1 CR 247/58

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Lecha P. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowo-Budowlanej "Architekt" w W. o unieważnienie uchwały Walnego Zgromadzenia, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 19 grudnia 1957 r., zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu dla m.st. Warszawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym do Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy powód wniósł o unieważnienie uchwały walnego zgromadzania członków pozwanej Spółdzielni z dnia 26 września 1956 r. w części dotyczącej skreślenia powoda z listy członków. W uzasadnieniu żądania podał, że pismem z dnia 13 lutego 1956 r. został zawiadomiony, że zarząd pozwanej skreślił go z listy członków i że decyzja ta została utrzymana w mocy przez radę nadzorczą.Od decyzji tej wniósł powód odwołanie do walnego zgromadzania. Ponieważ walne zgromadzenie nie rozpatrywało odwołania, powód wniósł zażalenie do Centralnego Związku Spółdzielczego o spowodowanie odwołania. Z pisma C.Z.S. z dnia 25 lipca 1956 r. powód dowiedział się, że walne zgromadzenie odbyło się w dniu 16 czerwca 1956 r., o czym powód został rzekomo zawiadomiony. Wówczas powód zwrócił się pismem z dnia 14 września 1956 r. do Zarządu pozwanej z żądaniem powiadomienia go, czy walne zgromadzenie rozpoznało jego odwołanie i z jakim wynikiem. Z pisma pozwanej z dnia 25 września 1956 r. powód dowiedział się, że walne zgromadzenie odbyło się 16 czerwca 1956 r. i utrzymało w mocy skreślenie go z listy członków pozwanej.Pozwana wniosła o oddalenie powództwa.Sąd Wojewódzki powództwo oddalił. Sąd uznał, że skoro zaskarżona uchwała zapadła w dniu 16 czerwca 1956 r., a powództwo wniesione 30 października 1956 r., sprawa została wytoczona po terminie zakreślonym w art. 52 ustawy o spółdzielniach.W rewizji od powyższego wyroku powód wniósł o jego uchylenie i zarzucił, że Sąd Wojewódzki, oddalając powództwo jako wniesione po upływie 6-tygodniowego terminu przewidzianego w art. 52 ustawy o spółdzielniach od daty walnego zgromadzenia, nie rozważył, że powód nie był zawiadomiony ani o dacie Walnego Zgromadzenia wbrew wymogom § 27 statutu, ani o treści zapadłej uchwały. Zdaniem skarżącego, pozwana Spółdzielnia, naruszając w sposób jaskrawy przepisy ustawy o spółdzielniach i statutu dotyczące formy wykluczenia ze spółdzielni, pouczenia powoda o służących mu środkach odwoławczych oraz zawiadomienia o terminie, a następnie o treści uchwał Walnego Zgromadzenia, pozbawiła powoda możności obrony jego praw, wobec czego, skoro powód otrzymał wyciąg z protokołu Walnego Zgromadzenia dopiero w dniu 26 września 1956 r., od tej daty biegnie dla niego termin do zaskarżenia uchwały przewidziany w art. 52 ust. o spółdzielniach.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafnie podnosi w rewizji skarżący, że Sąd Wojewódzki stwierdzając uchybienie terminu przewidzianego w art. 52 ust. 2 ustawy o spółdzielniach do wniesienia powództwa, nie rozważył twierdzenia powoda, że o dacie i treści powziętej uchwały w sprawie jego wykluczenia dowiedział się dopiero z treści pisma pozwanej w dniu 26 września 1956 r.Termin przewidziany w art. 52 ust. 2 ustawy o spółdzielniach (Tekst jednolity: Dz. U. z 1950 r. Nr 25, poz. 232) jest terminem zawitym prawa materialnego. Początek jego biegu jest w ustawie ściśle określony i nie może być uzależniony od tego, czy uprawniony ma wiadomość o zdarzeniu, od którego zaczyna biec termin. Każdy bowiem ma obowiązek dokładania należytej staranności w ochronie swoich praw, brak zaś wiedzy o zdarzeniach mających wpływ na te prawa stwarza domniemanie braku staranności.Inaczej miałaby się rzecz w przypadku, gdyby brak wiedzy spowodowany został wyłącznie działaniem drugiej strony skierowanym na szkodę uprawnionego, jak to twierdzi powód w sprawie niniejszej.Jeśliby te twierdzenia okazały się prawdziwe, postępowanie strony pozwanej należałoby uznać za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, a zatem nie zasługujące na ochronę prawną (art. 3 popc). Działanie takie nie mogłoby przynieść korzyści pozwanej, ani pozbawić powoda przysługujących mu uprawnień. Odnosi się to również do skutków upływu terminu zawitego. Jeśli strona działaniem swoim sprzecznym z zasadami współżycia społecznego uniemożliwi drugiej stronie dokonanie czynności w zakreślonym dla niej terminie zawitym, uznać mimo to należy, że termin ten został zachowany, jeśli czynność zostaje dokonana bez nieuzasadnionej zwłoki zawinionej przez tę stronę.Stanowisko takie znajduje oparcie w przepisie art. 3 popc, który odmawia ochrony prawnej działaniom sprzecznym z zasadami współżycia, a zatem pozbawia je skutków prawnych ujemnych dla drugiej strony.Powyższych konsekwencji wypływających z zastosowania art. 3 popc nie może zastąpić prawo strony pokrzywdzonej do odszkodowania, zwłaszcza gdy, jak to ma miejsce w sprawie niniejszej, poniesiony uszczerbek polegałby na utracie roszczenia o charakterze nie tylko materialnym.Z materiału w sprawie wynika, że powód nie został zawiadomiony o terminie walnego zgromadzenia zwołanego na 16 czerwca 1956 r. Władze pozwanej stały bowiem na stanowisku, że powód nie może brać w nim udziału wobec wyraźnego zakazu zawartego w art. 26 ust. o spółdz. Pogląd ten jednak jest o tyle błędny, że zakaz powyższy nie dotyczy przypadku, gdy walne zgromadzenie ma rozpoznawać odwołanie od decyzji o wykluczeniu. Jak to bowiem wyjaśnił już Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie, członek ma prawo osobiście popierać swoje odwołanie na walnym zgromadzeniu, a uniemożliwienie mu skorzystania z tego prawa pozbawia go możności obrony swych praw.Z materiału w sprawie również nie wynika, by powód został zawiadomiony o treści i dacie powziętej na walnym zgromadzeniu uchwały przed upływem terminu do jej zaskarżenia. Wprawdzie ani postanowienia statutu, ani przepisy ustawy nie przewidują zawiadamiania członków o zapadłych uchwałach, lecz skoro powód nie był zawiadomiony o terminie zebrania, wskutek czego pozbawiony był możności wzięcia w nim udziału, pozwana obowiązana była udostępnić mu treść uchwały celem umożliwienia jej zaskarżenia. W braku takiego zawiadomienia na pozwanej ciąży obowiązek udowodnienia, że powód przy dołożeniu należytej staranności mógł uzyskać przed upływem terminu do zaskarżenia wiadomość o treści uchwały.Wobec nierozważenia sprawy w płaszczyźnie art. 3 popc i niedokonania w związku z tym ustaleń koniecznych w tym zakresie, zaskarżony wyrok podlega z mocy art. 384 k.p.c. uchyleniu.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki po przeprowadzeniu dowodów, jakie okażą się celowe, ustali, kiedy powód przy dołożeniu należytej staranności mógł uzyskać wiadomość o dacie i treści zapadłej uchwały o wykluczeniu. Jeśliby okazało się, że uzyskanie wiadomości nie mogło nastąpić przed upływem 6-tygodniowego terminu przewidzianego w art. 52 ust. 2 cyt. ustawy, Sąd Wojewódzki oceni, czy w okolicznościach sprawy można uznać, że powód zachował termin do wniesienia niniejszego powództwa. Ocenę swoją oprze Sąd Wojewódzki na rozważeniu w szczególności postępowania każdej ze stron ocenionego ze stanowiska zasad współżycia społecznego przy uwzględnieniu okresu czasu, jaki dzieli datę wytoczenia niniejszego powództwa od daty, w której według poczynionych ustaleń powód mógł uzyskać wiadomość o zaskarżonej uchwale.