IV SAB/Wr 193/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Lidia Serwiniowska po rozpoznaniu w dniu 23 grudnia 2015 r., na posiedzeniu niejawnym, wniosku T. P. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych, w sprawie ze skargi T. P. W. na bezczynność Dyrektora [...] we W. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych. Pismem z dnia 19 maja 2015 r., doprecyzowanym następnie w dniu 10 lipca 2015 r., T. P. W. (zwany dalej skarżącym lub wnioskodawcą) wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu ze skargą na bezczynność Dyrektora [...] we W. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej na wniosek z dnia 27 kwietnia 2015 dotyczący dokumentów z przebiegu postępowania rekrutacyjnego na stanowisko zastępcy dyrektora ww. jednostki organizacyjnej. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV tutejszego Sądu z dnia 3 sierpnia 2015 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od powyższej skargi w kwocie 100 złotych. W terminie otwartym na uiszczenie wpisu sądowego wnioskodawca wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje żądanie skarżący podał, że jest osobą niepełnosprawną i bezrobotną, a od 2009 r. nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z żoną i dzieckiem, korzystając z pomocy rodziny i przyjaciół oraz zamieszkuje we W. Skarżący wskazał ponadto, że dysponuje spółdzielczym lokalem mieszkalnym o powierzchni ok. 60 m2, położonym w B. Uzupełniając swój wniosek skarżący dodatkowo wyjaśnił, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, co oznacza, że przed uzyskaniem tego statusu nie był zatrudniony. Dalej dodał, że wobec separacji faktycznej z żoną przeprowadził się do rodzinnego domu we W., gdzie zamieszkuje wraz z siostrą i przekazuje jej ok. 50 złotych miesięcznie na pokrycie opłat eksploatacyjnych. Skarżący wskazał, że wykonuje prace dorywcze za ok. 400 złotych miesięcznie, a jako wolontariusz otrzymuje tylko posiłki i środki czystości. Nie posiada konta bankowego oraz nie jest obciążony kredytami i pożyczkami. Niemożność uzyskania stosownych zaświadczeń skarżący motywował złym stanem zdrowia, wnosząc o przyjęcie jego wyjaśnień za miarodajne. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do przedłożenia m.in. zeznania podatkowego za 2014 r. oraz decyzji potwierdzającej uzyskanie statusu osoby bezrobotnej, skarżący uznał złożone do tej pory wyjaśnienia za wystarczające i wniósł o rozpatrzenie – w oparciu o nie – jego prośby o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 30 października 2015 r., sygn. akt IV SAB/Wr 193/15 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżący – z zachowaniem ustawowego terminu – złożył sprzeciw, w którym wskazał, że wydane orzeczenie zostało nienależycie uzasadnione i jest faktyczną odmową prawa do sądu. Uzasadniając swoje stanowisko skarżący wskazał, że brak informacji o stanie majątkowym małżonki wynika z separacji faktycznej i jest zgodny z prawdą obiektywną. Dalej wnioskodawca stwierdził, że oświadczył się co do statusu osoby bezrobotnej zaś brak stosownego dokumentu w tym zakresie wynika z rodzaju jego schorzenia, które uniemożliwia mu odbycie podróży do B. Odnosząc się do orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i wynikających z niego ograniczeń, strona podała, że dane te były aktualne w 2001 r., podczas gdy obecnie stan jego zdrowia uległ pogorszeniu. Skarżący wskazał również, że środki pieniężne pochodzące z prac dorywczych w wysokości ok. 400 złotych, pokrywają jego potrzeby w stopniu minimalnym, zaś czynienie mu zarzutu z braku aktywności zawodowej, nie może być brane pod uwagę w ramach niniejszego postępowania, zwłaszcza, że w tutejszym Sądzie toczy się postępowanie w sprawie zbadania czynności naboru na wolne stanowisko urzędnicze. Skarżący wyjaśnił również, że jego sytuacja osobista, a zwłaszcza status osoby bezrobotnej, prowadzić powinny do wniosku, że nie jest on zobowiązany do składania zeznań podatkowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 260 zd. 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") w brzmieniu adekwatnym do daty wszczęcia postępowania, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stąd też Sąd, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego na podstawie przepisów znajdujących zastosowanie w niniejszej sprawie, nie jest uprawniony do oceny tego postanowienia, które w momencie wniesienia skutecznego sprzeciwu traci moc, natomiast zobowiązany jest do oceny zasadności żądania przyznania prawa pomocy. Zgodnie z regułą wyrażoną wprost w art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (tj. koszty sądowe i koszty ustanowienia fachowego pełnomocnika) chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Do przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy p.p.s.a. określające przesłanki, od spełnienia których zależy przyznanie prawa pomocy. Przepis art. 244 § 1 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do treści art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei, w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przechodząc do oceny wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych stwierdzić należy, że żądanie strony nie zasługiwało na uwzględnienie. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że wniosek o przyznanie prawa pomocy winien zawierać jedynie oświadczenia o stanie majątkowym, zawodowym i osobistym strony (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Jednakże w myśl art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie na podstawie oświadczenia skarżącego nie można było dokonać obiektywnej oceny jego stanu majątkowego, a przede wszystkim możliwości płatniczych, stąd zasadnym było pozyskanie dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów źródłowych. O ile skarżący – działając zgodnie z dwukrotnym wezwaniem referendarza sądowego – złożył stosowne oświadczenia, o tyle nie przedłożył żądanych dokumentów, co znacznie utrudniło ocenę jego sytuacji zawodowej i majątkowej. Przede wszystkim brak stosownej dokumentacji z urzędu zatrudnienia nie pozwalał na potwierdzenie jego rzeczywistego statusu zawodowego. Nie można podzielić stanowiska skarżącego o braku możliwości pozyskania stosownych dokumentów ze względu na stan zdrowia, znacznie utrudniający podróż do miejscowości będącej siedzibą powiatowego urzędu pracy, choćby z tego względu, że osobista wizyta nie była jedyną możliwością zdobycia takiego dokumentu. Podkreślić bowiem należy, że strona – jeśli nie posiadała żadnego dokumentu uprawdopodobniającego fakt rejestracji – mogła o taki dokument zwrócić się drogą pocztową bądź elektroniczną. Ponadto w wątpliwość należy poddać twierdzenia skarżącego o braku możliwości pozyskania tych dokumentów także i z tej przyczyny, że osoba bezrobotna winna jest regularnie stawiać się w urzędzie zatrudnienia w określonych terminach. Skoro zaś skarżący jest zarejestrowany w urzędzie pracy mającym swoją siedzibę w B., a zamieszkuje na terenie W. – jak sam twierdzi – od sześciu lat, to należy uznać za niewiarygodną tezę o niemożności pozyskania zaświadczenia lub decyzji obrazującej status zawodowy skarżącego. Nie można również podzielić poglądu, że sam fakt zarejestrowania w urzędzie pracy będzie prowadził do wniosku, że taka osoba nie jest zobowiązana do składania zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych. Konieczność sporządzenia zeznania podatkowego wynika bowiem z faktu uzyskania dochodów z różnych źródeł przychodów, również w czasie gdy figuruje się w rejestrze osób bezrobotnych. Zaznaczyć również należy, że strona składając sprzeciw nie potwierdziła, że nie złożyła zeznania podatkowego za 2014 r., lecz powołała się jedynie na związek przyczynowy między statusem osoby bezrobotnej a obowiązkiem deklaracyjnym. Niemniej jednak pomimo tego, że skarżący nie przedłożył dokumentów poświadczających jego status zawodowy, czy też wysokość uzyskanych przychodów w 2014 r., odmowa przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie wynikała również z jego sytuacji rodzinnej, mającej wpływ na możliwości uiszczenia wpisu sądowego. Zważyć bowiem należy, że skarżący pozostaje w separacji faktycznej ze swoją małżonką, co do której stanu majątkowego nie posiada żadnych informacji. Okoliczność ta nie jest jednak kwestionowana w toku niniejszego postępowania. Należy ją jednak odróżnić od sytuacji prawnej skarżącego na gruncie przepisów prawa rodzinnego. Jak wynika bowiem z art. 27 zd. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.), oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Fakt, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy pozostaje w związku małżeńskim należy brać pod uwagę przy analizie jej możliwości majątkowych i zarobkowych. Ciążą na nich wzajemne zobowiązania alimentacyjne, w sytuacji gdy jedno z nich nie jest w stanie pokryć niezbędnych potrzeb. Faktyczna separacja nie wyłącza tego zobowiązania. W takiej sytuacji oczekiwanie pomocy ze strony państwa w postaci zwolnienia od kosztów możliwe byłoby jedynie wówczas jeśli osoba ta wykaże, że małżonek nie jest w stanie jej pomóc (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2014 r., sygn. akt I OZ 211/14 oraz z dnia 31 marca 2015 r., sygn. akt I FZ 50/15). Należy przy tym zaznaczyć, że brak możliwości pomocy wynikać musiałby ze zobiektywizowanych przesłanek związanych chociażby z niemożnością zrealizowania obowiązku alimentacyjnego. Reasumując powyższe rozważania należało stwierdzić, że skarżący nie wykazał braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W szczególności wnioskodawca nie przedstawił dokumentów źródłowych wskazujących na jego status zawodowy, wysokość osiągniętych dochodów w 2014 r., a także sytuacji majątkowej swojej małżonki, z którą co prawda pozostaje w separacji faktycznej, lecz która w dalszym ciągu zobowiązana jest do realizowania na jego rzecz obowiązku pomocy w zaspokajaniu jego niezbędnych potrzeb. Z tych względów wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie, o czym orzeczono w sentencji niniejszego postanowienia na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.