IV SAB/Wr 128/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi R. P. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Burmistrza Miasta i Gminy Bogatynia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. stwierdza przewlekłość Burmistrza Miasta i Gminy w Bogatyni w rozpoznaniu wniosku skarżącego z dnia 27 października 2020 r.; II. zobowiązuje Burmistrza Miasta i Gminy w Bogatyni do załatwienia wniosku skarżącego, o którym mowa w pkt I wyroku, w terminie 30 dni od dnia otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; III. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Burmistrza Miasta i Gminy w Bogatyni w sprawie, o której mowa w pkt I wyroku, nie miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; IV. oddala dalej idąca skargę. Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało wnioskiem z dnia 27 października 2020r. , adresowanym do Burmistrz Miasta i Gminyw Bogatyni ( dalej: organ) , w którym R. P. ( dalej: strona , skarżący) zwrócił się o umorzenie zaległości stanowiących świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci J. P. i P. P. ( dalej: dzieci strony) . Powyższy wniosek wpłynął dniu 2 listopada 2020 r. do Bogatyńskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i Wsparcia Rodziny w Bogatyni . W dniu 30 listopada 2020 r. Dyrektor Bogatyńskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i Wsparcia Rodziny w Bogatyni wystąpił z wnioskiem o podjęcie decyzji do Burmistrza Miasta i Gminy w Bogatyni w sprawie umorzenia zaległości alimentacyjnych. W dniu 9 grudnia 2020 r. strona wniosła ponaglenie z dnia 2 grudnia 2020 r. , wskazując na brak informacji w sprawie. Pismem z dnia 14 grudnia 2020 r. Dyrektor Bogatyńskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i Wsparcia Rodziny w Bogatyni poinformował stronę o przekazaniu przedmiotowego wniosku wraz z pismem do Biura Burmistrza celem rozpatrzenia. W dniu 18 grudnia 2020 r. Biuro Burmistrza przekazało wyciąg z protokołu nr 120.20 ze spraw rozpatrzonych przez Burmistrza z dnia 08 grudnia 2020 r. informujący, że Burmistrz Miasta i Gminy Bogatynia przekazał wniosek Dyrektora Bogatyńskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i Wsparcia Rodziny o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci strony do komisji ds. Budżetu rady Miejskiej w Bogatyni. W dniu 20 stycznia 2021r. do Bogatyńskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i Wsparcia Rodziny wpłynął aneks do protokołu nr 120.2020 , z którego wynika ,że po uzyskaniu negatywnej opinii Komisji ds. Budżetu Burmistrz Miasta i Gminy Bogatynia nie wyraził zgody na umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci strony . Pismem z dnia 21 stycznia 2021r. Dyrektor Bogatyńskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i Wsparcia Rodziny poinformował stronę o nie wyrażeniu zgody na umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W dniu 18 lutego 2021r. skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na przewlekłość organu w przedmiocie rozpoznania jego wniosku o umorzenie zaległości, stanowiących świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego na rzecz jego dzieci. Skarżący wniósł o: 1/ stwierdzenie przewlekłości postępowania, 2/ nakazanie wypłaty sumy pieniężnej w kwocie 2.000 zł na jego rzecz z tytułu przewlekłości postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że w dniu 27 października 2020 r. złożył wniosek o umorzenie zaległości, stanowiących świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego na rzecz jego dwóch synów i do chwili obecnej, nie otrzymał zawiadomienia o wszczęciu postępowania wraz z sygnaturą akt, a także decyzji w sprawie. Podał też ,że jedynie otrzymał lakoniczne pismo o tym, że sprawa jest w toku oraz informację, że Burmistrz negatywnie zaopiniował mój wniosek. Natomiast żadne inne działania nie zostały podjęte, bowiem nie otrzymał decyzji, od której mógłby się odwołać . Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej odrzucenie w całości, ewentualnie o jej oddalenie skargi w całości i zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania , podnosząc zarzut braku stanu bezczynności organu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. ( tj. 2019, poz. 2325 ze zm.) dalej: p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Przy czym sąd administracyjny pierwszej instancji rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany wyartykułowanymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami, co wprost wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Ponadto sąd, w przypadku o którym mowa w § 1, może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.). Odnosząc się w pierwszej kolejności do wniosku organu o odrzucenie skargi , wskazać należy , działania organu w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego , podejmowane na podstawie art. 30 ust.3 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( tj. Dz.U.2019 , poz.670 ze zm.) dalej: u.p.o.u.a. podlegają kontroli sądów administracyjnych na podstawie art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a., a w konsekwencji podlegają także kontroli w zakresie przewlekłości postępowania w powyższym przedmiocie . Nie ulega zatem wątpliwości, że wniesioną skargę uznać należało za dopuszczalną. Przechodząc do oceny zasadności skargi wskazać należy, że w postępowaniu wszczętym skargą na przewlekłość postępowania organu, przedmiotem kontroli Sądu nie jest akt lub czynność organu, lecz stwierdzenie, czy organ wydał dany akt lub dokonał czynności w określonym przez prawo terminie. Pojęcie przewlekłości postępowania zostało zdefiniowane przez ustawodawcę w art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. jako: "postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy". W tym zakresie należy ponadto sięgnąć do ogólnych zasad postępowania administracyjnego i przepisów dotyczących terminów zakreślanych organom do załatwienia sprawy. Z punktu widzenia zarzucanej przewlekłości