IV SAB/Wr 317/15

Ewa Orłowska – straszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 2 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku radcy prawnego, ustanowionego z urzędu, J. G. o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi Z. Z. na przewlekłość postępowania Starosty [..] w przedmiocie uznania za osobę bezrobotną i przyznania prawa do zasiłku postanawia: I. przyznać od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu radcy prawnemu, ustanowionemu z urzędu, wynagrodzenie za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej w wysokości [..] zł, podwyższone o stawkę podatku VAT w kwocie [..] zł, czyli ogółem [..] zł; II. odmówić przyznania wynagrodzenia w pozostałym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 16 grudnia 2015 r. oddalił w całości skargę. Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 15 stycznia 2016 r. przyznano stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym m. in. ustanowienie radcy prawnego. Dnia 29 stycznia 2016 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych wyznaczyła pełnomocnika z urzędu radcę prawnego J. G. Pismem z dnia 18 marca 2016 r. pełnomocnik z urzędu sporządził skargę kasacyjną od wspomnianego wyroku Sądu. Skarga ta nie zawierała wniosku o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielnej z urzędu. Pismem z dnia 12 maja 2016 r. (nadesłanym w odpowiedzi na pismo Sądu z dnia 9 maja 2016 r.) pełnomocnik z urzędu uzupełnił brak formalny skargi kasacyjnej oświadczając, że wnosi o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Pismem z dnia 10 sierpnia 2016 r. pełnomocnik ustosunkował się do odpowiedzi na skargę kasacyjną organu wskazując, że zawiera ona brak formalny poprzez załączenie do odpisu tej odpowiedzi przeznaczonej dla strony skarżącej nieuwierzytelnionej kserokopii pełnomocnictwa dla radcy prawnego podpisującego tą odpowiedź. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem wydanym na rozprawie w dniu 7 września 2017 r., sygn. akt I OSK 1478/16 oddalił skargę kasacyjną. Z protokołu rozprawy przed NSA wynika, że nikt się na niej nie stawił. Pismem z dnia 13 września 2017 r., skierowanym do NSA. pełnomocnik z urzędu wniósł o wydanie odpisu sentencji powyższego wyroku NSA, który został przesłany przez NSA pismem z dnia 29 września 2017 r. k-105. Odrębnym pismem NSA z dnia 26 października 2017 r. przesłano pełnomocnikowi odpis wyroku NSA wraz z uzasadnieniem, który został mu doręczony w dniu 27 października 2017 r. k- 112. Następnie pismem z dnia 22 listopada 2017 r. pełnomocnik z urzędu złożył wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (wynagrodzenia) w postępowaniu kasacyjnym, który zawiera oświadczenie, że koszty pomocy prawnej nie zostały opłacone w całości ani w części k-117. W uzasadnieniu tego wniosku podał, że na podstawie art. 250 par. 1 i art. 254 par. 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" w związku z ust. 1 pkt 1 lit "c" oraz § 2 i § 4 ust. 1 – ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. 1805), wnosi o przyznanie opłaty w wysokości 75% opłaty przysługującej za nieopłaconą pomoc prawną w postępowaniu przed sądem II instancji z tytułu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, gdyż nie prowadził sprawy w II instancji ten sam radca prawny. Skoro opłata w postępowaniu przed sądem I instancji wynosi 480 zł, to 75% tej opłaty, należnej pełnomocnikowi w II instancji wynosi 360 zł i opłata ta powinna zostać podwyższona o 23% stawki podatku VAT, wynoszącego 82,80 zł co oznacza, że całkowita kwota należna do wypłaty wynosi [..] zł. W piśmie tym wskazał, że do swoich zadań podszedł obowiązkowo i z należytą starannością i z tego względu należą mu się koszty w podwyższonej wysokości. Nadto podał, że konieczne były liczne kontakty mailowe, a także tradycyjne listowe pełnomocnika ze stroną skarżącą, informacyjne i konsultacyjne, jak również wystąpienie do NSA o sentencję wyroku celem przyznania stronie szybszego i wiarygodnego orzeczenia co do rozstrzygnięcia i zasądzonych