1 CO 10/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Resich. Sędziowie: J. Marowski, M. Lisiewski, Z. Wiszniewski (sprawozdawca), K. Lipiński, M. Piekarski, Z. Warman.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznawał dnia 13 czerwca 1960 r. przedstawione do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów S.N. następujące pytanie prawne:"Czy jeżeli sąd prawomocnie zasądził na rzecz poszkodowanego rentę w wysokości 75% jego zarobków na tej tylko podstawie, że za biegłym przyjął, iż poszkodowany utracił w swym zawodzie 75% zdolności do pracy, a bez badania faktycznej zdolności do pracy w innym zawodzie - w nowej sprawie o podwyższenie renty z powodu wzrostu zarobków (w okresie od 1948 r.) zasada powagi rzeczy osądzonej nie stoi na przeszkodzie określeniu wysokości renty przez wzięcie za podstawę obliczenia szkody faktycznej zdolności poszkodowanego do pracy w innym zawodzie".Sąd Najwyższy uchwalił następującą zasadę prawną:"Jeżeli sąd prawomocnie zasądził na rzecz poszkodowanego rentę w wysokości 75% jego zarobków na tej tylko podstawie, że w oparciu o opinię biegłego przyjął, iż poszkodowany utracił w swym zawodzie 75% zdolności do pracy, a bez badania zdolności do pracy w innym zawodzie - to tym samym ustalił, że poszkodowany może i będzie mógł w przyszłości zarobić w dotychczasowym zawodzie jedynie 25% tego, co zarabiał poprzednio, oraz że poszkodowany - gdyby nie nastąpiło zdarzenie powodujące szkodę - zarabiałby w przyszłości tyle samo, ile zarabiał przed tym zdarzeniem, że zatem wysokość szkody równa się i równać się będzie kwocie stanowiącej 75% dotychczasowych zarobków miesięcznych. Powaga rzeczy osądzonej takiego wyroku nie stoi na przeszkodzie zmianie zasądzonej renty od chwili, w której powyższe ustalenia faktów przyszłych okazały się nietrafne".Uzasadnienie faktyczneGdy przedmiotem procesu jest roszczenie poszkodowanego z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej, to do materiału, który przy rozpoznaniu sprawy wchodzi w zakres podstawy faktycznej żądania pozwu, wchodzą także przewidywania dotyczące przyszłości. Ażeby bowiem móc określić, jaka wysokość renty na przyszłość odpowiadać będzie wyrządzonej szkodzie, sąd musi uwzględnić również okoliczności, które mogą zajść w przyszłości. Sąd dokonywa wówczas porównania tego stanu rzeczy, jaki na zasadzie prawdopodobieństwa będzie istniał w normalnym następstwie zdarzenia, które wyrządziło szkodę, ze stanem rzeczy, jaki by istniał, gdyby owo zdarzenie nie nastąpiło.Nawet wówczas, gdy wyrok zasądzający rentę na przyszłość nie mówi wyraźnie o okolicznościach, które mogą zajść w przyszłości, lecz ustala jedynie fakty przeszłe oraz te, które w chwili wyrokowania są teraźniejszością, i na ich podstawie określa wysokość renty na przyszłość, to wyrok taki - jeżeli z niego nic innego nie wynika - musi być rozumiany w ten sposób, że sąd ustala: z jednej strony - że gdyby nie nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę, to poprzedni stan faktyczny trwałby nadal i pozostałby taki sam, a z drugiej strony - że stan faktyczny istniejący w czasie wyrokowania trwać będzie nadal i pozostanie w przyszłości taki sam, że zatem szkoda w przyszłości będzie zdaniem sądu nadal taka sama, jaką jest w czasie wyrokowania.Jeżeli więc - jak to zakłada pytanie przedstawione składowi siedmiu sędziów - sąd zasadził na rzecz poszkodowanego rentę na przyszłość w wysokości 75% jego zarobków sprzed zdarzenia, jakie zmniejszyło jego zdolność do pracy zarobkowej (przyjmując, że poszkodowany utracił w swym zawodzie 75% zdolności do pracy), to skoro nic innego nie wynika ani z założenia pytania, ani z wyroku, o który konkretnie chodzi w sprawie, w której rozpoznaniu pytanie to zostało przedstawione składowi siedmiu sędziów - wyrok taki należy rozumieć w ten sposób, iż zdaniem sądu szkoda wyrządzona poszkodowanemu równa się w chwili wyrokowania i będzie nadal równała się kwocie stanowiącej 75% jego poprzednich zarobków. Wyrok taki ustala więc z jednej strony, że istniejący w czasie wyrokowania stan rzeczy będzie trwał nadal, że zatem poszkodowany będzie mógł w przyszłości zarobić tylko 25% tego, co zarabiał przed doznaniem szkody, a z drugiej strony, że poszkodowany, gdyby owej szkody nie doznał, zarabiałby w przyszłości tyle samo, ile zarabiał przedtem. Okoliczność, że sąd nie badał zdolności poszkodowanego do pracy w innym zawodzie, powinna być w tej sytuacji rozumiana jako wyraz poglądu, że także w innym zawodzie poszkodowany nie może i nie będzie mógł zarobić więcej niż 25% tego, co zarabiał w zawodzie dotychczasowym.Może jednak z biegiem czasu okazać się, że zawarte w wyroku, zasądzającym rentę, przewidywanie faktów przyszłych było nietrafne, że mianowicie rzeczywisty stan rzeczy jest inny, niż go przewidywał ów wyrok. Zagadnienie przedstawia się wówczas identycznie jak w wypadku wyroku zasądzającego alimenty na przyszłość. Z tej więc przyczyny zbędne byłoby powtarzanie aktualnych również i tutaj wyjaśnień zawartych w pierwszej części uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z 16.XI.1954 r. powziętej w składzie siedmiu sędziów (OSN I/1956, poz. 3), która zresztą powołuje kilkakrotnie przepis art. 163 § 2 k.z., dotyczący właśnie zagadnienia tutaj omawianego.Jeżeli więc w wypadku przedstawionym w pytaniu okaże się z biegiem czasu, że powyższe ustalenia faktów, które w czasie wydawania wyroku miały stanowić przyszłość, okazały się następnie w świetle rzeczywistości nietrafne, otwarta jest możliwość dokonania korektury prawomocnego wyroku zgodnie z art. 163 § 2 k.z.