IV SA/Wr 776/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Pęk (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi W.W. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] 2011 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi A. S. kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych w tym 23 % VAT od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym. Zaskarżoną decyzją Wojewoda D., po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez W. W. (dalej: skarżący), utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta J. G. z dnia [...] 2011 r. (nr [...]) orzekającą o wymeldowaniu skarżącego z miejsca pobytu stałego z lokalu, przy ul. C. [...] w J. G. W uzasadnieniu powyższej decyzji Wojewoda D. przedstawił następujący stan sprawy. Na wniosek Zakładu Gospodarki Lokalowej "P." w J.G. Prezydent Miasta J.G. wszczął postępowanie w sprawie wymeldowania skarżącego z miejsca pobytu stałego z lokalu, przy ulicy C. [...] w J.G., w trybie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Po przeprowadzeniu postępowania, Prezydent Miasta J. G. wydał w dniu [...] 2010 r. decyzję nr [...] orzekającą o wymeldowaniu skarżącego z miejsca pobytu stałego w lokalu, przy ulicy C. [...] w J.G. Wojewoda D., po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez skarżącego, decyzją z dnia [...] 2010 r. (nr [...]) uchylił powyższą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Po uzupełnieniu postępowania dowodowego Prezydent Miasta J. G. wydał w dniu [...] 2011 r. decyzję orzekającą o wymeldowaniu skarżącego z miejsca pobytu stałego. Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie i zarzucił, że organ I instancji nie przedstawił mu do wglądu całości akt postępowania i tym samym naruszył art. 10 K.p.a., ponieważ nie zapoznał go ze zebraną w sprawie dokumentacją. Wojewoda D., utrzymując w mocy decyzję z dnia [...] 2011r., wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynikało, że skarżący mieszkał w lokalu wynajmowanym przez jego matkę. Jednakże nie przebywa w pobytu stałego od dnia 3 lipca 2005 r., tj. od czasu gdy został tymczasowo aresztowany. Wojewoda D. podkreślił, że w przedmiotowej sprawie nie można było pominąć tego, że Sąd Rejonowy w J. G., prawomocnym wyrokiem z dnia [...] 2008 r. (sygn. akt [...]) orzekł w stosunku do skarżącego eksmisję z lokalu, przy ulicy C. [...] w J. G. i ustalił, że wymienionemu nie przysługuje uprawnienie do lokalu socjalnego. Jednakże – jak zaznaczył – Wydział Gospodarki Lokalowej Urzędu Miasta w J.G. przydzielił skarżącemu lokal socjalny i skierował do zawarcia umowy o najem lokalu socjalnego na czas oznaczony. Wojewoda D. wskazał ponadto, że Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w J. G. w dniu [...] 2011 r. dokonał czynności w przedmiocie eksmisji skarżącego ze spornego lokalu, a od sierpnia 2010 r. lokal położony przy ulicy C. [...] w J. G. został przydzielony nowemu najemcy. W tym stanie sprawy Wojewoda D. przyjął, że ze zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wynikało, że od 3 lipca 2005 r. skarżący nie przebywa w lokalu przy ulicy C. [...] w J.G., a wyrok eksmisyjny pozbawił go jakichkolwiek praw do lokalu. W jego ocenie nie ulegało wątpliwości, że skarżący lokal opuścił, zaś w prowadzonym postępowaniu spór dotyczył tego, czy opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny i czy mogło stanowić podstawę do wymeldowania. Wojewoda D. podkreślił, że pozbawienie wolności w wyniku aresztowania nie następuje z woli aresztowanego, lecz jego przymusowy charakter nie przesądza jeszcze o tym, że osoba aresztowana nie może zostać wymeldowana z powodu braku przesłanki dobrowolnego opuszczenia lokalu. W takiej sytuacji konieczne jest uwzględnienie całokształtu okoliczności danej sprawy. Wskazał następnie na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 września 2009 r. (sygn. akt II OSK 1396/08), w którym przyjęto, że "Przymusowe opuszczenie lokalu przez osobę w nim zameldowaną nie może stanowić przesłanki wymeldowania jedynie wówczas, gdy było wynikiem bezprawnych działań innych osób, a nie wtedy, gdy osoba jest zmuszona opuścić lokal wskutek zawinionych przez nią zachowań". Odnosząc powyższe do stanu faktycznego i prawnego rozpatrywanej sprawy Wojewoda D. stwierdził, że opuszczenie przez skarżącego lokalu przy ulicy C.