1 CR 241/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Masłowski, K. Lipiński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Julianny T. i Jadwigi D. o stwierdzenie praw spadkowych i dział spadku po Władysławie T., na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości na postanowienie Sądu Wojewódzkiego dla Województwa Warszawskiego w Warszawie z dnia 6 września 1961 r., uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Powiatowego w Ostrowi Mazowieckiej z dnia 18.X.1960 r. i przekazał sprawę w zakresie objętym postanowieniem temuż Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni Julianna T. i Jadwiga D. wystąpiły o dział majątku spadkowego po zmarłym w dniu 15.III.1954 r. Władysławie T. twierdząc, że spadek obejmuje nieruchomość rolną (położoną we Wsi B.) o powierzchni 14 ha 85 a wraz z zabudowaniami i inwentarzem żywym i martwym, przy czym spadkobiercami po Władysławie T. są żona i czworo dzieci.Sąd Powiatowy w Ostrowi Mazowieckiej postanowieniem z dnia 1.IV.1959 r. przyznał cały majątek spadkowy synowi spadkodawcy, Janowi T., zasądzając od niego spłaty i dopłaty na rzecz pozostałych spadkobierców, mianowicie na rzecz wdowy kwotę 55.000 zł, siostry Jadwigi D. 35.250 zł, siostry Stefanii K. 19.250 zł i siostry Anny D. 12.250 zł - bez rozłożenia na raty.Następnie, po uchyleniu postanowienia w tym zakresie przez Sąd Wojewódzki, Sąd Powiatowy rozłożył zasądzone tytułem spłat i dopłat kwoty na raty płatne: dla Julianny T.: 25.000 zł do 30.VI.1961 r., 15.000 zł do 31.XII.1961 r. i 15.000 zł do 30.VI.1962 r., a dla Jadwigi D.: 17.625 zł do 31.XII.1960 r. i 17.625 zł do 30.IX.1961 r.; termin dopłat na rzecz Stefanii K. i Anny D. został określony do dnia 31.XII.1960 r.Z kolei postanowienie Sądu Powiatowego zostało zmienione przez Sąd Wojewódzki w ten sposób, że terminy płatności poszczególnych rat określono: dla Julianny T. na 31 grudnia 1961 r., 31.XII.1962 r. i 31.XII.1963 r., a dla Jadwigi D. na 31.XII.1961 r. i 31.XII.1962 r. Dopłata na rzecz Stefanii K. została rozłożona na dwie raty płatne: 10.000 zł do 31.XII.1962 r. i 9.250 zł do 31.XII.1963 r. Dopłata na rzecz Anny B została przesunięta na 30.IX.1963 r.W wyniku takiego rozłożenia spłat i dopłat Jan T. miał zapłacić w roku 1961 i 1962 po 42.625 zł, a w roku 1963 kwotę 36.500 zł.Postanowienie Sądu Wojewódzkiego zaskarża rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Sądu Powiatowego w Ostrowi Mazowieckiej z dnia 18.X.1960 r. i przekazania sprawy w zakresie objętym tym postanowieniem temuż Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Rewizja nadzwyczajna zarzuca naruszenie art. 366 k.p.c. w związku z art. 4 k.p.c. oraz art. 163 § 1 dekretu o postępowaniu spadkowym.Uzasadnienie prawneRozpoznając zarzuty rewizji nadzwyczajnej, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafnie podnosi rewizja skarżącej, że postanowienia obu sądów zapadły z naruszeniem art. 163 § 1 dekretu o postępowaniu spadkowym. Zarówno bowiem Sąd Powiatowy, jak i Sąd Wojewódzki, oznaczając terminy płatności zasądzonych opłat i dopłat, nie miały na uwadze, że wysokość tych spłat przekracza połowę wartości majątku spadkowego. Nie ulega zaś wątpliwości, że nie jest możliwe osiągnięcie w ciągu 2 lat gospodarczych dochodów z tego gospodarstwa w takiej wysokości, zwłaszcza że grunt jest słabej jakości. Należy nadto mieć na uwadze, że dochód z tego gospodarstwa jest wyłączną podstawą utrzymania Jana T. i jego rodziny i nie może on zużyć całego dochodu na spłatę. Dokonywanie spłat, aczkolwiek musi być połączone z pewnym wzmożonym wysiłkiem ze strony zobowiązanego, a nawet ograniczeniem zaspokojenia potrzeb jego i jego rodziny, nie może być jednak połączone z rujnowaniem jego gospodarstwa. Z tego punktu widzenia wyznaczone przez Sądy terminy płatności rat są niewykonalne i musiałyby w konsekwencji doprowadzić do sprzedaży części gruntu.Zgodnie z art. 163 § 1 dekretu o post. spadk. sąd powinien rozważyć wszystkie okoliczności sprawy i oznaczyć taki termin i taki sposób uiszczenia zasądzonych spłat i dopłat, które by uwzględniały zarówno słuszne prawa osób uprawnionych, jak i interes osób zobowiązanych, a także interes społeczny. Postanowienia obu Sądów nie czynią zadość tym wymaganiom, gdyż nie uwzględniają ani sytuacji osób uprawnionych, które właściwie nie zostały w ogóle ustalone, ani też sytuacji gospodarczej zobowiązanego. Z samego zaś stosunku wysokości zasądzonych spłat do wartości przyznanego Janowi T. gospodarstwa wynika, że zachodzi konieczność rozłożenia tych spłat na raty na okres stosunkowo długi, tak aby umożliwić zobowiązanemu zachowanie gospodarstwa i egzystencję zgodnie z założeniami polityki rolnej.Z wyżej przytoczonych względów zaskarżone postanowienie Sądu Wojewódzkiego oraz postanowienie Sądu Powiatowego w Ostrowi Mazowieckiej z dnia 18.X.1960 r. podlegają uchyleniu, sprawa zaś w zakresie objętym tym postanowieniem - przekazaniu temuż Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.