IV SAB/Wr 322/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz - Kremis, Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, po rozpoznaniu w Wydziale IV w trybie uproszczonym w dniu 24 marca 2022 r. sprawy ze skargi A. B. na bezczynność Wojewody Dolnośląskiego w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2017/2018 I. stwierdza bezczynność Wojewody Dolnośląskiego w sprawie z wniosku strony skarżącej; II. stwierdza, że bezczynność Wojewody Dolnośląskiego miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; III. zobowiązuje Wojewodę Dolnośląskiego do załatwienia sprawy w terminie 30 dni od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Przedmiotem skargi A. B., datowanej na dzień 29 lipca 2021 r. jest bezczynność Wojewody Dolnośląskiego w rozpoznaniu jej wniosku z dnia 17 sierpnia 2018 r. o ustalenie uprawnień do świadczeń wychowawczych na okres zasiłkowy 2017/2018. Skarżąca wskazywała, że nie otrzymała żadnej informacji oraz decyzji w sprawie wniosku "+500" na dzieci A. oraz M. B. za okres 2017/2018; 2018/2019; 2019/2021. Pomimo długoletnich starań nie otrzymała decyzji za te lata, a strona Niemiecka odmówiła wypłacenia świadczeń. Pomimo wysłanych podań i ponagleń w sprawie nie podjęto żadnych działań. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej odrzucenie. W uzasadnieniu wywodził, że Skarżąca w dniu 17 sierpnia 2018 r. złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Legnicy (MOPS) wnioski o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci M., M. i A. B. na okresy zasiłkowe 2017/2018 oraz 2018/2019. W dniu 1 października 2018 r. wnioski przekazano Wojewodzie Dolnośląskiemu w celu ustalenia czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W dniu 30 października 2019 r. informacją Wojewody Dolnośląskiego oraz decyzją tegoż organu zostało rozstrzygnięte prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci Skarżącej na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. Ponadto informacją z dnia 18 marca 2020 r. rozstrzygnięto prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko M. B. na okres od 1 listopada 2018 r. do 30 listopada 2018 r. Pismem z tego samego dnia wezwano Stronę do uzupełnienia dokumentów dotyczących wniosku na okres od 2018/2019. W dalszych wywodach organ uzasadnił swoje stanowisko w sprawie świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2019/2021. Uzasadniając wniosek o odrzucenie skargi wskazał na uchwałę siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2020 r. sygn. akt II OPS 5/19 uznającą za niedopuszczalną skargę na bezczynność wniesioną po zakończeniu postępowania administracyjnego. Organ zaznaczał, że skarga została wniesiona po wydaniu decyzji w sprawie złożonych wniosków. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Uwzględniając skargę na bezczynność, sąd – stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a. – zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności (pkt 1); zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (pkt 2); stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 3). Jednocześnie, co wynika z art. 149 § 1a p.p.s.a., sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Spór w sprawie sprowadza się do oceny, czy organ administracji pozostawał bezczynny w sprawie z wniosku Strony o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na wskazany okres zasiłkowy, tj. 2017/2018. Stosownie do art. 149 § 1 i § 1a p.p.s.a., Sąd obligowany jest do oceny, czy w sprawie doszło do bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. W razie ustalenia, że takie fakty nastąpiły Sąd, najogólniej rzecz biorąc, jest uprawniony do zobowiązania organu do podjęcia ustawowo wskazanych zadań (§ 1 pkt 1 i 2), a także stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 3). W dalszej jednostce redakcyjnej (§ 1a) wskazano, że jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Pojęcie bezczynności definiuje art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. stanowiąc, że jest to sytuacja, w której nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. Ten ostatni zapis stanowi, że o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Przy czym stosownie do § 2 ww. przepisu obowiązek ten ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu. W art. 35 k.p.a. ustawodawca wskazał terminy rozpoznania spraw, stanowiąc m.in., że sprawy winny być załatwiane bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesiąca od wszczęcia postępowania, a sprawy szczególnie skomplikowane - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy. Z tego okresu ustawodawca wyłączył terminy przewidziane w przepisach dla dokonania określonych czynności, okresy zawieszenia postępowania, trwania mediacji, opóźnień leżący po stronie wnioskodawcy lub niezależne od organu administracji (art. 35 § 5 k.p.a.). Z tych zapisów jednoznacznie wynika, że sprawa winna być rozpoznana w terminie miesiąca, zaś skomplikowana zamknięta po upływie dwóch miesięcy. Istotny jest również zapis art. 12 k.p.a. statuujący zasadę szybkości postępowania organów administracji, mają one działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami do jej załatwienia. Powołane przepisy jednoznacznie wskazują zasady prawne, ramy czasowe i procedurę rozpoznawania wniosku strony. Nie ma tu miejsca na jakiekolwiek uznanie, ocena dochowania terminu (rozpoznana sprawy sprawności działania czyli bezczynności) jest uwarunkowana okolicznościami podanymi w powołanych przepisach, z uwzględnieniem art. 35 § 5 k.p.a. Zatem z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., jeżeli organ nie dopełnił czynności określonych w art. 36 k.p.a. lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych mających na celu usunięcie przeszkody w wydaniu decyzji. Badanie skargi na bezczynność sprowadza się więc do oceny czy w okolicznościach danej sprawy, w zakreślonych ramach czasowych, podjęto czynności dla których postępowanie jest prowadzone. Celem skargi na bezczynność jest zaś doprowadzenie do załatwienia sprawy. Tezy te są utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 2936/16; z dnia 21 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 1296/17 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 marca 2019 r., sygn. akt III SAB/Po 41/18 wszystkie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Z akt administracyjnych analizowanej sprawy wynika, że w dniu 17 sierpnia 2018 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Legnicy wpłynęły dwa wnioski Strony o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na trójkę dzieci Skarżącej na okres 2017/2018 oraz 2018/2019. Pismami z dnia 18 września 2018 r. oba zostały przekazane Wojewodzie celem ustalenia czy i od kiedy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Poza wnioskiem Strony z dnia 17 sierpnia 2018 r. oraz pismem MOPS z dnia 18 września 2018 r. w aktach sprawy brak jakichkolwiek dokumentów wskazujących, że wniosek ten został przez organ rozpoznany, bądź postępowanie zostało zakończone w przewidziany prawem sposób. Znajdujące się w aktach sprawy rozstrzygnięcia (decyzje i informacje dotyczą innych okresów świadczeń – 2018/2019 i 2019/2021). Nie ulega zatem wątpliwości, że nie wydając w sprawie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia kończącego postępowanie wszczęte wnioskiem Strony organ pozostawał bezczynny. Tymczasem nawet wobec brzmienia art. 18 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm., dalej ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci), zasady postępowania administracyjnego, które w sprawie mają zastosowania na mocy art. 28 ww. ustawy, obligują organ do zakończenia postępowania wszczętego wnioskiem Strony w przewidziany prawem sposób, tj. wydania decyzji, informacji, czynności materialno – technicznej lub postanowienia. Nie ma zatem wątpliwości, że terminy rozpoznania sprawy zostały istotnie przekroczone, a organ pozostaje w bezczynności w zakresie rozpoznania wniosku Strony. Jednocześnie mając na uwadze zapisy art. 149 § 1 pkt 1a p.p.s.a. Sąd jest obowiązany do oceny czy stwierdzona bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wykładnia językowa tego przepisu wskazuje, że chodzi tu nie o zwyczajne naruszenie norm prawnych, ale takie, które w sposób oczywisty wykracza poza granice prawa i nie ma uzasadnionej przyczyny (por. wyrok i postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12; z dnia 27 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 468/13; wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego: we Wrocławiu z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SAB/Wr 14/14; w Poznaniu z dnia 11 października 2013 r., sygn. akt II SAB/Po 69/13 i z dnia 11 marca 2015 r., sygn. akt IV SAB/Po 19/15, dostępne w CBOSA). W opinii Sądu działanie organu administracji publicznej naruszało terminy zastrzeżone dla rozpoznania sprawy i to w sposób rażący. Na tą ocenę wpływa niewątpliwie nieskomplikowany charakter sprawy oraz znaczący okres pozostawania w bezczynności. Z przedstawionych wyżej względów, Sąd - na podstawie art. 149 § 1 pkt 3, § 1a p.p.s.a. orzekł o bezczynności organu administracji, stwierdzając, że ma ona charakter kwalifikowany. Jednocześnie wobec stwierdzonej bezczynności na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd zobowiązał organ administracji do załatwienia sprawy w terminie 30 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt III sentencji wyroku). Końcowo wskazania wymaga, że na podstawie art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów.