oceny spełnienia przez skarżącego przesłanki materialnoprawnej przywrócenia terminu. Jak to wynika z treści art. 58 § 1 k.p.a., instytucja przywrócenia terminu została przewidziana dla przypadków, w których doszło do uchybienia terminu procesowego bez winy wnioskodawcy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 listopada 2024 r., sygn. akt I GSK 1110/21). Odwołanie się w art. 58 § 1 k.p.a. do braku winy powoduje, że przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie obiektywne, występujące bez woli strony lub osób, którymi się ona posłużyła, okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2024 r., sygn. akt I GSK 873/21). Zgodnie z orzecznictwem sądowym, warunkiem uznania zasadności wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej jest uprawdopodobnienie przez stronę, że mimo zachowania staranności, nie mogła dopełnić tej czynności z przyczyny od niej niezależnej - dokonanie czynności w ogóle (w sensie obiektywnym) było niemożliwe albo nie można było oczekiwać od strony, że w danych okolicznościach zachowa wyznaczony termin procesowy. Warto w tym miejscu dodać, że w orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę na to, że zwlekanie z dokonaniem czynności procesowej do ostatniego dnia terminu nie powinno być traktowane jako zawinione działanie strony. Szczególnie, jeśli zdarzenie uniemożliwiające dokonanie czynności nastąpiło w ostatnim dniu terminu (por. postanowienie SN z 18 listopada 2016 r., sygn. akt I UZ 32/16). W sprawie okolicznością bezsporną pozostaje to, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało prawidłowo doręczone stronie w dniu 30 lipca 2024 r. Orzeczenie to zawierało pouczenie o 14-dniowym terminie do wniesienia odwołania. Termin ten mijał w dniu 13 sierpnia 2024 r. (wtorek). Skarżący wniósł odwołanie 14 sierpnia 2024 r. Tym samym skarżący uchybił terminowi do wniesienia odwołania. Jednocześnie, o czym była już mowa, jako przyczynę uchybienia terminowi do wniesienia odwołania wskazał on na okoliczność skierowania go do przez pracodawcę w ostatnim dniu terminu (13 sierpnia 2024 r.) do pracy w trybie nagłym, poza kolejnością. W treści skargi skarżący dodał, że była to praca w trybie 24-godzinnym a skarżący wcześniej nie wiedział i nie mógł przewidzieć tego, że pracodawca skieruje go do pracy w trybie nagłym, poza kolejnością, w dniu w którym upływać będzie termin do złożenia odwołania. Ani w treści wniosku o przywrócenie terminu ani też w skardze skarżący nie wskazał rodzaju pracy do której to skierowanie go przez pracodawcę uniemożliwiło stronie dokonanie czynności procesowej w terminie. Z informacji pomieszczonym na wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika tylko tyle, że jest on rencistą a w chwili składania o wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (14 marca 2024 r.) był zatrudniony w charakterze pracownika ochrony. Zgodnie z orzecznictwem, przywrócenie terminu jest dopuszczalne jedynie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt IV SA/Po 836/24). Jednocześnie, to na stronie ciąży obowiązek uwiarygodnienia, poprzez przedstawienie stosownej argumentacji, że dochowała ona należytej staranności, jednakże dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, niezależnej od osoby zainteresowanego i istniejącej przez cały czas, aż do wniesienia wniosku (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1164/19). Co ważne, uprawdopodobnienie braku winy jest środkiem zastępczym, słabszym niż dowód w ścisłym znaczeniu, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Uprawdopodobnienie prowadzi do uzasadnionego przypuszczenia, że zdarzenie w rzeczywistości miało miejsce. W nawiązaniu do treści zaskarżonego postanowienia o odmowie przywrócenia terminu należy wskazać, że uzasadnienia tego postanowienia nie spełnia wymogów z art. 124 § 2 k.p.a. Organ nie podaje bowiem stronie żadnych argumentów dla których twierdzenia przedstawione we wniosku o przywrócenie terminu nie uprawdopodabniały w ocenie tego organu przywrócenia stronie uchybionego terminu. W istocie, argumentacja organu odnosząca się do oceny zasadności złożonego przez stronę wniosku ogranicza się do stwierdzenia, że: "podana przyczyna uchybienia terminu nie świadczy o dołożeniu dostatecznej staranności w jego dotrzymaniu i nie może zostać uznana za okoliczność uzasadniającą jego przywrócenie do złożenia odwołania od decyzji administracyjnej". Ograniczając się jedynie do takiego lakonicznego stwierdzenia organ nie wskazał jednocześnie wzorca należytej staranności, który w okolicznościach danej sprawy mógłby stanowić podstawę przywrócenia stronie uchybionego terminu. Tymczasem, w nawiązaniu do art. 58 § 1 k.p.a. należy dostrzec, że ustawodawca nie wskazał choćby przykładowych sytuacji uzasadniających wyłączenie winy strony i możliwość przywrócenia terminu. Dlatego też każdy konkretny przypadek należy rozpatrywać indywidualnie. Ocena każdego przypadku powinna uwzględniać wszystkie czynniki, których zaistnienie skutkowało uchybieniem terminu. Powinna być adekwatna do określonego stanu faktycznego i pozbawiona automatyzmu (por. postanowienie Sądu Najwyższego (dalej: SN) z dnia 8 kwietnia 2016 r., sygn. akt I CZ 12/16). Lakoniczna treść zaskarżonego postanowienia nie pozwala przyjąć, że organ rozpatrujący wniosek strony o przywrócenie uchybionego terminu wyjaśnił, zgodnie z wymogami art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., te wszystkie okoliczności, które były istotne z punktu widzenia art. 58 § 1 k.p.a. Organ administracji publicznej nie jest wprawdzie upoważniony w świetle powołanych przepisów do podejmowania czynności zmierzających do zebrania dowodów na okoliczności uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony, powinien jednak ocenić przedstawione przez stronę okoliczności w świetle przesłanek określonych wskazanym przepisem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 lutego 2025 r., III SA/Łd 786/24). W realiach kontrolowanej sprawy za aktualny należy uznać jednocześnie pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2024 r., sygn. akt III OSK 4910/21, że: " przepis art. 58 § 1 k.p.a. nie zwalnia organu administracji publicznej z konieczności podjęcia wszelkich działań, których efektem będzie potwierdzenie przez osobę wnioskującą wiarygodności okoliczności, na które powołała się, podając przyczynę niedopełnienia w terminie określonych czynności." Kierując się przedstawioną argumentacją, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935) uchylił zaskarżone postanowienie. W toku ponownego rozpoznania sprawy rzeczą organu jest uwzględnienie stanowiska Sądu wyrażonego w sprawie, przeprowadzenie ponownej oceny okoliczności podniesionych we wniosku z punktu widzenia przesłanki z art. 58 § 1 k.p.a., a w razie wątpliwości, podjęcie przez organ działań, których efektem będzie potwierdzenie wiarygodności twierdzeń podnoszonych przez skarżącego na uzasadnienie braku zawinienia w terminowym wniesieniu odwołania.