1 CR 231/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz (sprawozdawca). Sędziowie: K. Czarnecki, H. Gorazdowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Dymitra M. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowo-Budowlanej w W. o uchylenie uchwały walnego zgromadzenia, na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 31 grudnia 1962 r.,zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu dla m. st. Warszawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 31 grudnia 1962 r. Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy uchylił uchwałę walnego zgromadzenia pozwanej Spółdzielni z dnia 16 marca 1955 r., mocą której powód został wykluczony z grona jej członków. Sąd Wojewódzki ustalił, co następuje:Powód, który od r. 1944 przebywa poza granicami kraju, udzielił pełnomocnictwa najpierw swemu bratu, a po jego śmierci niejakiej Barbarze J. do załatwienia sprawy swego mieszkania, które częściowo było zniszczone w czasie wojny. Jednakże zarząd pozwanej pełnomocnictwa tego, pomimo że było ono udzielone notarialnie i poświadczone przez polskiego konsula miejsca wystawienia, nie chciał honorować. Zarząd pozwanej wystąpił natomiast o ustanowienie dla powoda kuratora, jak dla osoby nie znanej z miejsca pobytu, a następnie wezwał kuratora do dokonania koniecznych wpłat. Gdy to nie nastąpiło, powoda wykluczono ze Spółdzielni z tej przyczyny, że nie wypełniał ciążących na nim obowiązków.Mając powyższe ustalenia na uwadze, Sąd Wojewódzki uznał, że skoro pozwana wystąpiła bezpodstawnie o ustanowienie kuratora zamiast ustalić adres powoda na podstawie informacji, jakich mógł udzielić jego pełnomocnik, to "całe postępowanie, łącznie z uchwałą walnego zgromadzenia, należy uznać za nieważne". Sąd Wojewódzki nie ustosunkował się natomiast do obrony strony pozwanej, że powód w czasie okupacji zgłosił swą przynależność do narodu ukraińskiego i zbiegł wraz z okupantem, w związku z czym stracił obywatelstwo polskie, a zgodnie z § 5 statutu pozwanej cudzoziemiec nie może być jej członkiem.Wymieniony na wstępie wyrok zaskarżyła strona pozwana.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że wobec bezpodstawnego ustanowienia kuratora dla powoda "całe postępowanie jest nieważne", jest nieuzasadnione. Postępowanie to, a przede wszystkim wezwanie na walne zgromadzenie bezzasadnie ustanowionego kuratora zamiast powoda, można porównać jedynie z taką sytuacją, gdy członek w ogóle nie jest wezwany na walne zgromadzenie. Zgodnie z ustalonym orzecznictwem uchwała powzięta w takim wypadku jest skuteczna, z tym jedynie zastrzeżeniem, że termin do jej zaskarżenia przez członka biegnie nie od daty walnego zgromadzenia, lecz od daty powzięcia przez skarżącego wiadomości o uchwale. Zasada ta pod rządem ustawy o spółdzielniach z 1920 r. została przyjęta w drodze wykładni, obecnie zaś została wyraźnie wypowiedziana przez ustawodawcę (art. 38 § 3 ustawy o spółdzielniach i ich związkach).W tych warunkach rzeczą Sądu I instancji było wyjaśnienie, w jakim czasie powód powziął wiadomość o uchwale walnego zgromadzenia wykluczającej go ze spółdzielni. Gdyby się okazało, że powództwo wszczynające sprawę niniejszą zostało wniesione po upływie 6 tygodni, licząc od tej daty, podlegałoby ono - z racji spóźnionego zaskarżenia kwestionowanej uchwały - oddaleniu. Gdyby natomiast termin, o którym mowa, został przez powoda zachowany, istniałyby w świetle dotychczasowych ustaleń podstawy do uchylenia zaskarżonej uchwały. Z ustaleń tych wynika bowiem, że powód nie został należycie wezwany do dopełnienia swoich obowiązków wobec Spółdzielni i że wobec tego nie mógł być wykluczony z racji niedostosowania się do wezwania.W związku z powyższym stanowiskiem należy jeszcze wyjaśnić następujące kwestie.Ustalenie Sądu I instancji, że pozwana Spółdzielnia zwróciła się do sądu o ustanowienie dla powoda - rzekomo nie znanego z miejsca pobytu - kuratora, pomimo że mogła łatwo ustalić jego adres, nie nasuwa, wbrew zarzutom rewizji, zastrzeżeń. Zostało ono oparte na dostatecznym materiale dowodowym, którego ocena jest w