1 CR 125/58

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Antoniego A. przeciwko Centrali Rolniczej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" o 22.500 zł, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 25 października 1957 r., zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zamiast zasądzonej nim kwoty - zasądził od pozwanej na rzecz powoda 15.000 zł z 8% od dnia 25 października 1957 r., w pozostałej części powództwo i rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneW pozwie z dnia 20 grudnia 1952 r. powód domagał się od pozwanej Spółdzielni wydania mu elementów baraku, stanowiącego komplet dwóch izb o wymiarach 8×16 m bądź zasądzenia ich równowartości w kwocie 12.000 zł, podwyższonej następnie do sumy 22.500 zł. Roszczenie swe powód uzasadnia tym, że w lipcu 1947 r. otrzymał od b. Ministerstwa Odbudowy przydział 50 m2 rzutu powierzchni zabudowanej baraku na potrzeby mieszkaniowe, przy czym rozbiórkę, uzupełnienie części brakujących, przystosowanie do pogrzeb i załadowanie na wagon Ministerstwo to powierzyło pozwanej Spółdzielni. W sierpniu 1947 r. powód osobiście i na własny koszt dokonał tych czynności i przewiózł części baraku na rampę stacji kolejowej w D. celem załadowania ich do pociągu. W tym jednakże czasie kierownictwo robót pozwanej Spółdzielni, które rozprowadzało baraki do różnych miejscowości, dokompletowało znajdujące się na rampie części barakowe powoda do innych partii, pozbawiając go w ten sposób tego materiału.Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanej na rzecz powoda 1.923,50 zł, a w pozostałej części powództwo oddalił. Sąd Wojewódzki uznał, że odpowiedzialność pozwanej opiera się na przepisie art. 239 k.z. Wartość 1 m kw. rzutu poziomego baraku według cen z 1947 r. wynosi, zgodnie z opinią biegłego, 3.847 zł w dawnej walucie. Szkoda, jaką powód poniósł na skutek utraty z winy pozwanej przydzielonych mu elementów baraku, równa się zatem kwocie 192.350 zł, która po przeliczeniu na nową walutę w stosunku 100:1 (art. 8 ustawy z dnia 25 października 1950 r. o zmianie systemu pieniężnego) wynosi 1.923,50 zł W rewizji opartej na zarzucie naruszenia prawa materialnego, a w szczególności art. 157, 158 i 246 k.z. oraz art. 8 powołanej wyżej ustawy powód żąda zmiany zaskarżonego wyroku i zasądzenia na jego rzecz kwoty 22.500 zł.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut rewizji, że zobowiązanie pozwanej Spółdzielni nie miało charakteru pieniężnego, skoro powód domagał się wydania rzeczy, wskazana zaś przezeń w pozwie kwota była jedynie roszczeniem "alternatywnym", a zatem nie podlegało ono przeliczeniu w myśl przepisów ustawy z dnia 28 października 1950 r., jest niesłuszny.Roszczenie powoda o wydanie elementów baraku opisanych w pozwie było bezprzedmiotowe, albowiem, co jest między stronami niesporne, pozwana Spółdzielnia elementy te skierowała do innej miejscowości i ich już nie posiada. Z chwilą utraty tych elementów powstał natomiast dla pozwanej obowiązek odszkodowawczy. Odszkodowanie zaś w myśl art. 159 k.z. należy się w pieniądzach.Jednakże Sąd Wojewódzki niesłusznie uznał, że miarodajną dla określenia wysokości odszkodowania jest w każdym przypadku chwila powstania szkody. Zasada ta ma zastosowanie tylko wówczas, gdy dłużnik spełnia świadczenie niezwłocznie po powstaniu zobowiązania. Wówczas bowiem odszkodowanie, jak tego wymaga art. 157 § 1 k.z., pokrywa