IV SA/Wr 722/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.) Sędzia NSA Julia Szczygielska Protokolant Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 6 lutego 2013 r. sprawy ze skargi J. B. na postanowienie Wojewody D. z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. przyznaje adwokatowi Z. K. Ś. kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych w tym 23 % VAT od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] Wojewoda D., powołując się na art. 134 k.p.a. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania przez J. B., dalej skarżący, od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] orzekającej o wymeldowaniu skarżącego z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] we W.. W uzasadnieniu podał, że postępowanie administracyjne w sprawie zostało wszczęte z urzędu w dniu 15 grudnia 2010 r. i zakończyło się wydaniem przez Prezydenta W. w dniu [...] marca 2011 r. decyzji nr [...] o wymeldowaniu skarżącego z miejsca pobytu stałego w lokalu, którego postępowanie dotyczy. Od decyzji tej skarżący złożył odwołanie do Wojewody D., który decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Decyzje te zostały zaskarżone przez skarżącego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który wyrokiem z dnia 1 grudnia 2011 r. sygn. akt IV SA/Wr 533/11 uchylił decyzje organów obu instancji. Po otrzymaniu akt sprawy organ I instancji wystąpił z zapytaniem do Zakładu Karnego w S., czy skarżący opuścił placówkę oraz jaki podał adres pobytu. W odpowiedzi uzyskał informację, że skarżący został warunkowo przedterminowo zwolniony z odbywania kary i w dniu 22 sierpnia 2011 r. opuścił zakład karny, podając adres po zwolnieniu odpowiadający adresowi miejsca zameldowania, którego postępowanie dotyczy. Skarżący został wezwany do złożenia wyjaśnień w sprawie, jednakże nie stawił się na to wezwanie. W dniu 9 maja 2012 r. zgłosił się do urzędu gminy z pytaniem dotyczącym posiadanego zameldowania. W dniu [...] maja 2012 r. Prezydent W. decyzją nr[...] ponownie orzekł o wymeldowaniu skarżącego z miejsca pobytu stałego w przedmiotowym lokalu. W dniu 13 lipca 2012 r. skarżący złożył osobiście w Wydziale Spraw Obywatelskich Urzędu Miejskiego W.odwołanie od powyższej decyzji. Rozpoznając odwołanie organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a., odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Strona może bronić się przed negatywnymi skutkami niedotrzymania tego terminu procesowego, wnosząc o jego przywrócenie, jeżeli spełni łącznie przesłanki określone w art. 58 k.p.a., a mianowicie: 1. uprawdopodobni, że nie ponosi winy w uchybieniu do wniesienia odwołania, 2. wniesie prośbę o przywrócenie terminu od wniesienia odwołania w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, 3. wraz z prośbą o przywrócenie terminu od wniesienia odwołania wniesie odwołanie. Organ wskazał, że wydana w sprawie decyzja organu I instancji zawierała prawidłowe pouczenie o terminie i sposobie wniesienia odwołania. Decyzja ta została odebrana przez skarżącego po zgłoszeniu się do urzędu w dniu 4 lipca 2012 r. Jednakże organ I instancji wysłał ją wcześniej do skarżącego za pośrednictwem poczty. Korespondencja wróciła nieodebrana. Na kopercie zawierającej decyzję pierwszoinstancyjną znajdowały się adnotacje: "Awizowano, adresata nie zastano" z datą 25 maja 2012 r. oraz "Awizowano powtórnie" w dniu 4 czerwca 2012 r. oraz "Zwrot. Nie podjęto w terminie" z datą 11 czerwca 2012 r. Organ wskazał, że zgodnie z art. 44 § 1 pkt 1 k.p.a. w razie niemożności doręczenia pisma - w przypadku doręczaniu pisma przez pocztę - poczta przechowuje pismo przez okres czternastu dni w swojej placówce pocztowej. Na podstawie art. 44 § 4 k.p.a. doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy. W tej sytuacji procesowy skutek prawny doręczenia decyzji powstał z upływem czternastego dnia od dnia pierwszego zawiadomienia, to jest w dniu 8 czerwca 2012 r. Zatem ostatnim dniem złożenia odwołania przez skarżącego był dzień 22 czerwca 2012 r. Odwołanie skarżącego od decyzji wydanej w sprawie przez organ I instancji zostało złożone w organie I instancji w dniu 13 lipca 2012 r. Zatem z uchybieniem ustawowego terminu. Organ wskazał, że zgodnie z art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W tej sytuacji organ orzekł jak w zaskarżonym postanowieniu. W skardze wniesionej do Sądu administracyjnego skarżący podał, że nie zgadza się z zaskarżonym postanowieniem z tego względu, że odwołanie złożył w terminie. Zarzucił, że zarówno zaskarżone postanowienie, jak i wydana przez organ I instancji decyzja z dnia 18 maja 2012 r. zostały doręczone na adres, którego postępowanie dotyczy, podczas gdy on podał inny adres jako adres "kontaktowy". Podniósł, że decyzję pierwszoinstancyjną otrzymał w dniu 4 lipca 2012 r., a odwołanie złożył w dniu 12 lipca 2012 r., z czego zdaniem skarżącego wynika, że odwołanie zostało złożone w terminie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Ustanowiony dla skarżącego w toku postępowania pełnomocnik z urzędu złożył pismo