1 CO 29/54

SentencjaSN w sprawie z wniosku Prokuratora Woj. w L. przeciwko Wincentemu D. i Józefowi D. o ustanowienie drogi koniecznej, po rozpoznaniu przekazanego przez S. Woj. w L. postanowienia z dnia 18 maja 1954 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c. zagadnienia prawnego:"Czy sąd powszechny jest właściwy do rozstrzygnięcia żądania właścicieli działek, mających dostęp do drogi publicznej o ustanowienie przez grunta osób trzecich drogi, względnie ścieżki, łączącej dwa odcinki drogi publicznej w celu udostępnienia w interesie ogólnym dojścia do określonego punktu w terenie, do którego prowadzą drogi publiczne, dostępne dla właścicieli działek, o ile drogi te w pewnych okresach roku są niewygodne i mało zdatne dla ruchu pieszego z powodu nienależytego ich utrzymywania, czy też właściwym w tych przypadkach jest tryb administracyjny?"postanawia udzielić następującej odpowiedzi.Uzasadnienie faktyczneProkurator Woj. w L. w interesie 57 obywateli wsi W. jako właścicieli działek ziemi w tejże wsi wystąpił o ustanowienie drogi koniecznej dla tych działek przez działkę nr 67, należącą do Wincentego D. i przez działkę nr 82, należąca do Józefa D., a to za odszkodowaniem według szacunku biegłych, przytaczając, że zachodzi potrzeba ustanowienia drogi koniecznej z mocy art. 33 § 1 prawa rzeczowego, ponieważ w okresie wiosennych i jesiennych roztopów droga, jaka łączy działki 57 obywateli z P. jest nie do przebycia, zaś z przejścia żądaną drogą konieczną, właściwie ścieżką o szerokości 1 metra, korzystają dzieci chodzące do szkoły z W. do P., oraz robotnicy idący do pracy.Postanowieniem z dnia 16 grudnia 1952 r. SP w P. orzekł ustanowienie służebności drogi koniecznej o szerokości jednego metra dla działek questionis przez działki nr 67 i nr 82 za odszkodowaniem w wysokości 1.100 zł.Na skutek rewizji Wincentego D. i Józefa D. SN, któremu sprawa została przekazana w trybie art. 388 k.p.c., zaskarżone postanowienie uchylił i przekazał sprawę S. Pow. do ponownego rozpoznania postanowieniem z dnia 18 czerwca 1953 r.SN podniósł, że zachodzą przesłanki do ustanowienia drogi koniecznej dla ruchu pieszego, gdy istniejący dostęp do drogi publicznej nadaje się wprawdzie do ruchu kołowego, jednakże uniemożliwia lub czyni znacznie utrudnioną komunikację pieszą. Odpowiedź na pytanie, czy w niniejszej sprawie zachodziły przesłanki do ustanowienia drogi koniecznej dla ruchu pieszego, zależy od oceny prawidłowości poczynionych ustaleń faktycznych, przy czym wymaga wnikliwego rozważenia, czy w konkretnym przypadku korzyści osiągnięte z ustanowienia drogi koniecznej równoważą stratę, będącą następstwem wyjęcia spod uprawy pasa gruntu przeznaczonego na drogę konieczną. Sąd Pow. powinien rozważyć, czy zasypanie miejsc błotnistych na drodze planowej usunęłoby istniejące trudności w przechodzeniu tą drogą pieszo, i po stosownym uzupełnieniu postępowania dowodowego ponownie ocenić żądanie wniosku o ustanowienie służebności drogi koniecznej w oparciu o interes społeczno-gospodarczy i uzasadnione interesy uczestników postępowania. Dla wyniku sprawy ma decydujące znaczenie rozważenie, czy ustanowienie drogi koniecznej jest obiektywnie niezbędne dla zapewnienia wnioskodawcom i ich rodzinom należytego dojścia do szkół i do zakładów pracy.Po ponownym rozpoznaniu sprawy S. Pow. postanowieniem z dnia 31 grudnia 1953 r. wniosek