IV SA/Wr 643/15
WyrokWSA we Wrocławiu2016-04-12
Skład orzekający: Julia Szczygielska, Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Alojzy Wyszkowski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone osobie uprawnionej, która jest pełnoletnia i pozostaje na utrzymaniu ojca, mogą zostać uznane za nienależnie pobrane, jeśli matka (zobowiązana do alimentacji) dokonywała wpłat alimentów na konto ojca, mimo że świadczenia z funduszu były już przyznane?Ratio decidendi
Świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone pełnoletniej osobie uprawnionej mogą zostać uznane za nienależnie pobrane, jeśli w okresie ich pobierania osoba ta otrzymała zaległe lub bieżące alimenty od zobowiązanego, nawet jeśli wpłaty te były dokonywane na konto jej ojca, na którego wyłącznym utrzymaniu pozostawała. Celem ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest wspieranie osób w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów, a literalna interpretacja przepisów nie powinna prowadzić do wypaczenia tego celu.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji o uznaniu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na rzecz skarżącej za nienależnie pobrane. Skarżąca kwestionowała tę decyzję, twierdząc, że nie otrzymywała alimentów od matki, a jej ojciec nie był jej pełnomocnikiem. Organy ustaliły, że matka skarżącej dokonywała wpłat alimentów na konto ojca skarżącej, który był jej przedstawicielem ustawowym i na którego utrzymaniu pozostawała skarżąca. Wpłaty te pokrywały należne alimenty w okresie, gdy wypłacane były świadczenia z funduszu alimentacyjnego.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę w całości.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Julia Szczygielska, Sędziowie sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (spr.), Protokolant Krzysztof Erbel, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczeń alimentacyjnych za nienależnie pobrane I. oddala skargę w całości; II. przyznaje adwokatowi M. T. kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym 23 % VAT od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej organ II instancji , organ odwoławczy) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. dalej k.p.a.), oraz art. 23 ust. 1 i ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2012r. poz. 1228 ze zm. dalej ustawa) po rozpoznaniu odwołania S. S. (dalej skarżąca) utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2015r., nr [...] Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś., działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Ś. (dalej organ I instancji) w przedmiocie uznania świadczeń alimentacyjnych za nienależnie pobrane.
W motywach tego rozstrzygnięcia wskazano, że organ I instancji opisaną wyżej decyzją uznał świadczenie alimentacyjne wypłacone na rzecz skarżącej w wysokości 5000 zł za okres od 1 listopada 2013r. do 31 grudnia 2013r. oraz od dnia 1 lutego 2014 r. do 30 września 2014 r. za nienależnie pobrane za nienależnie pobrane.
Skarżąca złożyła odwołanie od powyższej decyzji twierdząc, że zobowiązana D. R.- S. (matka skarżącej) nie przekazywała jej alimentów, nie otrzymywała także alimentów za pośrednictwem swego ojca, który nie został ustanowiony pełnomocnikiem.
W uzasadnieniu swojego stanowiska organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji decyzją z dnia [...] października 2013r., nr [...] przyznał J. S. (dalej ojciec skarżącej) świadczenie alimentacyjne na rzecz córki strony skarżącej w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 października 2013r. do 30 września 2014r. Adresatem obu decyzji był ojciec skarżącej, jako jej przedstawiciel.
W dniu 24 listopada 2014r. powiadomiono stronę o wszczęciu postępowania w sprawie nienależnego pobrania tego świadczenia. Ustalono bowiem, że strona otrzymywała od zobowiązanej zasądzone alimenty w okresie od stycznia 2012r. do października 2013r. i od listopada 2013r. do października 2014r.
