1 CR 434/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Krzyżanowski (sprawozdawca). Sędziowie: S. Breyer, H. Gorazdowski.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Państwowej Komunikacji Samochodowej w W. - Oddział w S. przeciwko Kazimierzowi S. o 63.297,57 zł, na skutek rewizji strony powodowej od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla Województwa Warszawskiego z dnia 11 stycznia 1961 r., zmienił zaskarżony wyrok tylko o tyle, że zasądzoną tym wyrokiem kwotę 21.099,19 zł podwyższył do kwoty 22.558,52 zł; poza tym rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowodowe Przedsiębiorstwo PKS domagało się zasądzenia od pozwanego Kazimierza S. pierwotnie kwoty 63.297,57 zł z % i kosztami na tej podstawie, że pozwany, prowadząc autobus strony powodowej, spowodował w dniu 30.II.1953 r. wypadek, w wyniku którego zmarł Adam T.Rodzina zmarłego wystąpiła do Sądu Powiatowego w Garwolinie o odszkodowanie i rentę i Sąd ten prawomocnym wyrokiem z dnia 4.XII.1958 r. zasądził od Zarządu PKS, pozwanego Kazimierza S. i Kazimierza St. solidarnie na rzecz powodów rentę i odszkodowanie.Strona powodowa z tytułu wymienionego wyżej wyroku wypłaciła na rzecz Rozalii T. dochodzoną w niniejszym pozwie, a podwyższoną w dniu 21.IX. października 1960 r., sumę 67.675,57 zł.Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego na rzecz strony powodowej 21.099,19 zł z 8% od 1.II.1960 r. i 950 zł kosztów procesu, a resztę powództwa oddalił, wychodząc z następujących założeń.Sąd ustalił, że pozwany w postępowaniu karnym został uznany za winnego tego, że dnia 30.XI.1953 r. na szosie Lubelskiej jako kierowca PKS, będąc przez dłuższy czas oślepiony reflektorami mijanego przez siebie samochodu marki "Star" jadącego z przeciwnej strony, prowadził samochód w dalszym ciągu, wjeżdżając na furmankę konną, w wyniku czego furman Adam T. doznał ciężkich obrażeń ciała powodujących śmierć, i za to skazany został na rok więzienia.Prawomocnym wyrokiem Sądu Powiatowego zasądzono solidarnie od zarządu PKS, pozwanego K. S. i K. St. (kierowcy samochodu jadącego z przeciwnej strony) na rzecz rodziny zmarłego odszkodowanie i rentę. Do dnia 8.VII.1960 r. strona powodowa wpłaciła na rzecz Rozalii T. 63.297,57 zł.Wobec tego, że powodowe Przedsiębiorstwo, jako dłużnik solidarny, dokonało wpłaty, o której mowa w pozwie, przeto zgodnie z art. 18 § 1 i art. 137 § 2 k.z. ma ono, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, prawo żądać od pozwanego nie więcej jak 1/3 zapłaconej sumy.Gdyby nawet strona powodowa nie miała możliwości wyegzekwowania 1/3 części od dłużnika solidarnego S., to i tak odpowiedzialność Przedsiębiorstwa powinna być większa, aniżeli kierowcy, który nie uzyskuje - poza wynagrodzeniem za pracę - bezpośrednich korzyści z ruchu przedsiębiorstwa.Uzasadnienie prawnePo rozpoznaniu rewizji powoda, w której zarzuca on wyrokowi naruszenie art. 18, art. 137 i 147 k.z. oraz wnosi o jego zmianę i uwzględnienie powództwa w całości, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Chybiony jest zarzut naruszenia art. 137 § 2 i 147 k.z. przez zasądzenie od pozwanego jedynie 1/3 kwoty, do której wypłacenia na rzecz poszkodowanych zobowiązany był powód.Przy roszczeniach regresowych w dziedzinie deliktowej (a o takie w niniejszej sprawie chodzi) podstawa do powstania regresu i jego zakresu wynika ze stosunku osób współodpowiedzialnych za szkodę do faktu wyrządzenia szkody, a nie ze stosunku wewnętrznego łączącego dłużników, jak to przewiduje art. 18 k.z. Zarówno bowiem w art. 137 § 2, jak i w art. 147 k.z. przesłanką odpowiedzialności osoby