świetle art. 242 § 1 k.p.c. prawidłowa. Podniesiona w rewizji okoliczność, że Barbara J. zmierzała do uzyskania, zresztą za zgodą powoda, praw do jego mieszkania, nie ma z tego punktu widzenia istotnego znaczenia. Oczywiście wobec uchylenia zaskarżonego wyroku z innych przyczyn, pozwana będzie mogła powyższe ustalenie podważać przed Sądem I instancji, powołując się na dowody i fakty dotychczas nie powołane.Nie jest dalej trafny pogląd rewizji, że wobec ustanowienia dla powoda kuratora w trybie art. 31 p.o.p.c. i nieuchylenia postanowienia sądu zawierającego taką decyzję, postępowanie przed organami pozwanej Spółdzielni z udziałem kuratora jest w pełni skuteczne i że mogłoby być podważone dopiero po uprzednim zwolnieniu kuratora z jego obowiązków; tak długo natomiast, dopóki kurator nie stracił swych uprawnień, wszystkie jego czynności oraz wszelkie czynności dokonane przez pozwaną wobec niego są skuteczne wobec powoda. Pogląd taki nie znajduje oparcia w ustawie. Zadaniem kuratora ustanowionego dla osoby nieobecnej jest ochrona praw tej osoby, z tego jednak bynajmniej nie wynika, że osoba nieobecna nie może sama działać we własnym interesie oraz że osoby trzecie nie mogą kierować do niej, a nie do kuratora oświadczeń pociągających za sobą określone konsekwencje prawne. Co więcej, ten, kto wie o miejscu pobytu osoby zastąpionej przez kuratora lub może łatwo ustalić jej adres, nie może skutecznie kierować takich oświadczeń do kuratora. Tym więcej odnosi się to do osoby, która celowo postarała się o ustanowienie kuratora dla nieobecnego, aby uniknąć z nim bezpośrednich kontaktów. Dodać wypada, że nie ma tu analogii z kuratorem procesowym, którego oświadczenia procesowe wiążą zastąpionego bez względu na to, z jakiej przyczyny został on ustanowiony - oczywiście z chwilą, gdy orzeczenie kończące odpowiednie postępowanie zostaje prawomocnie zakończone. Analogia nie zachodzi właśnie dlatego, że postępowanie sądowe kończy się prawomocnym orzeczeniem, co sanuje uchybienia w tym postępowaniu, nie naprawione przed uprawomocnieniem się orzeczenia.Wreszcie w związku z podniesionym w toku postępowania przez pozwaną zarzutem, że powód utracił obywatelstwo polskie i że w związku z tym podlega - zgodnie ze statutem - skreśleniu z listy członków, należy wyjaśnić, że zarzut ten nie może być rozpatrywany w sprawie niniejszej, wykluczenie bowiem powoda nastąpiło z innej przyczyny, a jak to już Sąd Najwyższy niejednokrotnie wyjaśnił, sąd, rozpoznając sprawę z powództwa, w którym członek kwestionuje uchwałę o wykluczeniu go ze spółdzielni, bada jedynie, czy wykluczenie z przyczyn powołanych przez odpowiedni organ spółdzielni jest uzasadnione, natomiast nie może się zastanawiać nad tym, czy istniały poza tym inne przyczyny wykluczenia lub skreślenia członka z listy członków.Nie są wreszcie uzasadnione pozostałe zarzuty rewizji.Tak więc wbrew odmiennemu poglądowi skarżącej sprawa niniejsza nie jest sprawą o prawa majątkowe powoda jako członka spółdzielni budowlano-mieszkaniowej, lecz sprawą o pozbawienie powoda członkostwa. Okoliczność, że pośrednim następstwem decyzji o wykluczeniu byłaby utrata spółdzielczego prawa do lokalu, nie może uzasadniać odmiennej oceny, albowiem kwestia ta nie jest przedmiotem sporu. Dlatego też przewodniczący wydziału zasadnie przyjął, że wartość przedmiotu sporu jest w sprawie nieokreślona i z mocy art. 29 przep. o koszt. sąd. określił wpis tymczasowy; w konsekwencji tego nieuzasadniony był wniosek pozwanej o sprawdzenie wartości przedmiotu sporu.Nieuzasadnione również było żądanie zabezpieczenia kosztów procesu. Abstrahując od tego, czy powód utracił obywatelstwo polskie, podkreślić należy, że powód ma w kraju majątek, który w pełni wystarcza na zabezpieczenie kosztów; majątkiem tym jest spółdzielcze prawo do lokalu przysługujące powodowi w związku z jego członkostwem w pozwanej Spółdzielni, które - w razie prawomocnego wykluczenia go ze spółdzielni - przekształciłoby się w roszczenie pieniężne o zwrot wkładu.Z zasad powyższych Sąd Najwyższy z mocy art. 384 k.p.c. orzekł jak w sentencji.