1 CO 24/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Marowski (sprawozdawca). Sędziowie: L. Konic, A. Meszorer.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marcjanny K. i Julianny J. przeciwko Janowi G., Józefowi G., Stanisławowi G. i Marii G. o dopuszczenie do współposiadania, po rozpoznaniu rewizji Jana G. od wyroku Sądu Powiatowego w Sochaczewie z dnia 28 stycznia 1958 r. i postanowienia Sądu Wojewódzkiego dla województwa warszawskiego z dnia 13 września 1958 r. przekazującego Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne,postanowił przejąć sprawę do własnego rozpoznania z mocy art. 388 § 1 k.p.c. i rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneZmarły w 1928 r. Mateusz M. pozostawił po sobie pięcioro dzieci, a mianowicie: 1) Barbarę G., 2) Wawrzyńca M., 3) Apolonię J., 4) Marcjannę K., 5) Juliannę J.W 1936 r. Wawrzyniec M. sprzedał Janowi G. i jego zmarłej żonie Lucynie swe prawa do spadku, jak również prawa do spadku Barbary G., które nabył od niej w 1925 r.Nadto G. i jego zmarła żona Lucyna nabyli prawa do spadku Apolonii J. W ten sposób G. z tytułu nabycia praw spadkowych zgromadził w swym ręku 3/5 praw do spadku po Mateuszu M.Marcjanna K. i Julianna J., reprezentujące pozostałe 2/5 praw spadkowych, twierdząc, że G. korzysta z majątku spadkowego ponad swój udział, domagają się dopuszczenia ich do współposiadania majątku spadkowego, składającego się z gospodarki rolnej oraz domu mieszkalnego, przez wydzielenie im konkretnych działek do użytkowania oraz zasądzenia po 250 kg żyta rocznie za okres lat 5 tytułem użytkowania.Sąd Powiatowy przydzielił do użytkowania powódce Juliannie J. działkę o powierzchni 9.096 m2 oraz działkę o takiejże powierzchni Marcjannie K.; działki te są oznaczone na planie inżyniera Kazimierza A. sporządzonym 9 września 1957 r.W uzasadnieniu wyroku Sąd Powiatowy ustalił i rozważył, co następuje:Dotychczasowy stan posiadania stron jest następujący: pozwani posiadają 31.120 m2, powódka Julianna J. posiada 7.136 m2, a powódka Marcjanna K. 7.204 m2. Wobec wygaśnięcia dożywocia przysługującego matce powódek, Józefie M., udział powódek w spadku wyraża się prawem do korzystania z 1/5 45.480 m2, a wiec prawem do korzystania z 9.096 m2; tej powierzchni odpowiadają działki przydzielone powódkom.Wyrok powyższy zaskarżył rewizją pozwany G. Wnosi on o jego zmianę i oddalenie powództwa albo o uchylenie wyroku z powodu naruszenia prawa materialnego. Na skutek rewizji Sąd Wojewódzki dla województwa warszawskiego zwrócił się do Sądu Najwyższego o rozstrzygniecie pytania prawnego, czy współwłaściciel na podstawie art. 90 pr. rzecz. może żądać uzupełnienia swego posiadania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, przejąwszy sprawę do własnego rozpoznania, zważył, co następuje:Zarzut pozwanego co do niewzięcia pod uwagę jego twierdzeń dotyczących zasiedzenia spornej nieruchomości znajduje odpór we własnych wywodach skarżącego. Jeżeli matka powódek nie miała wydzielonej do odrębnego korzystania części nieruchomości odpowiadającej jej ustawowemu prawu użytkowania części spadku po Mateuszu M., odpowiadającą zaś jej udziałowi część nieruchomości użytkował pozwany i dawał matce powodów utrzymanie, to istnieje domniemanie życiowe, że pozwany korzystał z tej części nieruchomości w zamian za dostarczenie utrzymania, a zatem nie miał posiadania tej ułamkowej części nieruchomości, które prowadziło do zasiedzenia.Również nie jest usprawiedliwiony zarzut naruszenia ustalonej w orzecznictwie zasady, że podział nieruchomości do użytkowania jest w zasadzie skuteczny aż do działu spadku. W sprawie bowiem, po przeprowadzeniu podziału co do użytkowania nieruchomości pomiędzy stronami, zmarła matka powódek, której przysługiwało dożywotnie użytkowanie części nieruchomości. Uprawnienia stron do użytkowania nieruchomości uległy w ten sposób zwiększeniu. Gdy zaś całą tę część użytkował pozwany, roszczenie powodów o dopuszczenie do współposiadania tej części nie przeczy trwałości podziału poprzedniego (...).Sąd Najwyższy w obecnym składzie nie podziela poglądu wyrażonego poprzednio przez Sąd Najwyższy, że tylko wtedy, gdy chodzi o mienie osobiste, możliwe jest dopuszczenie do współposiadania przez wydzielenie określonej części nieruchomości. Skoro ustawa (art. 93 pr. rzecz.) wyraźnie dopuszcza określenie w sposób dowolny sposobu korzystania z nieruchomości przez poszczególnych współwłaścicieli, to nie ma żadnych przeszkód do podobnego określenia sposobu korzystania z nieruchomości wyrokiem sądowym, byleby tylko nie naruszyć zasady art. 90 pr. rzecz. o korzystaniu z rzeczy w zakresie nie wyłączającym takiegoż korzystania z rzeczy przez innych współwłaścicieli. Nie ma przy tym w tekście powołanych przepisów niczego, co by przemawiało za wyłączeniem spod ich zastosowania jakichkolwiek kategorii mienia. Skarżący nie twierdzi nawet, żeby wybrany przez Sąd sposób dopuszczenia do współposiadania stron naruszał cytowaną zasadę art. 90 pr. rzecz. Należy go zatem uważać za dopuszczalny.W związku z treścią uzasadniania postanowienia Sądu Wojewódzkiego należy ponadto zaznaczyć, że dopuszczenie do współposiadania nieruchomości przez wydzielenie współwłaścicielom konkretnych działek nieruchomości nie ubliża przepisom o dziale spadku, gdyż jakiekolwiek rozporządzenie działką gruntu wydzieloną do wyłącznego korzystania będzie bezskuteczne z powodu braku pełnego prawa własności u rozporządzającego, rozporządzenie zaś udziałem spadku przy wydaniu konkretnej działki będzie bezskuteczne z mocy art. 58 pr. spadk. Jeśli zaś chodzi o interes społeczno-gospodarczy we właściwym dziale spadku, to należy zważyć, że ustawodawcę interesuje tylko podział sprowadzający odrębną własność powstałych z podziału rzeczy, a nie podział prowizoryczny dokonany między spadkobiercami. Ponadto nie ma przepisów zakazujących podziału nieruchomości wiejskich poniżej pewnych granic, przeciwnie, obrót nimi, nawet połączony z podziałem, jest w zasadzie nieograniczony. Dlatego potrzeba uwzględnienia przy dziale spadku interesu społeczno-gospodarczego nie oznacza, żeby nie można było w toku działu spadku wydzielać z dzielonej nieruchomości wiejskiej działek robotniczych czy nawet placów na dom z ogrodem.Skoro więc zarzuty rewizji nie okazały się usprawiedliwione, należało orzec jak w sentencji.