postępowania, ocenie podlega zatem zachowanie terminów określonych w art. 35 k.p.a. i wymóg prowadzenia sprawy z poszanowaniem zasad postępowania administracyjnego. Uwzględnić więc trzeba ogólną zasadę postępowania administracyjnego, sformułowaną w art. 12 § 1 i 2 k.p.a., wedle której organy administracji mają działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami do jej załatwienia. Zwłaszcza sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji czy wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Przepis art. 35 § 1-3 k.p.a. stanowi rozwinięcie omawianej zasady, zobowiązując organy administracji publicznej do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki. Wymaga podkreślenia, że niezwłocznie winny być załatwione sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę , łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego winno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Zaznaczyć w tym miejscu trzeba, że tryb , zasady i przesłanki umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego reguluje art.30 powołanej wyżej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów . Przy czym zastosowanie ulgi ustanowionej w art.30 ust.2 u.p.o.u.a. jest prawem , a nie obowiązkiem organów pomocy społecznej . W myśl art. 30 ust. 3 u.p.o.u.a. umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej . A zatem wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego stanowi nową sprawę administracyjną , rozstrzygną w drodze osobnej decyzji administracyjnej . W ramach rozstrzygnięcia wniosku o zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności konieczne jest ustalenie sytuacji dochodowej , rodzinnej, zdrowotnej dłużnika alimentacyjnego, Wobec tego decyzje odmowne dla wnioskodawcy powinny być uzasadnione w sposób przekonywujący i zawierający szczegółowe wyjaśnienie przesłanek , którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy oraz rozważenie wszystkich istotnych okoliczności , w szczególności tych podnoszonych przez stronę . Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że mamy w niej do czynienia z przewlekłością postępowania, jednak przewlekłość ta nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa, o czym przesądza zebrany w sprawie materiał dowodowy. Przyjąć bowiem należy, że w rozpatrywanej sprawie organ winien był rozpoznać wniosek skarżącego z dnia 27 października 2020 r. ( data wpływu : 2 listopada 2020r. ) o umorzenie w terminie nie później niż dwumiesięcznym, wynikającym z art. 35 k.p.a., liczonym od dnia następującego po dniu wpłynięcia wniosku, tj. od dnia 3 listopada 2019 r. Termin ten - zgodnie z art. 57 § 3 k.p.a. - upływał w dniu 4 stycznia 2021 r. Tymczasem - jak wynika z analizy akt sprawy – organ załatwił wniosek strony pismem informacyjnym z dnia z w dniu 21 stycznia 2021 r. , a zatem w nieprawidłowej formie . Nie bowiem ulega wątpliwości, że w przypadku odmowy uwzględnienia wniosku o umorzenie organ zobowiązany był do wydania decyzji administracyjnej , stosownie do wyraźnej dyspozycji zawartej w art. 30 ust. 3 u.p.o.u.a. W analizowanym przypadku organ zaniechał podjęcia prawidłowej prawnej formy działania , natomiast podjął czynność nieefektywną z punktu widzenia załatwienia przedmiotowego wniosku . Stwierdzenie powyższego uzasadnia skuteczne wyartykułowanie pod adresem organowi zarzutu przewlekłości w rozpoznaniu wniosku skarżącego , o czym orzeczono w pkt I wyroku. Przy czym skarga na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania może być skutecznie wniesiona aż do chwili ustania tych stanów, zatem do załatwienia sprawy przez organ poprzez wydanie decyzji, postanowienia albo innego aktu lub podjęcia czynności, bowiem jej celem jest wymuszenie na organie określonych w przepisach zachowań. Takie stanowisko prezentowane jest konsekwentnie w judykaturze i piśmiennictwie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 23 lutego 2006 r. sygn. akt II OSK 52/06, ONSAiWSA 2006, nr 4, poz. 100; z dnia 13 marca 2009 r. sygn. akt II FSK 2020/08; z dnia 19 lipca 2013 r. sygn. akt I FSK 1325/1, CBOS; T. Woś, H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, str. 243; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz , Zakamycze 2005, str. 143). Z tego też względu Sąd nakazał organowi rozstrzygnięcie sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżącego w terminie 30 dni od daty otrzymania prawomocnego wyroku, zgodnie z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (pkt II sentencji wyroku) . Jednocześnie mając na względzie treść art. 149 § 1a p.p.s.a. Sąd był obowiązany rozważyć, czy stwierdzona przewlekłość miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W orzecznictwie akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, iż naruszono prawo w sposób oczywisty. Wobec tego naruszenie prawa kwalifikowane jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego po prostu jako naruszenie, bądź zwykłe naruszenie. Przy czym dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, w tym także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi więc być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 675/12; postanowienie NSA z dnia 27 marca 2013 r. sygn. akt II OSK 468/13, wyroki WSA: we Wrocławiu z dnia 10 kwietnia 2014 r. sygn. akt II SAB/Wr 14/14; w Poznaniu z dnia 11 października 2013 r. sygn. akt II SAB/Po 69/13; w Szczecinie z dnia 16 maja 2013 r. sygn. akt II SAB/Sz 34/13; dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu , na podstawie akt sprawy nie sposób przypisać organowi złej woli, poważnego zaniedbania czy też celowego działania, które zmierzałoby do tego ,aby niezasadnie przedłużyć postępowanie. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd stwierdził , że przewlekłość nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzeczono w pkt III sentencji wyroku. Stwierdzenie powyższego nie uprawniało też Sądu do przyznania skarżącemu sumy pieniężnej , stąd dalej idącą skargę oddalono ( pkt IV wyroku.