IV SO/Wr 31/17

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 18 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku M. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu przed wszczęciem postępowania sądowego w sprawie dotyczącej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] z dnia [...]., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu; II. umorzyć postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący pismem z dnia 25 sierpnia 2017 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu w celu sporządzenia skargi i reprezentowania w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym w sprawie dotyczącej opisanej w sentencji decyzji. W piśmie tym podał, że nie potrafi sam sporządzić skargi do sądu i reprezentować swoich interesów. Dodał, że ma [...] lat, wykształcenie [...], nie posiada majątku, obecnie nie pracuje, ponieważ przebywa na rencie. Do pisma tego dołączył oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, które składają osoby wnioskujące o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawach cywilnych, w którym podał, że otrzymuje rentę w wysokości [...] zł netto miesięcznie oraz, że koszty jego leczenia wynoszą 300 zł i że posiada zaległości z tytułu alimentów w wysokości około [...] zł. W oświadczeniu tym podał, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych. Do pisma tego dołączył złożony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu i zwolnienie z kosztów sądowych, w którym w przedmiocie zaskarżenia podał m. in. opisaną w sentencji decyzję. W urzędowym formularzu w rubryce nr 6 obejmującej stan rodzinny podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z matką i ojcem, których wiek jest zaawansowany, w rubryce nr 10 obejmującej dochody wskazał, że otrzymuje rentę w kwocie [...] zł, natomiast rodzice otrzymują świadczenia emerytalne, tj. ojciec w kwocie [...] zł netto, a matką w wysokości [...] zł netto. Łączny ich miesięczny dochód wynosi około [...] zł netto. W uzasadnieniu tego formularza wskazał, że jest osobą [...], chorą, utrzymującą się z renty, zaś na koszty utrzymania i leki pozostaje mu około 300 zł. Rodzice są bardzo schorowani, nie może podjąć żadnej pracy z uwagi na [...]. W rubryce obejmującej zobowiązania i stałe wydatki podał, że czynsz najmu wynosi 600 zł, alimenty 550 zł, pozostałe koszty utrzymania mieszkania 300 zł, ubezpieczenie 100 zł, leczenie 500 zł, rehabilitacja 200 zł, inne 200, czyli łącznie około 2.500 zł. W formularzu tym ponownie podał także, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych oraz wierzytelności. Następnie pismem referendarza sądowego z dnia 4 września 2017 r. poinformowano skarżącego, że w zawarty w piśmie z dnia 25 sierpnia 2017 r., wiosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi i reprezentowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w dwóch sprawach zakończonych decyzjami SKO we Wrocławiu z dnia [...] o numerach [...] i [...] w przedmiocie zaległości alimentacyjnych został zakwalifikowany jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w powyższych dwóch sprawach przed wszczęciem postępowania sądowego. Wniosek dotyczący decyzji nr [...] został zarejestrowany pod niniejszą sygnaturą akt IV SO/Wr 31/17, a wniosek dotyczący decyzji nr [...] pod sygnaturą akt IV SO/Wr 32/17. Jednocześnie wyjaśniono, iż złożony na jednym urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w dwóch powyższych sprawach zakończonych decyzjami SKO w przedmiocie zaległości alimentacyjnych został skutecznie wniesiony jedynie w niniejszej sprawie zarejestrowanej pod sygnaturą akt IV SO/Wr 31/17 dotyczącej decyzji [...], ponieważ w każdej sprawie sądowej wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zostać złożony na odrębnym urzędowym formularzu PPF. W związku z powyższym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wezwano skarżącego w niniejszej sprawie o sygn. akt IV SO/Wr 31/17 do nadesłania następujących dokumentów źródłowych i wyjaśnień (zgodnie z art. 255 ustawy z dn. 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) stanowiącym, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.), tj.: dowodów potwierdzających aktualną wysokość wszystkich dochodów skarżącego, w tym z tytułu renty i wszystkich dochodów osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym tj. rodziców (w tym z tytułu prac dorywczych i pomocy społecznej, dodatku mieszkaniowego) za okres ostatnich czterech miesięcy np. zaświadczenie o wynagrodzeniu netto za ostatnie cztery miesiące z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy, przelewy bankowe, cztery ostatnie odcinki renty i emerytury,) wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych i kart kredytowych za ostatnie trzy miesiące wnioskodawcy, domowników (rodziców), dowodów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem wnioskodawcy i rodziców (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne), zeznania podatkowego za 2016 r. wnioskodawcy i domowników (rodziców), ostatnia decyzja w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego, oświadczenia o posiadanych środkach transportu (należało podać rocznik i markę), wyjaśnienia do kogo należy tytuł prawny do lokalu w którym skarżący zamieszkuje i czy skarżący ponosi opłaty za to mieszkanie (dane te należało udokumentować), dokumenty potwierdzające zadłużenie. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący nadesłał pismo z dnia 7 września 2017 r. w którym podał, że z uwagi na to, że termin do wniesienia skargi upływa w dniu [...] w piśmie tym składa m. in. odwołanie od wspomnianych dwóch decyzji SKO (czyli skargi). Podkreślił, że nie stać go na ustanowienie adwokata. Obecnie i wcześniej płacili alimenty "na tyle na ile było go stać". Alimenty płacił "z ręki do ręki". Stan jego zdrowia nie pozwala mu na podjęcie jakiejkolwiek pracy, a rodzice nie są w stanie pomóc mu finansowo z uwagi na ich wiek i zły stan zdrowia, gdyż odboje są obłożnie chorzy i potrzebują pomocy oraz wsparcia. Wraz z rodzicami znajduje się w krytycznej sytuacji życiowej i psychicznej. Wniósł o szybkie wyznaczenie pełnomocnika. Do pisma tego dołączył wyciąg z konta bankowego za okres od [...] do [...], z którego wynika, na konto to przelewane jest świadczenie z tytułu renty w wysokości [...] zł netto i jednocześnie że wypłata środków zwolnionych spod egzekucji następuje do kwoty [...] zł, tj. np. [...] zł (lipiec) lub [...] zł (sierpień). Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu i zwolnienie od kosztów sądowych . Z przepisu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369; dalej p.p.s.a.) wynika, że ustanowienie radcy prawnego lub adwokata obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl zaś art. 54 § 1 p.p.s.a. skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu. Wniosek o prawo pomocy został zakwalifikowany jako wniosek o przyznanie prawa pomocy przed wszczęciem postępowania sądowego (art. 243 p.p.s.a.) skoro został on złożony przed wniesieniem skargi, którą zgodnie z art. art. 54 § 1 p.p.s.a. wnosi się za pośrednictwem organu. Oceny tej nie zmienia fakt, że zawarta w późniejszym piśmie skarżącego z dnia 7 września 2017 r. skarga wniesiona do Sądu bez pośrednictwa organu, została przesłana przez Sąd do organu. Wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędy, tj. adwokata nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazał w wiarygodny sposób, jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 ppsa do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 ppsa (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Z treści rubryki nr 6 urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującej "stan rodzinny wnioskodawcy", w której skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z ojcem i matką oraz opisanego wyżej pisma z dnia 7 września 2017 r. w którym wskazał, że jego rodzice są obłożnie chorzy i nie są w stanie mu pomóc finansowo i potrzebują pomocy i wsparcia wynika, że skarżący mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z matką i ojcem. Wspólne gospodarstwo domowe potwierdza również fakt, iż matka skarżącego odebrała, jako dorosły domownik korespondencję z Sądu dotyczącą niniejszego wniosku o przyznanie prawa pomocy k- 14. Ponadto we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym w sprawie o sygn. IV SO/Wr 32/17 k- 13 skarżący podał, że posiada mieszkanie spółdzielcze i mieszka razem z rodzicami (k-14 sygn. akt SO/Wr 32/17). Skoro skarżący mieszka i prowadzi wspólne razem z matką i ojcem, to tym samym matka i ojciec skarżącego tworzy z nim wspólne gospodarstwo domowe, a przez to ich łączne wydatki i zdolności finansowe bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy, co koresponduje choćby z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.), dalej: "k.r.o.", zgodnie z którym rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się, jak również art. 128 k.r.o. – w jego myśl obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (por. post. NSA z dnia 28 sierpnia 2014 r. sygn. akt II FZ 1212/14). Dochody matki i ojca współkształtują zatem sytuację finansową wnioskodawcy. W tym miejscu zauważyć należy, że w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13, LEX nr 1296829). Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 104/13, LEX nr 1299412). W takiej sytuacji należy stwierdzić, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że spełnia przesłanki do przyznania tego prawa. Skarżący bowiem przedkładając jedynie własny rachunek bankowy udokumentował wyłącznie wysokość własnego dochodu z tytuł renty, którą otrzymuje w kwocie [...] zł. Nie udokumentował natomiast wysokości dochodu obojga rodziców, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, w tym np. poprzez przedłożenie ostatnich odcinków ich emerytury, co nie pozwala na ocenę, czy wysokość dochodów rodziców rzeczywiście kształtuje się w kwotach podanych we wniosku o prawo pomocy. Skarżący nie przedłożył także własnego zeznania podatkowego ani też zeznań podatkowych rodziców i wyciągów z ich kont bankowych, lokat bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, co nie pozwala na pełną, rzeczywistą ocenę sytuacji dochodowej skarżącego i jego rodziców wynikającej także ze wspomnianych zeznań podatkowych i stanu i historii kont bankowych rodziców. Brak tych danych nie pozwala na wiarygodną ocenę, czy rzeczywiście sytuacja dochodowa skarżącego kształtuje się tak, jak to opisał, we wniosku o prawo pomocy. Skarżący nie nadesłał także dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem, co nie pozwala na ocenę, czy wydatki te są ponoszone w kwotach podanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić złożonego wniosku, jako że w orzecznictwie za dominujący uznano pogląd, w świetle którego w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 6 lutego 2013 r., sygn. akt I GZ, 13http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Przyznania prawa pomocy nie uzasadniają także okoliczności dotyczące złego stanu zdrowia skarżącego i jego rodziców, ponieważ wybiórcze udostępnienie danych nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, gdyż nie odzwierciedla pełnej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Podkreślić trzeba, iż w rozpoznawanej sprawie, w celu oceny wniosku o prawo pomocy, nie można było nawet posiłkowo skorzystać z danych znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy, ponieważ wniosek został złożony przed wniesieniem skargi i wpływem do Sądu akt administracyjnych organu wraz z odpowiedzią na skargę. W tej sytuacji zasadne było potwierdzenie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy poprzez nadesłanie żądanych w sprawie dokumentów źródłowych i udzielenie wyjaśnień przez skarżącego, czego w niniejszej sprawie w pełnym zakresie nie wykazano. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 4 września 2017 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a., z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej, w pełnym zakresie, w niniejszej sprawie zabrakło. Z tych względów należało, w pkt I sentencji, odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Natomiast odnośnie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że strona skarżąca jest zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "a" p .p. s. a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W tej sytuacji rozpoznanie tego wniosku stało się zbędne, a postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych podlega umorzeniu na podstawie art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. O umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych orzeczono w pkt II sentencji. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i 249a w związku z art. 239 pkt 1 lit "a" i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.