1 CR 510/57

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Genowefy L. o stwierdzenie praw do spadku po Michale J., po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 27 listopada 1956 r., postanowił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Powiatowego w Mońkach z dnia 25 czerwca 1956 r. uchylić i przekazać sprawę Sądowi Powiatowemu w Mońkach do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Mońkach postanowieniem dnia 26 czerwca 1956 r. stwierdził, że po zmarłym dnia 18 marca 1955 r. Michale J. z mocy przepisów ustawy dziedziczą syn Jan J. - jedną trzecią część spadku, córka Genowefa L. - jedną trzecią część spadku i córka Marianna R. - jedną trzecią część spadku.W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd przyjął, że zmarły Michał J. pozostawił testament szczególny, sporządzony dnia 18 marca 1949 r., jednak testament ten jest nieważny z mocy art. 85 § 1 prawa spadkowego, albowiem testator wyzdrowiał w 1949 r., wobec czego ustała okoliczność uprawniająca do sporządzenia testamentu szczególnego. Nie można potraktować jako ważnego testamentu oświadczenia Michała J. dokonanego dnia 8 marca 1955 r. w obecności świadków Antoniego R., Antoniego L., zastępcy Przewodniczącego Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w D., oraz Mieczysława O., testatorowi bowiem odczytano wówczas stary testament z dnia 18 marca 1949 r. i testator oświadczył, że testament ten jest dobry i taka jest jego wola. Istotą ustnego testamentu szczególnego jest ustne podanie przez spadkodawcę całej treści testamentu, samo wyrażenie zgody na odczytaną treść napisanego już uprzednio testamentu nie wypełnia wymogu lotności podania woli przez testatora, przewidzianego z art. 82 prawa spadkowego. Świadek Antoni R. jest synem spadkobierczyni testamentowej Marianny R. zgadzającej się z treścią testamentu, a zatem sam jest również zainteresowany w tym, aby uznać za ważny testament Michała J.Skoro żaden z testamentów Michała J. nie może stanowić ważnej podstawy dziedziczenia, Sąd stwierdził prawa do spadku z mocy przepisów ustawy, spadkodawca bowiem oprócz wyżej wymienionych nieważnych testamentów nie pozostawił innych rozporządzeń swej ostatniej woli.Na skutek rewizji uczestnika postępowania Jana J. Sąd Wojewódzki w Białymstoku postanowieniem z dnia 27 listopada 1956 r. oddalił rewizję, uznając, że testament szczególny, formę którego normuje art. 82 prawa spadkowego, jest testamentem ustnym, polegającym na podaniu ustnie przez testatora jego woli do wiadomości trzech równocześnie obecnych świadków. Podanie woli w inny sposób - jak w przypadku niniejszym przez odczytanie jej i następnie przez potwierdzenie przez testatora - nie odpowiada wymogom art. 82 prawa spadkowego i testament w ten sposób sporządzony jest nieważny. Nowy dowód zgłoszony w rewizji nie mógł być dopuszczony, skoro skarżący nie wykazał, aby z dowodu tego a mianowicie z zeznania Adolfa J., który był tak te obecny przy sporządzaniu ustnego testamentu w dniu 8 marca 1955 r., - nie mógł skorzystać już w pierwszej instancji.Postanowienie Sądu Wojewódzkiego z dnia 27 listopada 1956 r. zaskarżył Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego rewizją nadzwyczajną wniesioną w dniu 16 maja 1957 r., zarzucając pogwałcenie istotnych przepisów prawa, a w szczególności przepisu art. 82 prawa spadkowego, i wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia ora postanowienia Sądu Powiatowego w Mońkach z dnia 26 czerwca 1956 r.Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.Spadkodawca sporządził w dniu 18 marca 1949 r. testament szczególny, który utracił moc na zasadzie art. 85 § 1 prawa spadkowego.W dniu 8 marca 1955 r. na dziesięć dni przed śmiercią spadkodawca, któremu odczytano dawny testament z dnia 18 marca 1949 r. oświadczył, iż ten dawny testament jest dobry i taka jest jego wola.Nietrafny jest pogląd Sądów obu instancji, nie uznający tego oświadczenia za ważny testament ustny, skoro nie wypełniono istotnego wymogu ustności podania przez spadkodawcę całej treści testamentu.Tak uzasadniony pogląd Sądów obu instancji narusza art. 82 prawa spadkowego, który wymaga, aby spadkodawca podał swą wolę do wiadomości trzech równocześnie obecnych świadków. Jeżeli spadkodawca po odczytaniu mu jego poprzedniego testamentu z dnia 18 marca 1949 r. zaaprobował jego treść i oświadczył, że taka jest jego wola, tym samym oświadczył swą wolę w sposób niewątpliwy i jednoznaczny, wobec czego nie zachodziła potrzeba powtarzania przezeń odczytanej mu treści poprzedniego testamentu. Oświadczona aprobata tej treści dawnego testamentu była równoznaczna z takim powtórzeniem. Odmienny pogląd, jak słusznie zarzuca rewizja nadzwyczajna, narusza prawo materialne, a mianowicie przepis art. 82 prawa spadkowego.Skoro jednak Sądy obu instancji odmawiając uznania za ważny testamentu ustnego z dnia 8 marca 1955 r. nie ustaliły treści wynikających z tego testamentu rozporządzeń spadkodawcy, a także nie ustaliły, czy testament ten jest ważny z punktu widzenia przepisu art. 88 prawa spadkowego - zaskarżone postanowienie wraz z postanowieniem Sądu Powiatowego podlega uchyleniu a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie przesłuchanie w charakterze świadka Adolfa J., skoro wobec zdyskwalifikowania w postanowieniu Sądu Powiatowego z dnia 16 czerwca 1956 r. wartości dowodowej zeznania świadka Antoniego R. uczestnik postępowania Jan J. miał uzasadnioną podstawę do powołania się w rewizji na dalszego świadka obecnego przy rozporządzeniu ostatniej woli spadkodawcy, a obecność tego dalszego świadka wraz ze świadkami L. i O. przy sporządzeniu testamentu mogła ewentualnie czynić zadość wymogom przewidzianym w art. 88 pr. spadk. co do świadków przy sporządzeniu testamentu.Tak więc zbadanie świadka Adolfa J. jako świadka testamentu ustnego było bezwzględnie konieczne dla wyjaśnienia, czy ze stanowiska przepisów prawa materialnego testament odpowiada wymogom co do przepisanej formy testamentu.Z tych względów na podstawie art. 396 § 1, 398 i 384 k.p.c. oraz art. 4 i 34 k.p.n. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.