W wyniku przeprowadzonego postępowania wydano decyzję z dnia [...] kwietnia 2015 r. W uzasadnieniu podano, że w związku z wnioskiem o dochodzenie alimentów od zobowiązanej - matki skarżącej wraz z pismami z dnia 3 listopada 2014r. i 20 listopada 2014r. Sąd Okręgowy w Ś. przekazał Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Ś. kopię dowodów płatności alimentacyjnych dokonanych przez zobowiązaną na rzecz wierzycieli ojca skarżącej (reprezentującego małoletnią A. S.- siostrę skarżącej) i skarżącą za okres od stycznia 2012r. do października 2013r. i od listopada 2013r. do października 2014r. Z akt sprawy wynika, że matka skarżącej od 29 kwietnia 2009r. zobowiązana była do łożenia alimentów na rzecz córek w kwocie po 450 zł miesięcznie, a od września 2012r. w kwocie po 600 zł miesięcznie. Ojciec skarżącej i skarżąca w dniu 17 września 2012r. złożyli odrębne wnioski do Sądu Okręgowego w Ś. o dochodzenie roszczeń alimentacyjnych w trybie przepisów Rozporządzenia Rady (WE) nr 4/2009 z dnia 18 grudnia 2008r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych na rzecz małoletniej siostry skarżącej i pełnoletniej skarżącej. Wnioski zostały przekazane do [...] i w związku z tym postępowaniem matka skarżącej przekazała dowody wpłat. Wpłaty dokonywane były z terenu [...] za pomocą przelewu bankowego na konto ojca skarżącej - niektóre z nich opatrzone były komentarzem, że są to środki z tytułu alimentów. Od stycznia 2012r. do września 2012r. przelewy opiewały na 900 zł miesięcznie (równowartość odpowiednich kwot [...]), a od października 2012r. na 1.050 zł, od lipca 2013r. 1.100 zł, z tym, że czerwcu 2013r. zobowiązana dokonała dwóch wpłat na łączną kwotę 1.400 zł. W opinii organu odwoławczego nie budzi wątpliwości, że suma wpłat dokonanych przez zobowiązaną była równa wysokości jej zobowiązania alimentacyjnego. Bez znaczenia jest skąd zobowiązana do łożenia na utrzymanie córki pozyskała środki na alimenty, nie jest celem postępowania administracyjnego szczegółowe wyjaśnianie tej kwestii, ani tym bardziej, czy na terenie [...] przysługiwały na córki zasiłki rodzinne i czy matka skarżącej korzystała z takiego świadczenia. Z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania, zdaniem organu wynika jednoznacznie, że intencją matki skarżącej było łożenie alimentów na rzecz obu córek- zgodnie z treścią wyroków sądowych. Obowiązek alimentacyjny wobec skarżącej wynika z wyroku Sądu Rejonowego w Ś. z dnia [...] kwietnia 2013r., sygn. akt [...]. Sąd zasądził wówczas od pozwanej - matki skarżącej, na rzecz powódki – skarżącej alimenty w kwocie po 600 zł miesięcznie od 21 maja 2012r. do dnia 31 grudnia 2012r., zaś po 500 zł miesięcznie poczynając od dnia 1 stycznia 2013r., w miejsce alimentów w kwocie 450 zł miesięcznie zasądzonych wyrokiem tegoż Sądu z dnia [...] kwietnia 2009r. sygn. akt [...]. Wyrok z dnia [...] kwietnia 2009r. zasądzał alimenty w kwocie po 450 zł miesięcznie od matki skarżącej na rzecz małoletnich dzieci (obu córek) płatne do rąk przedstawiciela ustawowego ojca skarżącej. Pieniądze w kwotach wskazanych wyżej wpływały na konto ojca skarżącej, który prowadził wspólne gospodarstwo domowe z córkami. Adresatem decyzji z dnia [...] października 2012r. o przyznaniu świadczenia alimentacyjnego dla obu córek był ojciec, mimo że skarżąca była pełnoletnia. Trudno w tej sytuacji dać wiarę twierdzeniu ,że skarżąca nie wiedziała, że wpływają na jej rzecz środki finansowe od zobowiązanej. Tym bardziej, że w dniach 25 września 2012 r. i 11 września 2013r. udzieliła swemu ojcu pełnomocnictw do reprezentowania jej osoby w postępowaniach administracyjnych dotyczących ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, które jest pochodną niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego. W tych postępowaniach zatem ojciec skarżącej, występował w charakterze pełnomocnika. Ponadto z wniosku o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego z dnia 27 września 2012r. złożonego przez ojca na córki wynika, że obie córki pozostawały na jego wyłącznym utrzymaniu i co istotne, że alimenty zostały przekazane zgodnie z treścią wyroku w łącznej kwocie 10.800 zł (za rok 2011).
Tym samym świadczenie alimentacyjne pobrane na rzecz skarżącej w wysokości 5.000 zł za okres od 1 listopada 2013r. do 31 grudnia 2013r. i od 1 lutego 2014 r. do 30 września 2014 r. było świadczeniem nienależnie pobranym. Strona od początku omawianego okresu nie miała uprawnień do świadczenia alimentacyjnego- alimenty były wówczas płacone na bieżąco. Wedle wywodów organu, gdyby nawet uznać, że ojciec nie informował skarżącej, że alimenty są przekazywane na jego konto bankowe nie zmienia to faktu, że obowiązek alimentacyjny był w pełni realizowany przez zobowiązaną, a świadczenie alimentacyjne zostało nienależnie pobrane.