procesowe z dnia 17 grudnia 2012 r. nazwane skargą, w której domagał się przywrócenia terminu do złożenia odwołania ponieważ uchybienie to nie było zawinione przez skarżącego oraz uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do rozpoznania organowi pierwszej instancji, podnosząc zarzut rażącego naruszenia art. 129 § 2 k.p.a. przez brak podstaw do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny, sprawujący zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej uznał, że skargę należy uwzględnić, lecz z innych przyczyn, niż w niej podane. Przedmiotem rozpoznania przez Sąd w niniejszej sprawie jest jedynie ocena pod względem zgodności z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego postanowienia Wojewody D. z dnia [...] sierpnia 2012 r. o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia przez skarżącego odwołania od decyzji wydanej przez Prezydenta W. z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] orzekającej o wymeldowaniu skarżącego z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] we W. Jak wynika z akt administracyjnych rozpatrywanej sprawy, decyzja organu pierwszej instancji z dnia 18 maja 2012 r. zawierała prawidłowe pouczenie o terminie i sposobie jej zaskarżenia. Zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie od decyzji wydanej w pierwszej instancji wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Wniesienie przez stronę odwołania nakłada na organ obowiązek wyjaśnienia, czy odwołanie zostało wniesione w terminie. W razie stwierdzenia, że odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu określonego w art. 129 § 2 k.p.a., organ odwoławczy wydaje postanowienie, o jakim mowa w art. 134 zdanie pierwsze, część druga, to jest stwierdza w formie postanowienia uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Organ orzekający, wydając takie postanowienie winien zbadać, czy wniesione odwołanie nie zawiera elementów usprawiedliwiających uchybienie terminu do jego wniesienia. Obowiązek organu orzekającego w tym zakresie wynika także z przepisu art. 7 i art. 8 k.p.a. Wskazane przepisy prawa nakładają na organ obowiązek załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela, jak również obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. W wyroku z dnia 5 czerwca 2001 r. sygn. akt IV SA 786/99 (lex nr 78948) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "Istotą i celem postępowania administracyjnego jest zawsze załatwienie sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Przy czym załatwienie sprawy należy rozumieć, jako załatwienie sprawy co do jej istoty w całości lub części (art. 104 § 2 k.p.a.). Załatwienie sprawy w znaczeniu procesowym, a niewątpliwie takim jest wydanie postanowienia w trybie art. 134 k.p.a., jest ostatecznością, kiedy nie ma prawnych możliwości podjęcia rozstrzygnięcia merytorycznego." Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego niniejszej sprawy zauważyć należy, że w piśmie z dnia 12 lipca 2012 r. nazwanym odwołaniem, skarżący podaje czynności, które podjął w celu uzyskania najmu przedmiotowego lokalu oraz okoliczności, w których dowiedział się o wydanej w dniu 18 maja 2012 r. decyzji organu I instancji o wymeldowaniu z miejsca pobytu stałego. W skardze złożonej do Sądu na wydane przez organ w postępowaniu odwoławczym postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania, kwestionuje prawidłowość doręczenia decyzji pierwszoinstancyjnej, twierdząc, że decyzja została mu doręczona dopiero w dniu 4 lipca 2012 r. z czego wywodzi, że wniesione przez niego odwołanie z dnia 13 lipca 2012 r. zostało złożone z zachowaniem ustawowego terminu do jego wniesienia. Z prawidłowo ustalonych przez organ odwoławczy okoliczności faktycznych niniejszej sprawy wynika, że decyzja wydana w sprawie przez organ I instancji w dniu 18 maja 2012 r. została wysłana za pośrednictwem poczty na znany organowi i wcześniej ustalony adres zamieszkania skarżącego, to jest na adres zameldowania, którego postępowanie dotyczy. Decyzję tą, po dwukrotnym awizowaniu w dniach 25 maja 2012 r. i 4 czerwca 2012 r., pozostawiono w aktach uznając ją za doręczoną w trybie art.44 § 1 pkt 1 k.p.a. w dniu, o jakim mowa w § 4 owego przepisu prawa, to jest w dniu 8 czerwca 2012 r. W tej sytuacji zaskarżonym postanowieniem wydanym na podstawie art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania uznając, że odwołanie złożone przez skarżącego w dniu 13 lipca 2012 r. zostało złożone po upływie terminu określonego w art. 129 § 2 k.p.a. Postanowienie to w ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie jest w okolicznościach niniejszej sprawy przedwczesne. Na wstępie zauważyć należy, że wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżącego, w dniu wydawania przez organ decyzji w pierwszej instancji organowi temu nie był znany inny adres, na który decyzja tego organu winna być doręczona skarżącemu, niż adres zameldowania, którego postępowanie dotyczy. Zauważyć bowiem należy, że adres dla doręczeń skarżący wskazał dopiero w piśmie z dnia 12 lipca 2012 r., które zostało doręczone organowi w dniu 13 lipca 2012 r. W ocenie Sądu, zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. Zgodnie z owymi przepisami prawa, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. (art. 7 k.p.a.) Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. (art. 8 k.p.a.) Organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. (art. 9 k.p.a.). W wyroku z dnia 24 stycznia 2012 r. sygn. akt IV SA/Wr 600/11(lex nr 1146145) Wojewódzki sąd Administracyjny we Wrocławiu wskazał, że: "Obowiązek wynikający z art. 9 k.p.a. powinien być rozumiany tak szeroko, jak jest to tylko możliwe, zaś jego naruszenie traktować należy jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji." "Organy czuwać winny nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu obowiązane są udzielać niezbędnych wyjaśnień i wskazówek." (por. wyrok WSA w Gliwicach z dna 21 marca 2012 r. sygn. II SA/Gl 657/11, lex nr 1138433). "Obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy powinien być rozumiany szeroko, jak to jest tylko możliwe, a udowodnione naruszenie tego obowiązku powinno być traktowane jako wystarczająca podstawa do uchylenia decyzji. Szczególnie rygorystycznie zasada informowania stron musi być przestrzegana w postępowaniu, w którym uczestniczą podmioty nieprofesjonalne." (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 maja 2011 r. sygn. akt IV SA/Po 899/10, lex nr 995437). Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego niniejszej sprawy wskazać należy, że jak wynika z akt sprawy administracyjnej, w szczególności z notatki urzędowej sporządzonej w dniu 10 maja 2012 r. (k.71) skarżący stawił się osobiście w Dziale Ewidencji Ludności w dniu 9 maja 2012 r. celem ustalenia, czy jest nadal zameldowany w lokalu, którego postępowanie dotyczy. Pracownik organu sporządzający notatkę poinformował skarżącego o toczącym się postępowaniu dotyczącym wymeldowania skarżącego z miejsca pobytu stałego. Z notatki tej wynika, że wyjaśniono skarżącemu na czym polega obowiązek meldunkowy. Skarżący oświadczył, że nie mieszka w lokalu, którego postępowanie dotyczy ale nie zamierza z niego dobrowolnie wymeldować oraz, że nie może powiedzieć, gdzie aktualnie przebywa. W tych okolicznościach sprawy obowiązkiem organu było, zdaniem Sądu, udzielić mu zgodnie z art. 9 k.p.a. pouczenia o treści art. 44 k.p.a. i w tym kontekście o jego sytuacji prawnej związanej z niepodaniem miejsca pobytu i skutkach takiego zachowania. Obowiązkowi temu, z naruszeniem w/w przepisu prawa oraz w związku z tym także naruszeniem art. 7 i art. 8 k.p.a. organ uchybił, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W wyroku z dnia 1 lutego 2011 r. sygn. akt II OSK 230/10 (lex nr 965211) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "Obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy (art. 9 k.p.a.) powinien być rozumiany jak najszerzej. Udowodnione naruszenie tego obowiązku powinno być rozumiane jako wystarczająca podstawa do uchylenia zaskarżonego orzeczenia. Działający w sprawie organ ma obowiązek w możliwie jasny sposób wyjaśnić całość okoliczności sprawy stronie i równie wyraźnie wskazać ryzyko wiążące się z działaniami strony. Dodatkowo organ nie może ograniczać się wyłącznie do udzielenia informacji prawnej, lecz winien także podać niezbędne wyjaśnienia co do treści przepisów oraz udzielać wskazówek, jak należy postąpić w danej sytuacji, by uniknąć szkody." Ponadto w złożonym odwołaniu skarżący podaje okoliczności, w których podjął wiadomość o wydanej w sprawie decyzji przez organ I instancji oraz czynności podjętych w tym okresie związanych z uzyskaniem najmu lokalu, które to okoliczności zdaniem Sądu winny być przez organ wyjaśnione, po uprzednim pouczeniu skarżącego przez organ w trybie wyżej powołanych przepisów k.p.a., i rozważone, czy nie są wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Naruszenie w/w przepisów postępowania administracyjnego skutkowało konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia, co orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Rozpoznając ponownie sprawę organ winien, czyniąc zadość obowiązkom wynikającym z art. 7, ar. 8 i art. 9 k.p.a. pouczyć skarżącego o jego sytuacji prawnej w postępowaniu odwoławczym i skutkach jego oświadczenia utrwalonego w notatce urzędowej z dnia 10 maja 2012 r., zakreślając mu termin do podjęcia stosownych czynności procesowych i dopiero wówczas wydać właściwe rozstrzygnięcie w sprawie. W tej sytuacji, na podstawie wyżej powołanego przepisu prawa, orzeczono jak w wyroku. Sąd nie uwzględnił wniosków zawartych w piśmie procesowym pełnomocnika skarżącego z dnia 17 grudnia 2012 r. w związku z treścią art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 145 p.p.s.a., określającym sposób rozstrzygnięcia sprawy przez sąd administracyjny w razie uwzględnienia skargi w sytuacji, gdy przedmiotem zaskarżenia jest decyzja administracyjna. O kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącemu w postępowaniu sądowym orzeczono na podstawie §18 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).