o ustanowienie służebności koniecznej oddalił, uznając, iż istnieją niedogodności mieszkańców wsi W. dostania się do P. istniejącą drogą planową zwłaszcza w okresie wiosennych i jesiennych roztopów, jednak niedogodność ta może być usunięta przez mieszkańców P. i W.Przy rozpoznaniu rewizji Prokuratora Woj. na powyższe postanowienie S. Woj. powziął wątpliwości, które sformułował w pytaniu prawnym przytoczonym na wstępie niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawnePodejmując zamieszczoną w sentencji uchwałę SN zważył, co następuje:Żądanie właścicieli działek ustanowienia dla ich działek drogi koniecznej przez inne działki może być uzasadnione w świetle przepisu art. 33 § 1 prawa rzeczowego, gdy działki tych właścicieli nie mają odpowiedniego dostępu do drogi publicznej. Powołany przepis nie wymaga zatem, aby przesłanką jego zastosowania był zupełny brak jakiegokolwiek choćby najmniej zdatnego dostępu do drogi publicznej, wystarcza brak odpowiedniego dostępu do drogi publicznej. W tych warunkach od oceny konkretnych okoliczności sprawy zależy stwierdzenie braku odpowiedniego dostępu do drogi publicznej danych działek, gdy droga publiczna jest mało zdatna dla ruchu pieszego.Sąd N. w niniejszej sprawie w orzeczeniu z dnia 18 czerwca 1953 r. wskazał już zresztą, że zachodzą przesłanki do ustanowienia drogi koniecznej dla ruchu pieszego, gdy istnieje dostęp do drogi publicznej nadający się wprawdzie do ruchu kołowego, jednakże uniemożliwiający lub znacznie utrudniający komunikację pieszą, przy czym powołane orzeczenie podnosi, że dla rozstrzygnięcia sprawy ma decydujące znaczenie, czy ustanowienie drogi koniecznej jest obiektywnie niezbędne dla zapewnienia wnioskodawcom i ich rodzinom dojścia do szkół i do zakładów pracy. W tych warunkach żądanie ustanowienia drogi koniecznej ma charakter sporu o prawo cywilne i znajduje podstawę materialno-prawną w przepisie art. 33 § 1 prawa rzeczowego, a dlatego w myśl art. 2 k.p.c. w związku z art. 4 kpn i art. 19 i art. 20 dekretu o postępowaniu niespornym z zakresu prawa rzeczowego podlega rozpoznaniu przez sądy powszechne.Okoliczność, że w sprawie chodzi o 57 właścicieli działek i o przejście dla rodzin tych osób, sprawia, iż w pewnej mierze może być tu mowa o interesie ogólnym w udostępnieniu przejścia, co jednak nie pozbawia żądania ustanowienia służebności drogi koniecznej charakteru cywilnoprawnego w oparciu o przepis art. 33 § 1 prawa rzeczowego.Droga ustanowiona dla określonych działek nie jest drogą publiczną, lecz drogą prywatną, o ile nie została w trybie przepisanym zaliczona do dróg publicznych, co - o ile chodzi o ścieżkę mającą być ustanowioną jako droga konieczna - nie nastąpiło. Dlatego brak uzasadnienia do stosowania do żądania ustanowienia drogi koniecznej przepisów ustawy z dnia 10 grudnia 1920 r. o budowie i utrzymaniu dróg publicznych (Dz. U. z 1948 r. Nr 54, poz. 433).Gdyby w przyszłości stan istniejącej drogi publicznej uległ poprawie wskutek budowy trwałej nawierzchni czy innych przyczyn i droga ta nadawałaby się do ruchu pieszego, okoliczność taka mogłaby na podstawie art. 189 prawa rzeczowego uzasadniać zniesienie przez sąd powszechny służebności drogi koniecznej na żądanie właściciela nieruchomości obciążonej, co nie wyklucza możliwości zniesienia takiej służebności także w warunkach przewidzianych w art. 188 prawa rzeczowego.