IV SAB/Wr 872/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Dukiel (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Mirosława Rozbicka - Ostrowska, Asesor WSA Marta Pająkiewicz – Kremis, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skargi P. S. na bezczynność Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego oddala skargę w całości. P. S. (dalej jako skarżący lub strona) pismem z dnia 25 października 2021 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na bezczynność Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. (dalej jako organ lub GOPS) polegającą na braku rozpatrzenia wniosku dotyczącego przyznania rządowego programu "Rodzina 500+". Skarżący w uzasadnieniu skargi wskazał, że przedmiotowy wniosek złożył 20 maja 2021 r. za pośrednictwem banku PKO BP. Do dnia złożenia skargi nie otrzymał ani środków ani decyzji odmownej. Podniósł, że w dniu 14 września 2021 r. złożył ponaglenie do D. Urzędu Wojewódzkiego (dalej jako DUW) i także nie otrzymał odpowiedzi. Dnia 14 września 2021 r. kierownik GOPS powiadomił skarżącego drogą mejlową, że na podstawie art. 16 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, bez decyzji DUW, brak możliwości rozpatrzenia wniosku. Pismo do Wojewody wysłane 16 czerwca 2021 r. pozostało bez odpowiedzi. Według skarżącego terminy do rozpatrzenia wniosku zostały przekroczone. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, że wnioskami z dnia 20 maja 2021 r. skarżący zwrócił się do GOPS o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na syna na okres 2019/2021 i 2021/2022. Pismem z dnia 11 czerwca 2021 r. organ przekazał wnioski wraz z dokumentami do DUW, gdyż skarżący poinformował, że matka dziecka mieszka na terenie [...], a stosownie do art. 16 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w przypadku gdy osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2 lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami RP w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami do wojewody właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze. Wymienione pismo otrzymał także skarżący na adres mejlowy. Organ podał, że nie otrzymał żadnego stanowiska w sprawie oraz nadmienił, że w aktach sprawy znajduje się odpowiedź kierownika GOPS na ponaglenie skarżącego, przekazana stronie na adres mejlowy. Dodano też, że ponaglenie przekazano do DUW pismem z dnia 20 września 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Podkreślić należy, że sądy administracyjne nie orzekają o istocie sprawy administracyjnej, czyli nie przyznają określonych uprawnień, jak i nie odmawiają ich przyznania. Z mocy art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako u.p.p.s.a.) kontrola ta obejmuje również bezczynność organu. Podkreślenia wymaga, że instytucja skargi na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 8 u.p.p.s.a. służy ochronie strony postępowania przez doprowadzenie do wydania przez organ rozstrzygnięcia w sprawie lub też służy zapobieżeniu nieuzasadnionemu przedłużaniu prowadzenia postępowania. Stosownie bowiem do art. 149 § 1 u.p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1- 4 (albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a), zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności (pkt 1) lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (pkt 2), a także stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 3). Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a u.p.p.s.a.). W myśl art. 149 § 2 u.p.p.s.a. sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Zgodnie z art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Z art. 35 § 3 k.p.a. wynika zaś, że załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Do terminów tych nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu, o czym stanowi art. 35 § 5 k.p.a. Skarga na bezczynność jest skargą na naruszający prawo stan postępowania administracyjnego, w którym mimo upływu określonego prawem terminu właściwego dla załatwienia indywidualnej sprawy, rozstrzygnięcie nie zostało wydane, co skutkowało złożeniem ponaglenia. Z bezczynnością mamy do czynienia, gdy sprawy nie rozpatrzono w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. (zob. wyroki NSA: z dnia 7 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 891/18; z dnia 27 lutego 2020 r., sygn. akt II OSK 2585/19; z dnia 28 lutego 2020 r., sygn. akt II OSK 3864/19 - wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej jako "CBOSA"). Aktualnie obowiązujący art. 53 § 2b u.p.p.s.a. stanowi, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Wyczerpanie przysługującego stronie środka zaskarżenia w trybie przewidzianym w art. 37 § 1 k.p.a. przez jego wniesienie (do właściwego organu) stanowi warunek dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ (art. 52 § 1 i 2 u.p.p.s.a). Warunek ten będzie spełniony niezależnie od stanowiska zajętego przez właściwy organ, do którego skierowano ponaglenie (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2013 r. sygn. akt II OSK 2655/13, dostępne w CBOSA). W przedmiotowej sprawie skarga została wniesiona z zachowaniem wymogów formalnych, o których mowa w art. 53 § 2b u.p.p.s.a. bowiem skarżący przed jej wniesieniem skierował do organu wyższego stopnia ponaglenie, które pismem z dnia 20 września 2021 r. zostało przekazane Wojewodzie D. Podkreślenia wymaga, że Sąd w niniejszym postępowaniu uprawniony jest jedynie do zbadania, czy organ I instancji pozostaje w bezczynności w sprawie, której przedmiotem jest zgłoszone przez skarżącego we wniosku z dnia 20 maja 2021 r. żądanie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego. Zgodnie z art. 1 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm., dalej jako u.p.p.w.d.) prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. W przypadku gdy osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d., lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie (art. 16 ust. 1 u.p.p.w.d.). W przypadku przebywania osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d., lub członka rodziny tej osoby w dniu przyznania świadczenia wychowawczego lub po tym dniu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 16 ust. 2 u.p.p.w.d.). Organ właściwy realizuje zadania z zakresu świadczenia wychowawczego jako zadanie z zakresu administracji rządowej (art. 29 ust. 1 u.p.p.w.d.) Z akt sprawy wynika, że w odpowiedzi na przedmiotowy wniosek skarżącego z dnia 20 maja 2021 r. organ pismem z dnia 11 czerwca 2021 r., nr [...], uwzględniając przepisy art. 11 ust. 1, art. 16 ust. 1 i art. 29 ust. 1 u.p.p.w.d. przekazał złożony wniosek Wojewodzie D. z informacją, że matka syna skarżącego mieszka w [...]. Wobec powyższego zwrócono się o ustalenie, czy w sprawie rodziny skarżącego mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego na okres zasiłkowy 2019/2021. Przedmiotowe pismo przekazano do Urzędu Wojewódzkiego w dniu 16 czerwca 2022 r., a skarżącego poinformowano o tym fakcie drogą mejlową. Organ wypełnił zatem dyspozycję art. 35 § 3 k.p.a. i przed upływem miesiąca przekazał sprawę organowi właściwemu. W następstwie powyższych ustaleń nie można przyjąć, by skarżony organ pozostawał w bezczynności w sprawie wniosku skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego skoro z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia tylko wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności. Z taką zaś sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Bezsprzecznie bowiem, okoliczność braku wydania stosownej decyzji, czy wypłaty skarżącemu środków pieniężnych, nie świadczy o bezczynności organu. Podkreślenia wymaga, że GOPS pismem z dnia 20 września 2021 r., w ślad za informacją z dnia 11 czerwca 2021 r., przekazał Wojewodzie D., zgodnie z art. 37 k.p.a., ponaglenie skarżącego z dnia 14 września 2021 r. wzywające organ odwoławczy do niezwłocznego załatwienia sprawy administracyjnej. Co istotne, w aktach administracyjnych sprawy znajduje się odpowiedź kierownika GOPS na złożone ponaglenie, w której wskazano, że GOPS nie uchybił terminowi załatwienia sprawy (wniosek wpłynął 20 maja 2021 r. a 16 czerwca został przekazany Wojewodzie). Podano, że Wojewoda jest organem właściwym w sprawie rozpoznania złożonego wniosku, a dalsze działania ze strony GOPS będą mogły być podjęte dopiero po otrzymaniu odpowiedzi od Wojewody. Wskazać w tym miejscu należy, że w tym postępowaniu Sąd nie jest uprawniony do kontroli postępowania Wojewody D., jako że w niniejszym postępowaniu kognicja sądowa, określona zakresem przedmiotowym skargi, sprowadza się jedynie do zbadania, czy GOPS pozostawał w bezczynności, czy też nie w zakresie rozpatrzenia wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 u.p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do przepisu art. 119 pkt 4 i art. 120 u.p.p.s.a