zobowiązanej do zaspokojenia roszczenia zwrotnego jest jej wina.Jak wynika przy tym z ustalonego w tej mierze stanowiska doktryny i polskiego orzecznictwa (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 23.I.1957 r. 1 CR 340/55 (OSPiKA 1958, poz. 70), z dn. 30.III.1957 r. 3 CR 390/56 (OSPiKA 1958, poz. 98), z dn. 11.VI.1956 r. 3 CR 116/55 (OSPiKA 1957, poz. 5), z dn. 16.X.1958 r. 3 CR 81/58 (OSPiKA 1960, poz. 6 oraz ogłoszone przy tych orzeczeniach glosy A. Ohanowicza, A. Szpunara i W. Czachórskiego), przepis art. 147 k.z. jako norma ustalająca repartycję ciężaru szkody ma w pełni zastosowanie tylko wówczas, gdy wykazana zostanie wyłączna wina sprawcy szkody. Natomiast jeżeli okaże się, że szkoda nie powstała z wyłącznej winy sprawcy, lecz że przyczynił się do jej powstania sam powód dochodzący regresu lub osoby, za które on odpowiada, to wówczas roszczenia jego, jako odpowiedzialnego za cudze czyny lub z tytułu ryzyka (art. 152 i 153 k.z.), znajdują oparcie nie w normie art. 147 k.z., lecz w normie art. 137 § 2 k.z.Zdaniem Sądu Najwyższego normą regulującą roszczenia regresowe właściciela samochodu - jako współdłużnika solidarnego z mocy art. 153 k.z. - będzie zawsze przepis art. 137 § 2 k.z. również w tych przypadkach, gdy do spowodowania wypadku wyrządzającego szkodę przyczyniły się w sposób zawiniony inne jeszcze osoby prócz właściciela samochodu i osób, za które on odpowiada.Gdy kilka osób wspólnie przyczyniło się do powstania szkody, każda z nich obowiązana jest we wzajemnych rozliczeniach zwrócić temu, kto pokrył całkowitą wartość szkody, część ustaloną z uwzględnieniem okoliczności sprawy, a zwłaszcza winy każdej z tych osób (art. 137 § 2 k.z.).Gdyby przeto pozwany jako sprawca szkody sam był właścicielem pojazdu mechanicznego, to udział jego w pokryciu ciężaru szkody uzależniony byłby jedynie od oceny m. in. jego winy i zawinienia pozostałych osób, które przyczyniły się do spowodowania szkody.Okoliczność, że kto inny był właścicielem samochodu i że sprawca pozostawał z nim w stosunku zatrudnienia, nie może stanowić dla pracownika privilegium odiosum i nie może pogorszyć jego stanowiska przy określaniu części szkody, do której zwrotu może być obowiązany. Nie może w szczególności ponosić on odpowiedzialności za tę część szkody, która pozostaje w związku przyczynowym zawinieniem innych osób.Skoro w sprawie jest niesporne, że do spowodowania wypadku przyczynił się prócz pozwanego S. przede wszystkim K. St., kierowca samochodu "Star" jadącego z przeciwnej strony, który pomimo dawanych sygnałów nie ściemnił świateł, wskutek czego oślepił pozwanego, jak również sam poszkodowany A. T., który nie miał świateł przy furmance (vide opinia biegłego) - to trafnie Sąd Wojewódzki oparł się przy rozstrzyganiu sprawy na przepisie art. 137 § 2 k.z., a nie na art. 147 kod. zob.Uwzględniając przy tym okoliczności wypadku oraz winę pozwanego jako kierowcy, jak również współwinę pozostałych osób, tj. kierowcy K. St. i A. T., uznać należało podział regresu przyjęty w zaskarżonym wyroku za słuszny i nie naruszający art. 137 § 2 k.z.Natomiast trafnie zarzuca skarżący, że Sąd Wojewódzki, zasądzając od pozwanego zwrot 1/3 pokrytej przez powoda szkody, błędnie przyjął, że wyniosła ona kwotę 63.257 zł 57 gr, gdy tymczasem w rzeczywistości, jak to wynika z przedstawionych przez powoda dowodów, wynosi ona sumę 67.675,57 zł, do której też powód podwyższył roszczenia i uiścił wpis.W tym też tylko zakresie Sąd Najwyższy z mocy art. 338 k.p.c. zaskarżony wyrok zmienił i zasądzoną kwotę podwyższył, a w pozostałej części rewizję oddalił (art. 583 k.p.c.).