W opinii organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny, trafnie zastosował obowiązujące przepisy, a zaskarżona decyzja została należycie uzasadniona. Odwołanie strony nie wnosi do sprawy nowych elementów, zawiera jedynie polemikę z poczynionymi ustaleniami. Zauważono, że strona udzieliła swojemu ojcu pełnomocnictwa do reprezentowania jej w postępowaniu dotyczącym ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca zarzucił, że zaskarżona decyzja wydana została wydana ze złamaniem prawa. Strona podkreśliła, że organ bez jakichkolwiek dowodów przyjął co było intencją dłużnika alimentacyjnego (matki skarżącej). W załączeniu skarżąca przedłożyła wyciąg z konta bankowego, na którym jak podała, widać czyje to konto, kto ile przelał i kto ile odebrał środków
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W piśmie procesowym z dnia 7 kwietnia 2016 r. pełnomocnik skarżącej w uzupełnieniu skargi wniósł o uznanie, że zaskarżona decyzja została wydana z istotnym naruszeniem przepisów postepowania tj. w szczególności art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 oraz art. 177 k.p.a., które to naruszenia miały zasadniczy wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie na podstawie art. 250 p.p.s.a. wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola, o której mowa w art. 1 § 1 cyt ustawy , sprawowana jest pod względem zgodności z prawem - art. 1 § 2. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest zaistnienie w okolicznościach rozpatrywanej sprawy przesłanek uzasadniających uznanie wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń za nienależnie pobrane.
Kwestią bezsporną pozostaje, że na mocy decyzji z dnia [...] października 2013r. przyznane zostały pełnoletniej skarżącej (ur. [...]) reprezentowanej przez ojca (pełnomocnictwo w akta administracyjnych) świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500 zł miesięcznie od 1 października 2013 r. do 30 września 2014 r. Poza sporem pozostaje również, że obowiązek alimentacyjny wobec skarżącej spoczywał na obojgu rodzicach skarżącej. Zgodnie z art. 133 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczą na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.
Nie budzi też wątpliwości stron, ani Sądu, że wyrokiem Sądu Rejonowego w Ś. z dnia [...] kwietnia 2013r. sygn. akt [...]. Sąd zasądził wówczas od pozwanej matki skarżącej, na rzecz powódki – skarżącej alimenty w kwocie po 600 zł miesięcznie od 21 maja 2012r. do dnia 31 grudnia 2012r., zaś po 500 zł miesięcznie poczynając od dnia 1 stycznia 2013r., w miejsce alimentów w kwocie 450 zł miesięcznie zasądzonych wyrokiem tegoż Sądu z dnia [...] kwietnia 2009r. sygn. akt [...]. Wyrok ostatni. zasądzał alimenty w kwocie po 450 zł miesięcznie od matki skarżącej na rzecz małoletnich dzieci (obu córek) płatne do rąk przedstawiciela ustawowego ojca skarżącej. Kwestią bezsporną pozostaje, że matka skarżącej tytułem alimentów m.in. dla skarżącej i jej siostry (każdorazowo wpisując w tytule przelewu) dokonywała comiesięcznych wpłat w okresie objętym zaskarżoną decyzją co do zasady w kwocie 1100 zł wyjątek stanowiła kwota 1000 zł wpłacona 22 lutego 2014 r.
Poza sporem pozostaje, że wpłat tytułem alimentów, w których jako beneficjent był każdorazowo wskazany ojciec skarżącej, na konto należące do matki skarżącej dokonano w okresie, kiedy z funduszu alimentacyjnego pobierano świadczenia przyznane skarżącej wskazanymi wyżej decyzjami. Z akt sprawy wynika, że świadczenie to było przekazywane na konto osobiste ojca skarżącej zgodnie z jego wnioskiem z dnia 3 stycznia 2013 r.
Jako materialnoprawna podstawa decyzji został wskazany art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. nr 1, poz. 7 ze zm. - dalej ustawa) w myśl, którego osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Jednocześnie, jak stanowi art. 2 pkt 7 zawierający definicję nienależnie pobranego świadczenia - oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego:
a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części,
b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,
c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia,
d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.
Podejmując rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie organy uznały, że skoro w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz pełnoletniej skarżącej uprawniona do tych świadczeń otrzymała od dłużniczki matki, niejako za pośrednictwem ojca na którego wyłącznym utrzymaniu pozostawała spłata alimentów, to ziściły się przesłanki uznania świadczeń wypłaconych w tym okresie za świadczenia nienależnie pobrane.
