1 CR 676/56

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross (sprawozdawca). Sędziowie: M. Piekarski, A. Kuśnierz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stefana P. przeciwko Kazimierze P. o ustalenie nieistnienia małżeństwa, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 7 grudnia 1955 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód Stefan P. żądał ustalenia, że ślub religijny zawarty przez niego z pozwaną Kazimierą D.-P. w Duszpasterstwie Katolickim w Köln-Mühlheim (nr metryki ślubu 51/46) nie spowodował skutków cywilnych i że w związku z tym strony nie są małżeństwem w świetle obowiązujących przepisów prawa.Sąd Wojewódzki dla m. st. Warszawy wyrokiem z dnia 7 grudnia 1955 r. powództwo Stefana P. oddalił ustalając, że strony zawarły religijny związek małżeński dnia 8 kwietnia 1945 r., a więc w czasie, gdy według ich prawa ojczystego ślub kościelny powodował skutki cywilnoprawne. Za pozbawioną zaś znaczenia uznał Sąd Wojewódzki okoliczność, że "akt małżeństwa został sporządzony i wydany stronom w dniu 19 lutego 1946 r." Samo bowiem zawarcie ślubu religijnego miało miejsce przed wejściem w życie prawa małżeńskiego z dnia 25 września 1945 r. (Dz. U. Nr 48, poz. 270), które dopiero poczynając od 1 stycznia 1946 r. uzależniało ważność małżeństwa od złożenia w tym przedmiocie oświadczenia przed urzędnikiem stanu cywilnego (art. 11 pr. małż.). Nie ma też, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, znaczenia okoliczność, że ślub kościelny stron nie został zarejestrowany stosownie do art. 14 dekretu z dnia 25 września 1945 r. zawierającego prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. Nr 48, poz. 272), skoro i ten dekret wszedł w życie w dniu 1 stycznia 1946 r., a ślub stron miał miejsce przed powyższą datą. Wreszcie Sąd Wojewódzki podkreślił, że uznanie małżeństwa za nie istniejące byłoby nieuzasadnione także ze względów społecznych, gdyż strony współżyły ze sobą przez 5 lat i miały z małżeństwa troje dzieci, z których żyje syn urodzony w 1949 r.Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył pełnomocnik powoda rewizją, w której zarzuca obrazę art. 44 prawa o aktach stanu cywilnego z 1945 r. i art. 11 prawa małżeńskiego.Na rozprawie w Sądzie Najwyższym pełnomocnik powoda oświadczył, że mocodawca jego w dniu 19 lutego 1946 r. (tj. w dacie wystawienia dołączonej do pozwu metryki ślubu) zawarł z pozwaną ponowny religijny związek małżeński wobec uzyskania informacji (od duchownego, który udzielał mu drugiego ślubu), że poprzedni ślub był nieważny.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przytoczone wyżej nowe oświadczenie skarżącego nie mogło być wzięte pod uwagę, jako złożone po raz pierwszy w postępowaniu rewizyjnym, mimo braku przeszkód do powołania objętego nim faktu przed sądem pierwszej instancji (art. 18 § 1 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o zmianie przepisów postępowania w sprawach cywilnych). Poza tym twierdzenie to nie mogło mieć istotnego wpływu na rozstrzygnięcie, skoro z treści dołączonego do pozwu dokumentu wynika, że duchowny, który miał rzekomo udzielić "powtórnego ślubu" z powodu zdyskwalifikowania poprzedniego, stwierdził fakt zawarcia przez strony ślubu nie w dacie wystawienia dokumentów, lecz właśnie w dniu 8 kwietnia 1945 r. (art. 255 k.p.c.).Jeśli chodzi o rewizję powoda, oparta jest ona na poglądzie skarżącego, że "ślub kościelny czy też cywilny (…) winien (…) dla swej ważności stwierdzony być dokumentem sporządzonym w myśl aktualnie obowiązujących przepisów", tj. aktem stanu cywilnego.Stanowisko to jest niesłuszne.Zarówno w myśl prawa małżeńskiego i prawa o aktach stanu cywilnego z 1945 r., jak i stosownie do późniejszych przepisów z tej dziedziny, akt stanu cywilnego stanowi jedynie dowód zawarcia związku małżeńskiego, a nie przesłankę jego ważności. Wynika to m.in. z zestawienia treści art. 73, 74 i 75 prawa o aktach stanu cywilnego z 1945 r. i art. 5 oraz 11 pr. małż., a zwłaszcza z art. 11 pr. małż., który w sposób wyraźny stwierdza, że zawarcie małżeństwa następuje w chwili złożenia przez przyszłych małżonków w określonych prawnie warunkach publicznie przed urzędnikiem stanu cywilnego zgodnego oświadczenia, że wstępują w związek małżeński, a nie dopiero po sporządzeniu odpowiedniego aktu (por. także art. 1 § 1 k.r. i art. 49 dekretu z dnia 8 czerwca 1955 r. pr. o aktach stanu cywilnego).Skoro zatem założenie prawne rewizji nie znajduje oparcia w odpowiednich przepisach prawa, a jest niesporne, że strony przed wejściem w życie prawa małżeńskiego z 1945 r. zawarły religijny związek małżeński, związek taki w myśl obowiązującego w tym czasie strony prawa o małżeństwie z 1836 r. (art. 2 i 3) wywołał skutki cywilnoprawne i tym samym zaskarżony wyrok nie wykazuje zarzucanej wadliwości.W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy wobec bezzasadności podstaw rewizyjnych i niestwierdzenia uchybień, które należałoby z urzędu wziąć pod rozwagę, na mocy art. 383 k.p.c. orzekł jak w sentencji.