1 CR 119/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta. Sędziowie: L. Konic (sprawozdawca), Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Estery Z. o stwierdzenie zgonu, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Powiatowego dla m.st. Warszawy z dnia 20 czerwca 1953 r.,uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu dla m.st. Warszawy.Uzasadnienie faktyczneEstera Z. w swoim wniosku żądała stwierdzenia, że matka jej męża Chajna Z. zmarła w Warszawie w dniu 29 lutego 1944 r. i że ojciec jej męża Szyja Szlama Z. zmarł w Warszawie w dniu 30 kwietnia 1944 r., powołując się w tym względzie na oświadczenia Henryka P. i Majera I. złożone przed notariuszem.Sąd Powiatowy uznał Chajnę Z. za zmarłą i oznaczył jako dzień jej śmierci dzień 9 maja 1946 r. oraz uznał również Szyję Szlamę Z. za zmarłego i oznaczył jako dzień jego śmierci dzień 9 maja 1946 r., powołując się na to, że postępowanie dowodowe uprawdopodobniło ich zgon i że obwieszczenia zostały dokonane.W rewizji nadzwyczajnej, wniesionej po upływie terminu sześciomiesięcznego, Minister Sprawiedliwości wnosi o uchylenie powyższego postanowienia z powodu naruszenia interesu Państwa Ludowego i art. 18 § 2 prawa osobowego przez uznanie podanych we wniosku osób za zmarłe, chociaż zgłoszony był wniosek o stwierdzenie ich zgonu, oraz przez nierozważenie, że w sprawie została stwierdzona prawdopodobna data śmierci zaginionych, a mimo to nastąpiło oznaczenie innego dnia jako daty ich śmierci.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna niesłusznie kwestionuje w pierwszym zarzucie prawo sądu do uznania danej osoby - przy rozstrzyganiu wniosku o stwierdzenie jej zgonu - tylko za zmarłą. Wprawdzie art. 15 przepisów o postępowaniu o uznanie za zmarłego i o stwierdzenie zgonu (Dz. U. z 1945 r. Nr 40, poz. 226) przewiduje uprawnienie sądu do stwierdzenia zgonu z urzędu, mimo że zgłoszono wniosek tylko o uznanie za zmarłego, ale przepis w tej kwestii mógł być uważany za potrzebny ze względu na art. 329 § 1 k.p.c. (art. 1 postępowania o uznanie za zmarłego i art. 4 kod. post. niespornego) oraz ze względu na wątpliwości, które mogły się nasuwać, czy sąd może stwierdzić zgon danej osoby, gdy zainteresowany wnioskodawca powołuje się tylko na to, że ona zaginęła. Takich wątpliwości nie mogło jednak nastręczać uznanie przez sąd za zmarłego tego, o kim wnioskodawca twierdzi, że zmarł, jeżeli sąd uznaje sam fakt zgonu za wątpliwy, gdyż ze strony sądu nie jest to rozstrzygnięcie ponad żądanie wniosku, lecz uwzględnienie go w węższych granicach.Wbrew zatem zarzutom rewizji nadzwyczajnej Sąd Powiatowy mógł uznać za zmarłe osoby, chociaż we wniosku żądano stwierdzenia ich zgonu.Słuszny jest jednak drugi zarzut rewizji nadzwyczajnej.Na podstawie art. 18 § 2 prawa osobowego z 1945 r., który w niniejszej sprawie stosuje się z mocy art. XVII § 2 przep. wpr. przep. og. pr. cyw. i art. XXI § 1 przep. wpr. prawo osobowe (Dz. U. z 1945 r. Nr 40, poz. 224), za chwilę śmierci uważa się tę chwilę, która według okoliczności jest najbardziej prawdopodobna, a tylko gdyby nie było możliwe jej ustalenie (art. 18 § 2 prawa osobowego) - ostatni dzień terminu, po upływie którego może nastąpić uznanie za zmarłego, podobnie jak w art. 24 przep. og. pr. cyw. z 1950 r.Słusznie zatem rewizja nadzwyczajna podnosi, że zaskarżone postanowienie narusza art. 18 § 2 prawa osobowego, gdyż oznacza datę śmierci Chajny i Szyi Szlamy Z. na 9 maja 1946 r., pozostawiając bez rozważenia oświadczenia Henryka P. i Majera L., które - jeżeli sąd uzna je za wiarygodne - mogą stwierdzać inną, wcześniejszą datę jako prawdopodobniejszą chwilę śmierci małżonków Z. Ponieważ ta inna data byłaby datą zgonu w czasie wojny w obozach hitlerowskich, więc - jak to uznał Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 21 lutego 1953 r. C. 2948/52, OSN 1953, poz. 122 - oznaczenie daty śmierci na dzień już po zakończeniu wojny stanowi naruszenie interesu Państwa Ludowego i z tego względu zaskarżone postanowienie ulega uchyleniu.