od skarżącego zwrotu kosztów na rzecz organu. Pełnomocnik podał również, że przesłał tradycyjną pocztą otrzymany z NSA odpis wyroku wraz z uzasadnieniem. W piśmie tym pełnomocnik oświadczył, że wykonuje zawód radcy prawnego w ramach stosunku pracy, co ma znaczenie przy rozliczaniu kosztów przy wystawieniu faktury. Wyjaśnił przy tym, że z tytułu rozliczania spraw prowadzonych z urzędu jest czynnym podankiem VAT i mimo że jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w sprawach prowadzonych z urzędu wystawia faktury VAT i odprowadza należy z tego tytułu podatek VAT, dlatego na podstawie ust. 3 rozporządzenia jego opłata w kwocie [..] zł powinna zostać podwyższona o podatek VAT w wysokości [..] zł. Wraz z tym pismem pełnomocnik przedłożył kopię potwierdzenia zarejestrowania z dnia [..] r. w urzędzie skarbowym jako podatnika podatku VAT . Pismem referendarza sadowego z dnia 28 listopada 2017 r. (w dacie tego pisma błędnie wskazano rok 2016 ) poinformowano pełnomocnika, że powyższy wniosek zostanie rozpoznany po zwrocie akt przez NSA. Akta sprawy zostały zwrócone przez NSA po rozpoznaniu skargi strony skarżącej o wznowienie postępowania przed NSA, zakończonego powyższym wyrokiem z dnia 7 września 2017 r. sygn. akt I OSK 1478/16, która została odrzucona ostatecznym postanowieniem NSA z dnia 16 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 2784/17. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega, zawarty w piśmie z dnia 22 listopada 2017 r., wniosek pełnomocnika z urzędu o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (wniosek o przyznanie wynagrodzenia) w postępowaniu kasacyjnym). Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) wyznaczony adwokat lub radca prawny otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad prawnych określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów lub radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stosownie do art. 258 § 2 pkt 8 powołanej ustawy do czynności referendarza sądowego w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy należy m. in. wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi lub radcy prawnemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków. Z dniem 2 listopada 2016 r. weszło w życie nowe rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. poz. 1715). Skoro ustawodawca w § 22 tego nowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, wskazał, że w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego nowego rozporządzenia (czyli przed dniem 2 listopada 2016 r.) należy stosować przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, to w niniejszej sprawie, w której Sąd I instancji wydał wyrok w dniu 16 grudnia 2015 r., a więc przed wejściem w życie nowego rozporządzenia (2 listopada 2016 r.) należy stosować do rozpoczętego postępowania w kolejnej II instancji aż do czasu zakończenia postępowania w tej kolejnej (drugiej) instancji przepisy dotychczasowe, czyli przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. 1805), które na podstawie § 23 tego rozporządzenia weszło w życie w dniu 1 stycznia 2016 r. i utraciło moc z dniem 2 listopada 2016 r., na podstawie przepisu § 23 nowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. W myśl § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" rozporządzenia z dnia z dnia 22 października 2015 r. opłaty maksymalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi: za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50% opłaty maksymalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł. Opłata maksymalna, o której mowa w pkt 1 dotycząca postępowania przed sądem administracyjnym w I instancji, wszczętego po wejściu w życie nowego rozporządzenia do którego nawiązuje § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" rozporządzenia, wynosi zgodnie z pkt 1 lit "c" 480 zł. Natomiast w myśl § 4. ust. 1 rozporządzenia opłatę ustala się w wysokości co najmniej 1/2 opłaty maksymalnej określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Rozdział IV, czyli § 21, reguluje opłaty maksymalne w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do ust. 2 tego przepisu ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej opłaty maksymalnej następuje z uwzględnieniem stopnia zawiłości sprawy oraz nakładu pracy radcy prawnego oraz wkładu jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu, wartości przedmiotu sprawy, wkładu pracy radcy prawnego w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie, a także trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. W myśl zaś § 4 ust. 3 opłatę, o której mowa w ust. 1, podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług. W rozpoznawanej sprawie, zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia, należało ustalić opłatę w wysokości ½ opłaty maksymalnej wskazanej w § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b", czyli ½ opłaty maksymalnej wynoszącej 360 zł, co stanowi kwotę 180 zł (1/2 x 360 zł). Kwota 360 zł stanowi bowiem opłatę maksymalną obliczoną jako 75 % kwoty 480 zł (czyli opłaty maksymalnej określonej w pkt 1 lit "c"), co wynika z treści § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" w związku z pkt 1 lit "c". Mając powyższe na uwadze należało, w pkt I sentencji, przyznać wynagrodzenie za udzieloną pomoc prawną obejmującą sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej - powiększone o stawkę podatku od towarów i usług- w łącznej wysokości [..] zł (wynagrodzenie: [..] zł + podatek VAT: [..] zł =[..] zł). Przepis § 4 ust. 2 rozporządzenia określa przesłanki, które należy uwzględnić przy ustaleniu opłaty maksymalnej przekraczającej opłatę wskazaną w ust.1 tego przepisu. Do przesłanek tych należy m. in. uwzględnienie stopnia zawiłości sprawy oraz nakładu pracy radcy prawnego oraz wkładu jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie wkładu pracy adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie. Ustawodawca określając wysokość stawek minimalnych za poszczególne czynności lub za udział w poszczególnych postępowaniach dokonał precyzyjnego rozważenia i uwzględnienia wszelkich okoliczności charakterystycznych dla danego typu spraw. W przyjętych stawkach minimalnych oddana została wycena koniecznego nakładu pracy po stronie pełnomocnika związana ze specyfiką określonego rodzaju postępowań. Jednocześnie ustawodawca pozostawił możliwość uwzględnienia przez sąd pewnych nadzwyczajnych, szczególnych okoliczności, które pojawiając się w danej sprawie zwiększają diametralnie nakład pracy niezbędnej do prawidłowej realizacji obowiązków profesjonalnego pełnomocnika procesowego (post. Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt III AKz 643/09, LEX nr 553823). Orzeczenie to znajduje zastosowanie w rozpoznawanej sprawie mimo, iż nawiązuje ono stawek minimalnych zawartych w poprzednim rozporządzeniu, według których należało ustalić wynagrodzenie za czynności podjęte przez pełnomocnika z urzędu, które nie mogło być niższe od tych stawek minimalnych. Rozporządzenie to przewidywało także możliwość podwyższenia stawki minimalnej i do tej kwestii odnosi się stanowisko zawarte w powyższym orzeczeniu, że sąd może uwzględnić pewne nadzwyczajne, szczególne okoliczności, które pojawiając się w danej sprawie zwiększają diametralnie nakład pracy niezbędnej do prawidłowej realizacji obowiązków profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Rozporządzenie znajdujące zastosowanie w sprawie nie zawiera co prawda pojęcia stawek minimalnych, lecz w przepisie § 4 ust. 1 stanowi jednoznacznie o ustaleniu wysokości opłaty. Zgodnie z tym przepisem opłatę ustala się w wysokości co najmniej 1/2 opłaty maksymalnej określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Natomiast pojęcie tej opłaty reguluje § 2 pkt 1 tego rozporządzenia, w myśl którego koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia. Z brzmienia przepisów § 4 ust 1 i § 2 pkt 1 rozporządzenia wynika zatem, że obecnie "opłatą" ("stawką") minimalną z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu jest opłata w wysokości co najmniej 1/2 opłaty maksymalnej określonej w rozdziałach 2-4. Najniższa opłata wynosi więc co najmniej 1/2 opłaty maksymalnej. Zgodzić się należy ze stanowiskiem prezentowanym w orzecznictwie, że nie ma powodów do podwyższenia stawki wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu, gdy jego aktywność w wypełnianiu obowiązków w toku całego postępowania nie przekracza granic zwykłej staranności (post. SA w Krakowie z dnia 13 września 2006 r., II AKz 350/06, KZS 2006/10/21). W niniejszej sprawie aktywność pełnomocnika z urzędu w postępowaniu w II instancji przejawiła się w zapoznaniu się z aktami sprawy w dniu 5 lutego i 8 marca 2016 r. oraz sporządzeniu w dniu 8 lutego 2016 r. wniosku o doręczenie kserokopii kart z akt sprawy k-33, a także na sporządzeniu pismem z dnia 18 marca 2016 r. wspomnianej skargi kasacyjnej, której brak formalny w postaci złożenia wniosku o rozpoznanie tej skargi rozprawie został uzupełniony pismem pełnomocnika z dnia 12 maja 2018 r. k- 72 zawierającym wymagany wniosek. Ponadto pismem z dnia 10 sierpnia 2017 r. k- 85 pełnomocnik zakwestionował prawidłowość pełnomocnictwa udzielonego pełnomocnikowi organu i związku z tym wskazał, że udzielona przez tego pełnomocnika odpowiedź na skargę kasacyjną nie wywołuje skutku w postaci wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia organowi i w tej sytuacji odpowiedź na skargę kasacyjną nie podlega rozpoznaniu. Z ostrożności procesowej w piśmie tym podał, że podtrzymuje wniesioną skargę kasacyjną, gdyż odpowiedź organu nie przeczy słuszności zarzutów skargi kasacyjnej. Wyjaśnić przy tym należy, iż NSA w wyroku wydanym w niniejszej sprawie oddalającym skargę kasacyjną w stanie faktycznym sprawy stwierdził, że organ wniósł odpowiedź na skargę kasacyjną k-97, a więc nie podzielił stanowiska pełnomocnika z urzędu dotyczącego braku umocowania w zakresie sporządzenia tej odpowiedzi. Odnośnie kwestii przyznania wynagrodzenia w podwyższonej wysokości powołać się również w niniejszej sprawie należy na stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1402/06 uchylającym zaskarżony w tamtej sprawie wyrok oraz decyzje organów administracji obu instancji w którym NSA stwierdził, że zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego w podwójnej wysokości stawki minimalnej Sąd ten wziął pod uwagę skomplikowany charakter sprawy, mający swe źródła w niejasnym stanie prawnym, a także wkład pracy adwokata polegający na rzetelnym i wyczerpującym sporządzeniu skargi kasacyjnej, przez co walnie przyczynił się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. W niniejszej zaś sprawie nie zaistniały przesłanki powołane § 4 ust. 2 rozporządzenia oraz przesłanki sprecyzowane w powyższym wyroku, które uzasadniałyby przyznanie podwyższonego wynagrodzenia, gdyż skarga kasacyjna została oddalona. Przyznania wynagrodzenia w podwyższonej wysokości nie uzasadniają również okoliczności powołane w opisanym wyżej piśmie pełnomocnika dotyczące kontaktów mailowych, a także listowych ze stroną skarżącą, jak również wystąpienie do NSA o sentencję wyroku celem jej przesłania stronie skarżącej oraz późniejsze przesłanie stronie za pośrednictwem poczty otrzymanego odpisu wyroku NSA wyroku wraz z uzasadnieniem. Nie są to bowiem szczególne nadzwyczajne okoliczności zwiększające nakład pracy pełnomocnika. W świetle powyższego, przyjąć trzeba, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do zasądzenia z tytułu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej wynagrodzenia przekraczającego kwotę określoną w pkt I sentencji, tj. do przyznania wynagrodzenia według pełnej opłaty maksymalnej. W tej sytuacji należało, w pkt II sentencji, odmówić przyznania wynagrodzenia przekraczającego kwotę wymienioną w pkt I sentencji. Z tych względów, na podstawie art. 250 i art. 258 § 2 pkt 8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" w związku z pkt 1 lit "c" oraz § 4 ust. 1 – 3 rozporządzenia w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, należało orzec jak w sentencji.