W ocenie Sądu w okolicznościach rozpatrywanej sprawy ze stanowiskiem zaprezentowanym w decyzjach obu instancji należy się zgodzić. Jakkolwiek brzmienie art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, który mówi o "wypłaceniu świadczenia" i "otrzymaniu" zaległych i bieżących alimentów nie budzi wątpliwości, jednakże każdorazowo należy uwzględniać okoliczności faktyczne konkretnej sprawy oraz reguły wykładni zarówno językowej jak i celowościowej oraz funkcjonalnej . Stosownie do treści art. 9 ust. 1 i 2 tej ustawy, prawo do spornego świadczenia przysługuje bowiem osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Zgodnie z art. 2 pkt 11 j ustawy pod pojęciem osoby uprawnionej należy rozumieć osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Świadczenia te przysługują w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, jednakże nie wyższej niż 500 zł (art. 10 ust. 1 ustawy). Nie ulega wątpliwości, że art. 2 pkt 11 ustawy stanowi definicję legalną pojęcia osoby uprawnionej. Definicja legalna jest normą o charakterze dyrektywnym, nakazującą, by pewnym wyrażeniom występującym w przepisach prawnych nadawać odpowiednie znaczenie. Jednakowoż definicja jako przepis prawny poddawana jest tak samo interpretacji jak inne przepisy. W teorii prawa i orzecznictwie przyjmuje się, że przy wykładni przepisu, zwłaszcza, gdy ma on charakter definicji legalnej, w pierwszej kolejności należy posługiwać się wykładnią językową. Nie oznacza to jednak, że granica wykładni językowej jest bezwzględna. Jak podkreśla się w doktrynie (por. M. Zieliński. Wykładnia prawa, zasady, reguły, wskazówki wyd. Lexis Nexis 2002 r.) pomimo ustalenia jednoznaczności językowej przepisu, należałoby poddać go również interpretacji systemowej, celowościowej i funkcjonalnej. Koncepcja taka, modyfikująca zasadę clara non sunt interpretanda w zasadę interpretetio cessat in claris sugeruje konieczność sprawdzenia, czy uzyskana jednoznaczność przepisu nie prowadzi do sprzeczności z treścią innych norm lub czy nie burzy powszechnie akceptowanych społecznie wartości. Można zatem przyjąć, że w sytuacjach, gdy ściśle literalne interpretowanie zapisu ustawowego uniemożliwiałoby zastosowanie przepisu bądź prowadziłoby do zniekształcenia albo wypaczenia jego treści, nie tylko prawem, ale wręcz obowiązkiem organu stosującego prawo jest sięganie do innych sposobów wykładni, takich jak intencje ustawodawcy, spójność systemu prawa, a także słuszność i sprawiedliwość. Należy wskazać także, że interpretacja przepisów ustawowych powinna być dokonywana przy uwzględnieniu zasady nadrzędności Konstytucji. Oznacza to, że wydanie orzeczenia o niekonstytucyjności ustawy nie powinno następować w sytuacji, gdy możliwe jest nadanie normom takiego znaczenia, żeby nie były sprzeczne z Konstytucją i aby najlepiej realizowały normy konstytucyjne (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 czerwca 1994 r. sygn. K 17/93, OTK 1994/1/11, postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 października 2008 r. sygn. akt P 25/07).
Dokonując zatem z tej perspektywy oceny stanu faktycznego, ustalonego na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, należało zdaniem Sądu przyjąć, że wystąpiła okoliczność uzasadniająca orzeczenie o uznaniu świadczeń alimentacyjnych pobranych na rzecz osoby uprawnionej - skarżącej, za nienależnie pobrane. Organy obu instancji biorąc pod uwagę właśnie także zasady wykładni celowościowej i funkcjonalnej uznały, że skarżąca - osoba uprawniona w świetle ustawy w okresie pobierania świadczeń alimentacyjnych, które były wpłacane na konto osobiste jej ojca, otrzymała (także niejako za pośrednictwem ojca na którego wyłącznym utrzymaniu pozostawała kontynuując naukę na studiach wyższych) niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty.