[...] w J.G. nastąpiło w wyniku jego zawinionych działań, za które został on skazany prawomocnym wyrokiem karnym i nadal odbywa karę pozbawienia wolności. Nie można więc uznać, że skarżący zmuszony był opuścić przedmiotowy lokal w wyniku jakichkolwiek bezprawnych działań osób trzecich względem niego. Dla ustalenia, czy opuszczenie lokalu w konkretnych okolicznościach dawało podstawę do wymeldowania, istotne znaczenie miało ponadto, czy dana osoba miała zamiar opuszczenia miejsca dotychczasowego zameldowania. Wojewoda D. wskazał w związku z tym, że skarżący nadal deklaruje wolę powrotu do przedmiotowego lokalu oraz podnosi, że nie było jego zamiarem opuszczanie tego lokalu. Jednakże podkreślił przez termin "zamiar" w przypadku opuszczenia miejsca pobytu należy pojmować nie tylko wolę wewnętrzną ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie mieć będzie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. Według Wojewody D., w rozpatrywanym postępowaniu zamiar skarżącego pozostania w przedmiotowym lokalu ograniczał się jedynie do deklarowania chęci powrotu do lokalu bez uwzględnienia realnych i prawnych możliwości zamieszkania w lokalu po zakończeniu odbywania przez niego kary pozbawienia wolności. Pozbawienie skarżącego praw do lokalu nastąpiło w wyniku wydania wyroku eksmisyjnego, co w praktyce uniemożliwiło jego powrót do tego lokalu w przyszłości. W tej sytuacji "utrzymanie" zameldowania skarżącego w lokalu przy ulicy C. [...] w J. G. sprawiałoby, że w ewidencji ludności istniałby wpis niezgodny ze stanem obecnym, a skoro nie ma on realnych perspektyw na powrót do lokalu, odmowa wymeldowania prowadziłaby do trwałej fikcji meldunkowej. Wojewoda D. zaznaczył, że podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyrokach z dnia 28 stycznia 2010 r. sygn. akt II OSK 195/09, oraz z dnia z dnia 23 marca 2010 r. sygn. akt II OSK 579/09), że "na równi z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy traktować wykonanie przez komornika sądowego w drodze postępowania egzekucyjnego prawomocnego orzeczenia sądowego nakazującego eksmisję danej osoby z lokalu". Ponadto, wskazując na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lipca 2009 r. (sygn. akt II OSK 1113/08 ) podkreślił, że "z sytuacją kiedy opuszczenie lokalu jest konsekwencją wyroku eksmisyjnego należy zrównać sytuację, kiedy dana osoba opuszcza lokal, a następnie nie może do niego powrócić wskutek przeszkód stawianych przez właściciela, który jednakowoż uzyskał prawomocny wyrok stwierdzający, że po opuszczeniu lokalu w sposób zgodny z prawem doszło do utraty prawa do lokalu przez osobę, która lokal opuściła" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lipca 2009r. sygn. akt II OSK 1113/08 ). Wojewoda D., odnosząc się do zarzutu dotyczącego naruszenia przez organ I instancji art. 10 K.p.a. polegającego na nieprzedstawieniu skarżącemu do wglądu akt sprawy, wskazał na to, że organ meldunkowy, pismem z dnia 15 czerwca 2011 r. przesłał skarżącemu kserokopie dokumentów do Aresztu Śledczego. Podkreślił, że bez znaczenia dla rozpatrywanej sprawy była kwestia przeprowadzenia przez skarżącego remontu w lokalu. Instytucja zameldowania nie służy bowiem zapewnieniu prawa do lokalu ani nie ma znaczenia dla kwestii własności i posiadania lokalu, zatem podnoszone okoliczności, że wymeldowanie pozbawiło skarżącego miejsca zamieszkania, nie miały wpływu na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Zameldowanie służy jedynie celom ewidencyjnym i w przypadku stwierdzenia, że stan uwidoczniony w ewidencji nie odpowiada rzeczywistemu, organy ewidencyjne zobowiązane są doprowadzić do zgodności prowadzonej ewidencji ludności ze stanem istniejącym. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący zarzucił, że zaskarżona decyzja "łamie przepisy ustawy co mnie jako obywatela Rzeczypospolitej Polskiej". W uzasadnieniu skarżący podniósł, że Wojewoda D., uchylając pierwszą decyzję o wymeldowaniu go z lokalu przy ulicy C. [...] w J. G., wskazał na szereg uchybień polegających na tym, że do Aresztu Śledczego doprowadzono go "z adresu stałego meldunku", nie przesłuchano świadków mających potwierdzić czy w chwili aresztowania przebywał w tym lokalu, nie zapoznano go z dokumentacją "osobiście czy też przesłanie kserokopii". Skarżący podniósł ponadto, że złożył skargę na czynności Komornika, który przeprowadził czynności eksmisji stwierdzając brak jakichkolwiek rzeczy w lokalu i że wobec tego czynności komornicze "nie są prawomocne". Skarżący podniósł, że brak zapoznania się z dokumentacją "łamie podstawowe prawa człowieka do jawnego i rzetelnego rozpatrzenia sprawy, co gwarantuje Konstytucja RP i Europejska Konwencja Praw Człowieka", gdyż Urząd Miasta w J. G. dopuszcza się "fałszowania i zakłamania akt sprawy (...)". W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny, oddalając skargę, miał na uwadze następujące okoliczności. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli chodzi ocenę podniesionego w skardze zarzutu naruszenia przepisów postępowania – art. 10 K.p.a. oraz prawa do jawnego i rzetelnego rozpatrzenia sprawy, to wskazać należy w punkcie wyjścia, że w toku postępowania organ I instancji przesłał skarżącemu w dniu 10 grudnia 2009 r. "kserokopie dokumentów postępowania administracyjnego w sprawie" (k. 10 akt administracyjnych). Fakt otrzymania i zapoznania się z tą dokumentacją skarżący potwierdził w piśmie i oświadczeniu z dnia 30 grudnia 2009 r. (k. 13 akt administracyjnych). Po uchyleniu przez Wojewodę D. pierwszej decyzji orzekającej o wymeldowaniu skarżącego z lokalu, przy ulicy C. [...] w J.G., organ I instancji przesłał skarżącemu "dokumenty zgromadzone na obecnym etapie postępowania (pismo z dnia 14 maja 2010 r. k. 28 akt administracyjnych). Kolejne pismo informujące skarżącego o stanie toczącego się postępowania oraz zawierające skierowanie do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego wysłano skarżącemu w dniu 21 stycznia 2011 r. (k. 29 i 30 akt administracyjnych). Następnie, w dniu 15 czerwca 2011 r. przesłano skarżącemu kserokopię postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w J. G. z dnia [...] 2011 r. i jednocześnie wezwano skarżącego, aby "po zapoznaniu się z tym postanowieniem oraz z pozostałymi przekazanymi wcześniej dokumentami", przed wydaniem decyzji w ciągu 7 dni wypowiedział się co do zebranych materiałów (k. 33 akt administracyjnych). W odpowiedzi na to pismo skarżący oświadczył, że "w dalszym ciągu podtrzymuje wcześniejszą swoją decyzję"(k. 35 akt administracyjnych). W świetle tego co zostało wyżej przedstawione nie można przyjąć, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 10 K.p.a. oraz prawa do jawnego i rzetelnego rozpatrzenia sprawy, skoro skarżącemu zapewniono możliwość udziału w postępowaniu poprzez przesłanie kserokopii dokumentów zgromadzonych w toku postępowania. W szczególności zaś nie może być mowy o naruszeniu przepisów postępowania w stopniu, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 b) lub c) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. że w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub do innych naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący bieżąco był informowany o stanie sprawy, przesyłano mu sukcesywnie zgromadzone w sprawie dokumenty i zapewniono możliwość wypowiedzenia się co do ich treści. Tym samym, mimo pobytu w zakładzie karnym miał zapewnioną możliwość czynnego udziału w toczącym się postępowaniu i z tego prawa korzystał składając kolejne pisma procesowe, w których odnosił się do zebranych w sprawie dowodów. Jeśli chodzi o ocenę pozostałych zarzutów podniesionych w skardze oraz o ocenę prawidłowości przeprowadzonego postępowania i zastosowania przepisów prawa materialnego, to trzeba podkreślić, że niezbędną przesłanką do orzeczenia wymeldowania jest – zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych – opuszczenie miejsca pobytu stałego. Przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wymaga dla zaistnienia przesłanek wymeldowania jedynie: opuszczenia miejsca pobytu stałego i niedopełnienie obowiązku wymeldowania. Jeśli zatem osoba nie przebywa w dotychczasowym miejscu pobytu (bez względu na to, czy opuszczenie tego miejsca miało charakter dobrowolny, czy też przymus opuszczenia wynikał z czynności prawnych właściwego organu) i nie wykonała obowiązku wymeldowania, istnieją podstawy do orzeczenia o wymeldowaniu. Celem postępowania w sprawie o wymeldowanie jest bowiem zapewnienie zgodności zapisów rejestrowych w ewidencji ludności z rzeczywistym stanem, czyli miejscem pobytu danej osoby. Wymeldowanie nie wpływa na prawa rzeczowe, czy zobowiązaniowe strony (por. wyrok NSA z dnia 29 lutego 2012 r. II OSK 2387/10). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalonym jest także pogląd, że "opuszczenie lokalu wskutek wykonania wyroku orzekającego opróżnienie i wydanie nieruchomości, podobnie jak w przypadku eksmisji, jest również opuszczeniem lokalu, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, które w konsekwencji uzasadnia orzeczenie o wymeldowaniu osoby eksmitowanej (por. wyrok NSA, z dnia 6 października 2005 r., sygn. akt II OSK 65/05, LEX nr 188693). Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa egzekucja wyroku orzekającego eksmisję, czy opróżnienie i wydanie lokalu (na skutek roszczenia windykacyjnego) jest aktem równoznacznym z ustaniem jej pobytu w tym lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Nawet jeśli po wykonaniu egzekucji eksmitowana osoba, wbrew woli wierzyciela egzekucyjnego, wtargnie do lokalu, nie stanowi to stałego jej pobytu z zamiarem stałego przebywania (będącego generalnie przesłanką zameldowania) i nie uchyla zaistniałej wcześniej przesłanki wymeldowania (por. wyrok NSA, z dnia 26 lutego 2003r., sygn. akt V SA 1398/02, LEX nr 159189). Również fakt wadliwości prawnej dokonanej eksmisji nie może stanowić skutecznego zarzutu w niniejszym postępowaniu. Wniesiona przez skarżącego skarga na niezgodne z prawem działanie komornika, będzie rozpatrywana bowiem w postępowaniu cywilnym. Reasumując powyższe, po przeanalizowaniu akt administracyjnych przedmiotowej sprawy Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów postępowania w oraz przepisów prawa materialnego w stopniu wymaganym przez art. 145 § 1 pkt 1 lit a - c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Podkreślić trzeba, że zameldowanie w lokalu – zgodnie z art. 9 ust. 2b ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych – służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Wystosowane zaś do skarżącego skierowanie do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego oznacza, że po opuszczeniu zakładu karnego ma on zapewnione nowe miejsce zamieszkania. W tym stanie sprawy, zgodnie z art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji wyroku.