IV SAB/Wr 691/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (sprawozdawca), po rozpoznaniu w Wydziale IV w dniu 5 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. Z. na bezczynność Wojewody Dolnośląskiego w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego I. stwierdza, że Wojewoda Dolnośląski dopuścił się bezczynności w sprawie z wniosku strony skarżącej; II. stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy; IV. dalej idącą skargę oddala; V. zwraca na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem nienależnie uiszczonego wpisu. Przedmiotem skargi J. Z. (dalej: skarżąca) z dnia 30 maja 2022 r. jest bezczynność Wojewody Dolnośląskiego w rozpoznaniu wniosku z dnia 3 listopada 2021 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2021/2022 na córkę H. B. Skarżąca w dniu 3 listopada 2021 r. w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Zgorzelcu złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko H. B. na okres zasiłkowy 2021/2022. W związku z tym, że ojciec dziecka jest zatrudniony na terenie R., w dniu 7 grudnia 2022 r. wniosek na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm. dalej: ustawa) został przekazany Wojewodzie Dolnośląskiemu (dalej: Wojewoda lub organ) celem zweryfikowania, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W dniu 31 maja 2022 r. do tut. Sądu wpłynęła skarga skarżącej na bezczynność Wojewody, w której zarzucono naruszenie art. 8, art. 12, art. 35 § 1 i § 3 oraz art. 36 § 1, art. 37 § 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. - dalej: k.p.a.), a naruszenie powyższych przepisów polega na przekroczeniu terminów załatwienia sprawy, tj. pozostawanie w bezczynności przez Wojewodę Wobec powyższego skarżąca wniosła o: - stwierdzenie bezczynności Wojewody i niezałatwienia w terminie sprawy; - zobowiązanie organu do załatwienia sprawy w terminie 30 dni od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; - przyznanie od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w kwocie 1 000 zł. W dniu 31 maja 2022 r. Wojewoda wydał informację o przyznaniu świadczenia wychowawczego nr [...]/[...] na dziecko H. B. na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 maja 2022 r. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie wskazując, że mimo iż sprawa skarżącej załatwiona została później niż wynika to z przepisów, w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy brak jest podstaw do uznania, że przekroczenie terminu rozpoznania sprawy jest pozbawione racjonalnego uzasadnienia, czy wręcz nieznajdujące żadnego uzasadnienia. Nie wynika również z lekceważenia wniosków strony i braku woli załatwienia sprawy. Mimo że w bieżącym roku zwiększono obsadę kadrową o 40 % (20 osób), aby wyeliminować ryzyko powstawania zaległości w prowadzonych postępowaniach, to występujące na przełomie marca i kwietnia bieżącego roku apogeum pandemii COVID-19 wywołało wysoką absencję wśród pracowników. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 dalej: p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 – 4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Dodatkowo należy podkreślić, że rozstrzygając sprawę sąd administracyjny nie jest związany zarzutami skargi i sformułowanymi w niej wnioskami, lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy, o czym stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a. Podstawą oceny zasadności skargi na bezczynność zawsze zaś będzie stan faktyczny istniejący w dacie orzekania (por. wyroki; Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 września 2013 r., sygn. akt II OSK 1591/13 oraz z dnia 27 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2331/13; orzeczenia dostępne w CBOSA podobnie jak dalej powołane). Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.). Z treści przytoczonych przepisów wynika więc, że sąd administracyjny rozpoznaje skargi na bezczynność organów administracji publicznej, gdy organ w przewidzianym przepisami terminie nie wyda któregokolwiek z wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. aktów administracyjnych. Jeżeli bowiem organ administracji zobowiązany do załatwienia sprawy z różnych względów nie wydaje rozstrzygnięcia w przewidzianym przepisami terminie, a zwłoka w rozpatrzeniu sprawy jest nieuzasadniona, wówczas występuje bezczynność organu. Innymi słowy, z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., jeżeli organ nie dopełnił czynności określonych w art. 36 k.p.a. lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych mających na celu usunięcie przeszkody w wydaniu rozstrzygnięcia (por. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 2936/16 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 marca 2019 r., sygn. akt III SAB/Po 41/18). W postępowaniu zainicjowanym złożeniem skargi na bezczynność istotna jest ocena, czy w ustalonym stanie faktycznym na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek wydania aktu lub dokonania czynności kończących postępowanie, a następnie, czy wykonano to w przepisanym terminie i czy opóźnienie jest usprawiedliwione. Stosownie do art. 35 § 1 – 3 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Z treści art. 36 § 1 k.p.a. wynika, że o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Powołane przepisy jednoznacznie wskazują zasady prawne, termin załatwienia sprawy i procedurę rozpoznawania wniosku strony. Wobec tego z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., jeżeli organ nie dopełnił czynności określonych w art. 36 k.p.a. lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych mających na celu usunięcie przeszkody w załatwieniu sprawy. Badanie skargi na bezczynność sprowadza się więc do oceny, czy w okolicznościach danej sprawy, w zakreślonych ramach czasowych, podjęto czynności dla których postępowanie jest prowadzone. Celem skargi na bezczynność jest zaś doprowadzenie do załatwienia sprawy. Tezy te są utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 2936/16; z dnia 21 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 1296/17 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 marca 2019 r., sygn. akt III SAB/Po 41/18). Z akt sprawy wynika, że strona skarżąca w dniu 3 listopada 2021 r. złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko, w związku z tym, że ojciec dziecka jest zatrudniony na terenie R. W dniu 7 grudnia 2022 r wniosek został przekazany Wojewodzie, jako organowi właściwemu do rozpatrzenia wniosku. W dniu 31 maja 2022 r. Wojewoda wydał informację o przyznaniu świadczenia wychowawczego na wnioskowany okres zasiłkowy 2021/2022. Wobec tego pomiędzy dniem przekazania sprawy Wojewodzie, a wydaniem informacji kończącej postępowanie upłynęło 7 miesięcy, co w istotny sposób narusza terminy określone w przepisach postępowania administracyjnego i co uzasadnia orzeczenie bezczynności Wojewody. Z akt nie wynika, by w tym czasie organ administracji podejmował czynności zmierzające do załatwienia sprawy. Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1a p.p.s.a., jest obowiązany do oceny, czy stwierdzona bezczynność i przewlekłe procedowanie miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W ocenie Sądu działanie organu administracji publicznej naruszało terminy zastrzeżone dla rozpoznania sprawy. Jednak należy uznać, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Rażące naruszenie prawa jest, jak stwierdził NSA w wyroku z 17 listopada 2015 r., II OSK 652/15, kwalifikowaną postacią naruszenia prawa i jako takie powinno być interpretowane ściśle. Sąd stwierdza rażące naruszenie prawa, gdy wystąpią szczególne okoliczności uzasadniające przyjęcie takiego stanowiska. Zgodnie ze słownikowym znaczeniem tego sformułowania za działanie "rażące" należałoby uznać działanie bezsporne, ponad miarę, niewątpliwe, wyraźne oraz oczywiste. Nie każde zatem naruszenie prawa wskutek prowadzenia postępowania w sposób przewlekły będzie naruszeniem rażącym. Ocena jednak, czy mamy do czynienia z naruszeniem rażącym, powinna być dokonywana w powiązaniu z okolicznościami danej sprawy, rozpatrywanej indywidualnie, wyznaczonej przez wiele elementów zmiennych. Przekładając powyższe rozważania na stan niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że po przekazaniu wniosku skarżącej w grudniu 2021 r. do końca grudnia 2021 r. wpłynęło do Wojewody prawie 21000 nowych wniosków, do których wydano ponad 25000 rozstrzygnięć. W kontrolowanej przez Sąd sprawie opóźnienie ok. 5 miesięcy, biorąc pod uwagę łącznie wszystkie powyższe ustalenia, nie stanowi zatem kwalifikowanego rażącego naruszenia prawa. Z tej racji Sąd - na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a - orzekł o bezczynności organu administracji, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt I i II sentencji wyroku). W punkcie III wyroku Sąd umorzył postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., ponieważ w dniu 31 maja 2022 r. Wojewoda zakończył postępowanie wydaniem informacji o przyznaniu świadczenia wychowawczego. Wskutek stwierdzenia, że bezczynność nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa oraz uwzględniając okoliczności załatwienia sprawy przez organ zgodnie z wnioskiem strony, Sąd – działając na podstawie art. 151 w zw. z art. 149 § 2 p.p.s.a – oddalił skargę w części dotyczącej żądania przyznania sumy pieniężnej (pkt IV sentencji wyroku). Z uwagi na fakt, że strona nie poniosła w sprawie żadnych kosztów sądowych, Sąd oddalił jej dalej idącą skargę obejmującą wniosek o zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania (na podstawie art. 151 p.p.s.a. pkt IV sentencji wyroku). O zwrocie nienależnie uiszczonego wpisu w kwocie 100 zł Sąd orzekł na postawie art. 225 w związku z art. 239 § 1 pkt 1 a) p.p.s.a. (pkt V sentencji wyroku). Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 4 p.p.s.a.