1 CO 32/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Resich. Sędziowie: W. Święcicki, Z. Wiszniewski (współsprawozdawca), S. Gross, J. Majorowicz, Z. Warman (sprawozdawca), T. Byliński.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznawał na posiedzeniu jawnym dnia 13 lutego 1961 r. przedstawione do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów pytanie prawne, wynikłe w sprawie z powództwa MHD Art. Spożywczymi w Ł. przeciwko Stefanowi O. o zapłatę:"W przypadku gdy doręczenie dla pełnomocnika procesowego ma nastąpić pod adresem jednostki gospodarki uspołecznionej, którą on zastępuje - czy może być uznane za prawidłowe dokonanie doręczenia skierowanego doń pisma wprost tej jednostce lub osobie u niej zatrudnionej?"Sąd Najwyższy uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:"W przypadku gdy doręczenie pisma pełnomocnikowi procesowemu jednostki gospodarki uspołecznionej ma nastąpić pod adresem tej jednostki, prawidłowe jest doręczenie dokonane do rąk osoby zatrudnionej w biurze tej jednostki, jeżeli adresatem pisma jest pełnomocnik procesowy, a organ doręczający nie zastał go w tym biurze."Uzasadnienie faktyczneWskazane wyżej pytanie prawne wynikło w związku z rozpoznawaniem przez Sąd Najwyższy w zwykłym składzie zażalenia na postanowienie Sądu Wojewódzkiego odrzucające rewizję jako spóźnioną. W sprawie, w której istotną rzeczą było ustalenie daty i prawidłowości doręczenia, wypis zaskarżonego wyroku pierwszej instancji został doręczony w biurze uspołecznionego przedsiębiorstwa zatrudnionemu tam pracownikowi bez zaznaczenia przez organ doręczający zastępczego charakteru doręczenia, choć wskazanie adresata po nazwie instytucji zawierało również dodatkową wzmiankę "radca prawny" z wymienieniem jego nazwiska.Uzasadnienie prawneRozpoznając wysunięte zagadnienie, Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:Prawidłowość postępowania sądowego jest uzależniona w znacznej mierze od należytego dokonywania doręczeń. Wadliwe doręczenie, zwłaszcza gdy wiąże się z naruszeniem uprawnień procesowych strony, prowadzi do zakłócenia toku postępowania, a nawet do jego nieważności.Ochrona praw i interesów instytucji państwowych, spółdzielczych oraz organizacji społecznych, stanowiąca w myśl art. 2 prawa o ustroju sądów powszechnych jedno z zadań wymiaru sprawiedliwości, wymaga zwrócenia szczególnej uwagi także na właściwe dokonywanie doręczenia zawiadomień i pism przeznaczonych dla będącej uczestnikiem postępowania jednostki gospodarki uspołecznionej.W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego została ugruntowana zasada, że i w stosunku do takich jednostek ma pełne zastosowanie art. 140 § 2 k.p.c., bez względu na to, która z osób wskazanych w art. 79 k.p.c. jest jej pełnomocnikiem, a więc że doręczenie powinno być dokonane pełnomocnikowi.Doręczane pismo powinno być skierowane pod adresem wskazanym przez stronę lub jej pełnomocnika. Obowiązek oznaczenia tego adresu w piśmie procesowym wynika z art. 138 § 1 k.p.c., przy czym terminu "miejsce zamieszkania" użytego w tym przepisie oraz w art. 143 § 1 k.p.c. nie można oczywiście utożsamiać z pojęciem "miejsca zamieszkania" osoby fizycznej, zdefiniowanym w art. 12 przepisów ogr. pr. cyw. Powstaje pewna trudność, jeżeli pełnomocnictwo zostało złożone nie przy piśmie procesowym (art. 133 § 2 k.p.c.), lecz przy jego złożeniu na posiedzeniu sądowym pełnomocnik w wyraźny sposób nie podał adresu do dokonywania przeznaczonych dlań doręczeń. Za podanie takiego adresu w sposób pośredni uważa się wskazanie go w samej treści udzielonego pełnomocnictwa (a nawet w jego nagłówku). W razie zaś braku i takiej informacji można - zależnie od okoliczności - domniemywać, że w dorozumiany sposób pełnomocnik procesowy jednostki gospodarki uspołecznionej podaje adres biura tej jednostki jako adres swego własnego biura. Dlatego też orzecznictwo Sądu Najwyższego dopuszcza dokonywanie doręczeń dla pełnomocnika pod adresem strony, którą zastępuje, jako adresem dorozumianym pełnomocnika (por. orzeczenie S.N. z dnia 1 lipca 1958 r. 4 CZ 140/58 - OSN 1959, poz. 112, część pierwsza tezy).We wszystkich jednak wypadkach, gdy przeznaczone dla pełnomocnika procesowego pismo ma być doręczone pod adresem biura jego mocodawcy - wskazanym w sposób wyraźny, pośredni bądź dorozumiany - nie powinno ulegać wątpliwości, że zgodnie z art. 149 § 2 k.p.c. adresatem przesyłki jest osoba pełnomocnika. Ponieważ przepisy prawa nie wprowadziły w tym przedmiocie żadnego rozróżnienia pomimo kilkakrotnej nowelizacji art. 79 k.p.c., przeto przy wskazywaniu takiego adresata również nie ma znaczenia, czy pełnomocnikiem jest adwokat, radca prawny nie będący adwokatem lub pracownik danej jednostki gospodarki uspołecznionej albo jej organu nadrzędnego. Wskazanie adresata powinno być całkowicie jasne i niedwuznaczne, zwłaszcza dla organu doręczającego, który gdy jest nim, jak obecnie, w przeważającej mierze organ pocztowy, ma obowiązek zaznaczenia na odwrocie "zwrotnego poświadczenia odbioru" odpowiedniej wzmianki w myśl § 13 rozporządzenia z dnia 30 września 1933 r. Ministra Sprawiedliwości wydanego w porozumieniu z Ministrem Poczt i Telegrafów o doręczaniu pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym i karnym (Dz. U. z 1933 r. Nr 76, poz. 548 oraz z 1934 r. Nr 10, poz. 84).Z tego względu pożądane jest wskazywanie imienia, nazwiska i charakteru adresata jako pełnomocnika na samym początku adresu. Stosowana przez niektóre sekretariaty sądowe praktyka umieszczania w adresie przesyłki przede wszystkim nazwy instytucji, a następnie dopiero wskazania dla kogo przesyłka jest przeznaczona, prowadzi zazwyczaj do nieporozumienia co do osoby właściwego adresata i przeto nie mogłaby być uznana za prawidłową.Doręczenie przesyłki do rąk adresat (art. 144 k.p.c.) stanowi zasadę, której jednak "ścisłe przestrzeganie uniemożliwiłoby prawidłowy tok postępowania, gdyby kodeks nie przewidywał środków zapobiegawczych przeciwko opieszałości lub złej woli, względnie sposobów ułatwiających organom doręczającym pełnienie ich zadania" (Komisja Kodyfikacyjna, Projekt k.p.c., tom I, str. 145).Przewidziany w art. 145 § 2 k.p.c. (i powtórzony przez § 9 i 10 cytowanego rozporządzenia z dnia 30 września 1933 r.) przepis o zastępczym doręczaniu pism sądowych przeznaczonych dla osoby fizycznej (a wszak tylko taka osoba może być pełnomocnikiem procesowym) ma przeto pełne zastosowanie również do wypadków doręczeń dokonywanych pełnomocnikom jednostek gospodarki uspołecznionej. Uznanie tego rodzaju doręczenia zastępczego za prawidłowe zależy poza tym od zachowania reguł wskazanych w art. 151 k.p.c. oraz w § 13 cytowanego rozporządzenia. De lege lata bowiem brak podstaw do uznania za prawidłowe doręczeń przeznaczonych dla pełnomocników jednostek gospodarki uspołecznionej wprost tej jednostce lub osobie u niej zatrudnionej, pomimo identyczności adresu. Tego rodzaju doręczenie przewidziane w art. 143 lub 150 k.p.c. nie odpowiadałoby zasadzie wskazanej w art. 140 § 2 k.p.c., a nawet byłoby z nią sprzeczne. Odmienne uregulowanie sposobu doręczeń pism przeznaczonych dla jednostek gospodarki uspołecznionej wymagałoby wprowadzenia przepisu szczególnego, jakim np. dla państwowych jednostek organizacyjnych może się stać proponowany przez Komisję Kodyfikacyjną art. 121 § 3 zdanie drugie projektu kodeksu postępowania cywilnego PRL z 1960 r.