całkowicie stratę, jaką poniósł poszkodowany. Gdyby więc pozwana Spółdzielnia zapłaciła powodowi równowartość baraków niezwłocznie po stwierdzeniu ich zaginięcia, powód nie poniósłby żadnej szkody, gdyż za otrzymane pieniądze nabyłby bez trudu inne elementy barakowe tego samego rozmiaru i jakości. Odszkodowanie czyniłoby wówczas zadość wymogom przewidzianym w art. 157 § 1 k.z. i osiągnęłoby swój cel, jakim jest pełne pokrycie wyrządzonej szkody.Według niewadliwych ustaleń zaskarżonego wyroku powód "reklamował" u pozwanej Spółdzielni zaginięcie baraku. Jeśli więc pozwana nie była wówczas w stanie wydać powodowi innych elementów składowych baraku, powinna była dać mu za to stosowne odszkodowanie, a skoro tego od razu nie uczyniła, popadła w zwłokę w rozumieniu art. 243 § 1 k.z. Zwłoka zaś albo opóźnienie wykonania zobowiązania uzasadnia dalszą odpowiedzialność za szkodę spowodowaną niewykonaniem w terminie zobowiązania (art. 244 i 248 k.z.). Przepisy o zwłoce dłużnika, zawarte w art. 243 i nast.k.z. mają zastosowanie do wszelkich zobowiązań bez względu na źródło ich powstania. Brak jest zatem.podstaw do niestosowania ich w sprawie niniejszej.W świetle powyższych rozważań uznać należy, że odpowiedzialność pozwanej za wyrządzoną powodowi szkodę obejmuje zarówno obowiązek wykonania właściwego zobowiązania (świadczenia) jak i obowiązek naprawienia szkody spowodowanej przez zwłokę, która to szkoda polega przede wszystkim na wzroście ceny materiałów budowlanych, jaka nastąpiła po uchybionym przez zwaną terminie spełnienia świadczenia pieniężnego.Zasądzona zaskarżonym wyrokiem kwota, odpowiadająca równowartości baraku w chwili jego zaginięcia, nie wyczerpuje odszkodowania, o którym mowa w art. 157 § 1 k.z. Jest bowiem oczywiste, że powód nie nabędzie obecnie takiego baraku za cenę 1.923,50 zł (zgodnie z opinią biegłego wartość nowego baraku przedstawia 22.500 zł).Prawidłowe zastosowanie tego przepisu i art. 244 k.z. wymagało więc zasądzenia od pozwanej takiej kwoty, która by odpowiadała rzeczywistej wartości baraku z chwili wyrokowania. W tych bowiem przypadkach, gdy z okoliczności sprawy w sposób oczywisty wynika, że wskutek zwłoki lub opóźnienia dłużnika w wykonaniu zobowiązania poszkodowany nie będzie w pełni zaspokojony zapłatą samego świadczenia, określonego przesłankami istniejącymi w chwili wyrządzenia szkody, miarodajną dla ustalenia wysokości odszkodowania powinna być chwila wydania przez sąd wyroku.Mając powyższe na uwadze oraz fakt, że jak wynika z opinii biegłego, od 1947 r. do chwili wydania zaskarżonego wyroku miały miejsce trzy zwyżki, cen materiałów budowlanych (ostatnia w styczniu 1957 r.) i że obecnie wartość elementów barakowych wynosi kwotę 22.500 zł - Sąd Najwyższy na podstawie art. 386 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok i zasądził od pozwanej na rzecz powoda tytułem odszkodowania kwotę 15.000 zł. Kwotę tę Sąd Najwyższy przyjął, opierając się na przesłankach z art. 330 k.p.c. Podana bowiem przez biegłego wartość dotyczy elementów baraku wykonanych z nowego materiału, podczas gdy przydzielony powodowi barak był już w pewnym, nie dającym się bliżej ustalić, stopniu zniszczony. Ścisłe zatem udowodnienie wartości, jaką przedstawiałby on w chwili obecnej, jest niemożliwe, a co najmniej znacznie utrudnione.Orzeczenie o kosztach procesu i opłatach sądowych Sąd Najwyższy oparł na przepisach art. 101 i 119 § 2 i 3 k.p.c.