Bezwzględnie nie można bowiem tracić z oczu celu powyższej ustawy, który został wyartykułowany w jej preambule, a wynikający z konstytucyjnej zasady pomocniczości Państwa, jakim jest wspieranie osób, które w związku z nieotrzymywaniem należnego im wsparcia od osób zobowiązanych wobec nich do alimentacji znajdują się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów. Na zasadzie art. 9 ust. 1 ustawy świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje osobie uprawnionej, stąd przyznawane jest na rzecz tej osoby, przy czym tylko osoby małoletnie lub ubezwłasnowolnione całkowicie reprezentowane są przez przedstawiciela ustawowego albo opiekuna prawnego. Na ogół przyznanie świadczeń na rzecz poszczególnych uprawnionych następuje w jednej decyzji, która jest doręczana przedstawicielowi ustawowemu albo opiekunowi prawnemu, czy tez jak miało to miejsce w niniejszej sprawie ojcu - pełnomocnikowi pełnoletniej skarżącej, do rąk których świadczenia też są wypłacane. Natomiast zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy obowiązek zwrotu obciąża osobę, która pobrała nienależnie to świadczenie. Przewidziana w omawianym przepisie instytucja zwrotu świadczeń uzasadnia wdrożenie odrębnego postępowania, w ramach którego organ ocenia w pierwszej kolejności, czy wypłacone świadczenie można uznać za nienależnie pobrane w rozumieniu ustawy i jaka jest jego wysokość, a następnie ustala osobę zobowiązaną do zwrotu świadczeń uznanych za pobrane nienależnie.
Nadto konstrukcja art. 23 ustawy uzasadnia stwierdzenie, że nakaz zwrotu świadczenia nienależnie pobranego, o którym mowa w ust. 4 tego przepisu, powinien być orzeczony w innej decyzji niż rozstrzygnięcie o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane, wskazane w ust. 2 i 5. Dopiero ostateczne zakończenie postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń otwiera możliwość orzekania w sprawie zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia.
Podobny pogląd został wypracowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym na tle tożsamo brzmiących regulacji zawartych w art. 30 ust. 3, 5 i 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.), a dotyczących zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych (por. wyroki NSA z 22 lipca 2010 r., I OSK 619/10, ONSAiwsa 2011 r., nr 4, poz. 989). Z uwagi na zbieżność zarówno celów i funkcji obu instytucji, jak też konstrukcji normujących je przepisów, regulacji tych nie można interpretować w odmienny sposób (por. wyrok WSA w Poznaniu z 5 maja 2012 r., IV SA/Po 1020/12; wyroki WSA w Warszawie z 12 stycznia 2012 r., VIII SA/Wa 980/11 i z 27 lipca 2011 r., VIII SA/Wa 283/11 oraz wyrok WSA w Opolu z 20 grudnia 2012 r., II SA/Op 359/12 - dostępne na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zauważyć przyjdzie, że kontrolowaną decyzją określono łączną kwotę świadczeń nienależnie pobranych we wskazanym okresie, jakie zostały wypłacone na rzecz skarżącej, w konsekwencji wskazywanej wyżej zasady przyznawania świadczeń alimentacyjnych na rzecz konkretnych osób uprawnionych. Bowiem ustalanie kwoty nienależnie pobranych świadczeń wymaga precyzyjnego określenia kwoty należności związanej z każdą z osób uprawnionych, choćby i z tego powodu, że według art. 23 ust. 5 ustawy kwoty te podlegają potrąceniu z bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu. Zatem przy tak kształtującym się stanie faktycznym, nie było także możliwości wydania takiego orzeczenia względem ojca skarżącej. Nadto wobec zaprezentowanego obiegu środków finansowych w rodzinie osoby uprawnionej- skarżącej pozostającej przecież na utrzymaniu ojca, nie było ani prawnej, ani faktycznej możliwości wykazania jak domaga się tego skarżąca, ż w istocie to strona skarżąca, w sensie dosłownym (fizycznym) otrzymała te środki.
W rozpatrywanej sprawie Sąd nie dopatrzył się także naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy orzekające w sprawie dokonały bowiem prawidłowej oceny wystąpienia w sprawie przesłanki warunkującej uznanie świadczenia za nienależnie pobrane, z uwzględnieniem okoliczności sprawy znajdujących potwierdzenie w materiale dowodowym i na tej podstawie, z poszanowaniem zasad postępowania administracyjnego wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego (tj. zasady dwuinstancyjności postępowania i budzenia zaufania do organów ), podjęły rozstrzygnięcia zgodne z prawem, należycie je uzasadniając.
Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę w całości jako niezasadną na podstawie art. 151 p.p.s.a. co orzeczono w pkt I wyroku.
O kosztach pełnomocnika z urzędu orzeczono w pkt II wyroku na podstawie art. 250 p.p.s.a w związku z oraz § 18 ust. 1 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 2013 r. poz. 461).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło