IV SAB/Wr 65/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Julia Szczygielska Sędziowie Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.) Sędzia WSA Lidia Serwiniowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 maja 2016 r. sprawy ze skargi A. K. na bezczynność Wójta Gminy D. w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o umorzenie zadłużenia z tytułu zaliczki alimentacyjnej I. umarza postępowanie sądowo-administracyjne; II. stwierdza, iż bezczynność w rozpoznawaniu wniosku skarżącego z dnia 18 września 2014 r. nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. A. K. (dalej: skarżący) w dniu 18 września 2014 r. wystąpił z wnioskiem do Wójta Gminy D. o umorzenie zaległości z tytułu zaliczki alimentacyjnej, żądając podjęcia czynności administracyjnych na mocy art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 07 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U z 2012 r. poz. 1228 ze zm.; dalej: ustawa) oraz wycofania sprawy - z egzekucji komorniczej. Po przeprowadzeniu analizy dokumentacji w sprawie, w tym w szczególności przepisów powoływanej ustawy, Kierownik GOPS w D. uznał się za organ niewłaściwy w sprawie i w dniu 6 listopada 2014 r. przekazał wniosek do załatwienia Kierownikowi Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., powołując się na przepis art. 30 ust. 1 cytowanej wyżej ustawy o pomocy osobom upewnionym do alimentów – zgodnie z którym organem właściwym do załatwienia sprawy w przedmiocie wydania decyzji administracyjnej, rozstrzygającej sposób załatwienia sprawy o umorzenie zaliczki alimentacyjnej, jest - w przypadku wypłacenia zaliczki alimentacyjnej - organ miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego, tj. w tym konkretnym przypadku - Burmistrz B., z upoważnienia którego działa Kierownik MGOPS, po wypełnieniu warunków ustawowych. Zgodnie bowiem z art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt. 1,2 i 4 ustawy (...). Zgodnie natomiast z art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może w drodze decyzji administracyjnej - na wniosek dłużnika alimentacyjnego - umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Skarżący żądał podjęcia czynności administracyjnych wskazując jako podstawę do działania organu art. 30 ust. 2 ustawy, pomimo że w zaskarżonej sprawie mamy do czynienia z wypłatą zaliczki alimentacyjnej a nie z funduszu alimentacyjnego. Dlatego też Kierownik GOPS w D. ustalając stan faktyczny sprawy uznał, ze skoro mamy do czynienia z zadłużeniem z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej, należy zastosować art. 30 ust. 1 (a nie art. 30 ust. 2 jak podaje skarżący) i tym samym przekazał wniosek skarżącego do załatwienia Kierownikowi Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., działającemu z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy B. Na takie załatwienie sprawy wskazuje nie tylko powoływany wyżej przepis ustawy ale także decyzja SKO we W. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] utrzymująca w mocy zaskarżoną przez skarżącego decyzję administracyjną, wydaną przez Kierownika Miejsko- Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., którą to decyzją Kierownik MGOPS w B. umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku skarżącego o rozłożenie na raty zadłużenia alimentacyjnego, z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. W rozstrzygnięciu tym stwierdził, że "organ właściwy dłużnika - w analizowanym przypadku Burmistrz B. - może, choć nie ma takiego obowiązku, tylko wyłącznie umorzyć - określone w art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - należności, jeżeli spełnione zostaną warunki określone w tym przepisie. Tak więc postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. Kierownik Miejsko- Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. zwrócił wniosek do załatwienia Kierownikowi Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. W tej sytuacji Kierownik GOPS w D. uznał, iż zaistniał negatywny spór kompetencyjny o rozstrzygnięcie właściwości miejscowej pomiędzy dwoma organami administracji samorządowej, i w dniu 1 grudnia 2014 r. skierował wniosek o rozstrzygniecie tego sporu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. W dniu 9 lutego 2015 r. do GOPS wpłynęło rozstrzygnięcie z dnia 17 grudnia 2014 roku SKO we W., w zakresie negatywnego sporu kompetencyjnego, którym to rozstrzygnięciem SKO we W. - mając przede wszystkim na uwadze treść wniosku skarżącego - na podstawie wskazanego przez skarżącego art. 30 ust 2 przedmiotowej ustawy, wskazało jako organ właściwy do załatwienia sprawy, Wójta Gminy D., w imieniu którego działa Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. U podstaw takiego rozstrzygnięcia leży wskazanie, iż organy administracji publicznej nie mogą orzekać wbrew woli administrowanego, nie przesądzając, czy żądanie umorzenia na podstawie wskazywanego przez skarżącego art. 30 ust. 2 przedmiotowej ustawy, jest w ogóle dopuszczalne. SKO we W. kolejnym postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...], doręczonym GOPS w dniu 9 lutego 2015 r. , uznało, że zażalenie złożone przez skarżącego do SKO we W. na bezczynność Wójta Gminy D. jest uzasadnione, jednakże niezałatwienie sprawy w terminie nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Tym samym SKO wyznaczyło dodatkowy 14 dniowy termin na załatwienie wnioskowanej sprawy, liczony od dnia doręczenia postanowienia. W dniu [...] lutego 2015 r, tj. niezwłocznie po otrzymaniu rozstrzygnięć w niniejszej sprawie, Kierownik GOPS w D. wydał decyzję Nr [...] o umorzeniu postępowania wszczętego na wniosek skarżącego z dnia 18 września 2014 r., w sprawie umorzenia należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej, wyjaśniając w treści uzasadnienia decyzji, iż żądanie podjęcia czynności administracyjnych przez Wójta Gminy D., z upoważnienia którego działa Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D., dotyczących wydania decyzji rozstrzygającej sposób załatwienia wniosku o umorzenie zalęgłości z tytułu zaliczki alimentacyjnej , nie jest możliwe, gdyż w sprawie zastosowanie mają przepisy art. 30 ust. 1 powoływanej na wstępie ustawy, zaś skarżący żąda wyraźnie podjęcia czynności administracyjnych na mocy art. 30 ust. 2 ustawy. Kierownik GOPS w D. wyjaśnił także skarżącemu, iż na mocy obowiązującego prawa, brak jest podstaw prawnych do wydania przez organ właściwy decyzji administracyjnej w przedmiocie wnioskowanego wycofania sprawy spod egzekucji komorniczej. Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. Decyzją z dnia [...] marca 2015 r. SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika GOPS w D. działającego z upoważnienia Wójta Gminy D. Pismem z dnia 12 listopada 2015 r. skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na bezczynność Wójta Gminy D. w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie zadłużenia z tytułu zaliczki alimentacyjnej. W odpowiedzi na skargę organ przedstawił stan sprawy i podniósł, że wniosek skarżącego jest aktualnie rozpatrywany. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (jednolity tekst: Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki przewidziane w ustawie, natomiast kontrola tej działalności, zgodnie z § 2 pkt 8 tego przepisu obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4a. Jednocześnie, w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. W niniejszej sprawie skarga dotyczy bezczynności organów w przedmiocie wniosku o umorzenie zadłużenia z tytułu zaliczki alimentacyjnej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. Z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ administracji publicznej nie podejmuje żadnych czynności lub wprawdzie prowadzi postępowanie w sprawie, ale mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie kończy go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu lub też nie podejmuje przewidzianej prawem czynności. Bezczynność organu, czyli niekorzystanie z kompetencji, którą ze względu na zaistnienie wymaganych przez prawo okoliczności organ jest obowiązany wykorzystać, stanowi specyficzny przejaw nielegalności zachowań administracji publicznej (por. M. Miłosz, "Bezczynność organu administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym", Warszawa 2012 r., s. 92 i nast.). Tak rozumiana bezczynność oznacza naruszenie prawa obywatela UE do dobrej administracji. Prawo do dobrej administracji wynika z treści art. 41 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE. z 2007 r. Nr C 303 s. 1). Jednym z fundamentalnych elementów tego prawa jest w myśl art. 41 ust. 1 tej Karty, prawo do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie przez instytucje, organy i jednostki organizacyjne Unii. Sąd uznając za zasadną skargę na bezczynność organu, w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a., uwzględnia skargę i zobowiązuje organ do wydania aktu lub podjęcia czynności w terminie przez siebie wskazanym. Zatem może orzekać jedynie o obowiązku wydania decyzji (lub postanowienia) lub dokonania czynności w przedmiotowej sprawie, nie może natomiast nakazywać organowi sposobu rozstrzygnięcia, ani też bezpośrednio orzekać o prawach i obowiązkach skarżącego (wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2001 r., sygn. akt I SAB 37/00, Lex nr 75532). Organ administracji pozostaje w bezczynności w przypadku niezałatwienia sprawy w ustawowym terminie określonym bądź w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 35 k.p.a.) bądź w przepisach szczególnych, bądź w przypadku niepodjęcia innych działań wynikających z przepisów procesowych, mających na celu usunięcie przeszkody w wydaniu decyzji (por. wyrok NSA z dnia 20 lipca 1999r., I SAB 60/99, OPS 2000, Nr 6, poz.87). W świetle art. 149 § 1 p.p.s.a. - sąd uwzględniając skargę na bezczynność zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub dokonania czynności wynikających z przepisów prawa, a także stwierdza czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Jak wynika z akt sądowych, a w szczególności z pisma z dnia 9 grudnia 2015 r. (k.154), Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. w dniu [...] lutego 2015 r., a więc już po wniesieniu skargi, wydał decyzje nr [...] o umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem skarżącego z dnia 18 września 2014 r. Skarżący od tej decyzji w dniu 3 marca 2015 r. wniósł odwołanie do SKO we W. Pomimo zatem, iż w dacie wniesienia skargi organ pozostawał w bezczynności, bezprzedmiotowe stało się zobowiązywanie organu do załatwienia tego wniosku, wobec czego Sąd umorzył postępowanie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Jednocześnie, Sąd ustalając, że w dniu wniesienia skargi bezczynność istniała i mając na uwadze wymóg sformułowany w art. 149 p.p.s.a § 1a oraz orzecznictwo sądów administracyjnych (por. postan. NSA z dnia 13 listopada 2012r., I OSK 2626/12; wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2013r., I OSK 2325/12; postan. NSA z dnia 31 stycznia 2013r., I OSK 86/13) – stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ zachowanie organu nie miało cech lekceważącego traktowania obowiązków nałożonych na niego z mocy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a wynikało ze sporu kompetencyjnego jaki zaistniał między Kierownikiem GOPS w D. a Kierownikiem Miejsko –Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. w zakresie rozpatrzenie tego wniosku. Powyższy spór został rozstrzygnięty postanowieniem SKO we W. z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...], doręczonym do GOPS w D. w dniu [...] lutego 2015 r. W związku z powyższym na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. orzeczono w pkt II sentencji wyroku.