I PR 272/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Kwaśniewski.Sędziowie SN: J. Iwulski, J. Łętowski (spr.).SentencjaSąd Najwyższy - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 2 października 1990 r. sprawy z powództwa S.P. przeciwko Zakładowi Leczniczo-Wypoczynkowemu "I." o odprawę na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia 8 czerwca 1990 r., sygn. akt IV P (...).uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu - Sądowi Pracy w K. do ponownego rozpatrzenia, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 8 czerwca 1990 r. oddalone zostało powództwo S.P. przeciwko Zakładowi Leczniczo-Wypoczynkowemu "I." o odprawę, przewidzianą art. 1 ust. 3 ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19). Od powyższego wyroku powódka wniosła rewizję, domagając się zmiany zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości.Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco:Powódka zatrudniona była u pozwanego od 15 grudnia 1987 r. w charakterze kucharza.W dniu 24 listopada 1989 r. powódka zwróciła się do dyrekcji pozwanego o zmniejszenie zatrudnienia z uwagi na przyznaną jej rentę rodzinną po zmarłym mężu. Pozwany uwzględnił wniosek powódki i z dniem 1 grudnia 1989 r. została ona zatrudniona na 0,95 etatu.W związku z trudną sytuacją ekonomiczną i w wykonaniu zaleceń dyrektor WSK "P.-K." pozwany podjął decyzję o zmniejszeniu zatrudnienia i w dniu 14 grudnia 1989 r. po uprzednim wytypowaniu określonych pracowników i uzyskaniu pozytywnej opinii organizacji związkowej pozwany wypowiedział powódce oraz 15 innym pracownikom umowy o pracę. Osobom, dla których praca była podstawowym źródłem dochodu wypłacano należne odprawy.Łączący strony stosunek pracy uległ rozwiązaniu z dniem 31 marca 1990 r. Pozwany odmówił powódce wypłacenia odprawy.Od grudnia 1980 r. powódka otrzymywała rentę rodzinna w wysokości 494.000 zł, jej wynagrodzenie za pracę w okresie bezpośrednio poprzedzającym rozwiązanie umowy wynosiło 474.000 zł. Kwota ta obejmuje wszystkie składniki wynagrodzenia oraz podwyżkę wynagrodzenia zasadniczego, jakie na rzecz powódki zostało prawomocnie zasądzone wyrokiem Sądu Pracy w K.Ustalony stan faktyczny nie był kwestionowany przez strony. Pozwany przyznał, że wypowiedzenie powódce umowy o pracę nastąpiło z przyczyn określonych w art. 1 ust. 1 ustawy z 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19). Nie jest więc sporna okoliczność, że z powódką rozwiązano umowę o pracę z przyczyn dotyczących zakładu pracy.Odprawa pieniężna jest świadczeniem należnym z mocy prawa w razie rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy i przysługuje zarówno pracownikom zwolnionym grupowo, jak i indywidualnie. W odniesieniu jednak do zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy odprawa przysługuje tylko wówczas, gdy wynagrodzenie otrzymywane w zakładzie dokonującym zwolnienia stanowi jedyne lub zostało wskazane przez zainteresowanego jako podstawowe źródło utrzymania (art. 1 ust. 3). Odmawiając wypłaty odprawy pozwany porównując wysokość renty i wynagrodzenia powódki uznał, że to ostatnie świadczenie nie może być uznane jako podstawowe źródła utrzymania w rozumieniu cyt. przepisu.Stanowiska tego Sąd Najwyższy w obecnym składzie podzielić nie może, bowiem - jego zdaniem - oparte jest ono na nietrafnym rozumieniu terminu "podstawowe źródło utrzymania" zastosowanego przez ustawodawcę w art. 1 ust. 3 ustawy z 28 grudnia 1989 r. in fine. "Podstawowe źródło utrzymania" nie może być zrozumiane tylko jako to źródło utrzymania, które w momencie ustalenia świadczenia ma największy pieniężny wymiar, ale przede wszystkim jako takie źródło utrzymania, które w decydujący sposób wpływa na sytuację bytową i poziom życia zainteresowanego. Decyduje zatem nie to, czy dany dochód kształtuje się w mniejszej lub większej wysokości, lecz przede wszystkim to, czy pozbawienie tego dochodu w uzasadniony sposób spowoduje istotne pogorszenie poziomu życia zainteresowanego. Sąd zatem w każdej konkretnej sytuacji powinien zważyć całokształt warunków życia konkretnego zainteresowanego i ocenić, czy konkretny dochód może mieć dla tych warunków decydujące znaczenie. Innymi słowy, mogą występować w praktyce sytuacje, gdy pozbawienie kogoś lepiej sytuowanego dochodu o konkretnej wysokości wpłynie wprawdzie na pogorszenie jego stanu majątkowego, lecz nie zmieni sytuacji w zakresie zaspokojenia zasadniczych potrzeb życiowych. Pozbawienie zaś innej osoby dochodu o tej samej wysokości może być dla niej życiową klęską i spowodować zepchnięcie jej na granice nędzy. Reasumując w ten sposób, możliwe jest również zaakceptowanie sytuacji, w której konkretna osoba dysponuje dwoma lub nawet więcej źródłami utrzymania, jednakże z uwagi na swą wysokość wszystkie one są niezbędne do życia. Wówczas powinny być one uznane za źródła utrzymania mające podstawowy charakter i żadne porównawcze operacje nie mogą prowadzić do pozbawienia ich tego charakteru.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy powinien zatem ocenić całokształt sytuacji życiowej powódki i zważyć, czy uzyskiwane przez nią dochody z obu źródeł (a więc zarówno renta rodzinna po zmarłym mężu, jak i zarobki uzyskiwane w miejscu pracy) mogą być uznane za mające dla niej podstawowe znaczenie jako źródła utrzymania. Jeśli zaś uzna, że sytuacja taka rzeczywiście ma miejsce, powinien orzec o zasądzeniu na jej korzyść odprawy w przewidzianej przepisami wysokości.Z tych też względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.