I CR 900/60

SentencjaS.N. w sprawie z powództwa Zofii Wandy O. przeciwko Leokadii O. o unieważnienie małżeństwa, po rozpoznaniu rewizji pozwanej od wyroku S. Woj. w W. z 9 maja 1960 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę S. Woj. w W. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneS. Woj. unieważnił małżeństwo zawarte 5 czerwca 1946 r. w Urzędzie Stanu Cywilnego Warszawa - Praga pod nr 226 maja 1946 r. przez Kazimierza Jerzego Wiktora O. z pozwaną Leokadią z d. O.B., z tym, że Kazimierz O., zawierając to małżeństwo, był w złej wierze, gdyż pozostawał w związku małżeńskim, zawartym 30 października 1937 r., z powódką Wandą z d. W. Sz.Pozwana w rewizji domagała się zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia powództwa wagi. uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy S. Woj. do ponownego rozpoznania. Pozwana zarzuciła, że S. Woj. w zaskarżonym wyroku naruszył art. X § 1 przepisów przejściowych ustawy z dnia 27 czerwca 1950, wprowadzającej kodeks rodzinny, przez uznanie za ważny związek małżeński powódki i Kazimierza O., zawarty 30 października 1937 w W. przed duchownym Kościoła Starokatolickiego, nie uznanego wówczas przez państwo, i nie potwierdzonego przez sporządzenie aktu małżeństwa przed urzędnikiem stanu cywilnego, oraz że Sąd ten uchybił art. 218 § 1, 236 § 1 i 242 § 1 k.p.c. przez nierozważenie wyżej przytoczonej okoliczności.Uzasadnienie prawneS. N. zważył, co następuje:S. Woj., uznając bigamiczność małżeństwa pozwanej z Kazimierzem O., nie wziął pod uwagę, że w dniu zawarcia tego małżeństwa (15 czerwca 1946) małżeństwo powódki, zawarte z tymże O. 30 października 1937 przed duchownym Polskiego Kościoła Starokatolickiego w W. prawnie nie istniało. Polski Kościół Starokatolicki bowiem w okresie przed 1947 r. na obszarze mocy obowiązującej prawa o małżeństwie z 1836 r. nie był uznany przez państwo, nie miał bytu prawnego i dlatego małżeństwo zawarte przed duchownym tego Kościoła nie było małżeństwem w obliczu obowiązującego wówczas prawa. Małżeństwo takie do swej ważności wymagało zarejestrowania w urzędzie stanu cywilnego.Uznanie przez Państwo Polskie Kościoła Starokatolickiego na obszarze mocy obowiązującej prawa o małżeństwie z 1836 r. nastąpiło dopiero w dekrecie z dnia 5 września 1947 r. o uregulowaniu położenia prawnego Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w Rzeczypospolitej Polskiej, Kościoła Mariawickiego i Kościoła Starokatolickiego (Dz. U. z 1947 r. Nr 59, poz. 316). Przedtem już, bo 13 maja 1947 rozporządzenie Ministra Adm. Publ. (Dz. U. 1836 r. Nr 41 poz. 204) przyznało moc dowodową księgom, przeznaczonym do rejestracji urodzeń i zgonów, prowadzonym do 1 stycznia 1946 r. przez Polski Kościół Starokatolicki.S.N., rozważając w orzeczeniach z dnia 7 kwietnia 1951 r. C 513/50, z dnia 25 listopada 1953 r. C. 1500/53 1 i z dnia 7 marca 1956 r. 2 CR 623/542 kwestię ważności małżeństw, zawartych przed 1 stycznia 1946 r. w Polskim Kościele Starokatolickim na terenie województw centralnych, wyraził pogląd, że aczkolwiek rozporządzenie Ministra Adm. Publ. z dnia 13 maja 1947 r. miało na celu nadanie mocy dowodowej księgom, prowadzonym przez duchownych Polskiego Kościoła Starokatolickiego, zamierzone jego skutki są niewątpliwie dalej idące i dotyczą samej materialnej skuteczności zawarcia małżeństwa. Przyznanie zatem mocy dowodowej takim aktom jest równoznaczne z uznaniem bytu prawnego tych małżeństw - z ustawową ich konwalidacją.S.N. w obecnym składzie podziela w zasadzie wyżej przytoczony pogląd S.N., z tym jednak ograniczeniem, że konwalidacją małżeństwa, zawartego przed 1 stycznia 1946 r. przed duchownym Polskiego Kościoła Starokatolickiego, następuje z mocy przepisów rozp. Ministra Adm. Publ. z dnia 13 maja 1947 r. tylko w przypadku, jeżeli żaden z małżonków przed wejściem w życie tego rozporządzenia nie wstąpił już w nowy, ważnie zawarty związek małżeński. Nie można bowiem przyjąć, że ustawodawca, wprowadzając konwalidację małżeństw nieważnych, godził się na doprowadzenie przez to do nieważności (bigamiczności) małżeństw, które zostały zawarte zgodnie z obowiązującymi w dacie ich zawarcia przepisami prawa i w świetle tych przepisów bigamicznymi nie były.Taka interpretacja przepisów rozporządzenia znajduje potwierdzenie w treści art. 26 p.o.p.c. i art. 396 § 2 k.p.c. W przepisach tych ustawodawca uzależnia ustanie skutków uznania osoby za zmarłą jak również wniesienie rewizji nadzwyczajnej w sprawie zaskarżonej prawomocnym wyrokiem rozwodowym lub unieważniającym małżeństwo od tego, czy po uznaniu za zmarłego lub unieważnieniu małżeństwa względnie orzeczeniu rozwodu doszło do zawarcia nowego małżeństwa.Rozporządzenie Ministra Adm. Publ. z 13 maja 1947 r., nadające moc dowodową księgom prowadzonym przez duchownych Polskiego Kościoła Starokatolickiego, nie miało na celu konwalidacji małżeństw zawartych w tym kościele, jeżeli konwalidacją taka była równoznaczna z zagrożeniem bytu prawnego nowego małżeństwa, zawartego przez jednego z małżonków. Tylko więc z tym ograniczeniem można w myśl art. 1 i 2 p.o.p.c. przypisać przepisom wymienionego rozporządzenia moc wsteczną, uznającą ważność małżeństw zawartych przed 1 stycznia 1946 r. w Polskim Kościele Starokatolickim. Gdyby bowiem zamiarem ustawodawcy była konwalidacją każdego małżeństwa, zawartego w tym Kościele, bez względu na skutki istniejącego już nowego małżeństwa, zawartego przez jednego z małżonków - to wówczas wola taka musiałaby znaleźć wyraz w nie budzącej wątpliwości treści szczegółowego przepisu.Z treści zebranego w niniejszej sprawie materiału i ustaleń zaskarżonego wyroku wynika, że Kazimierz O. po zawarciu 30 października 1937 r. w Polskim Kościele Starokatolickim nieważnego małżeństwa wstąpił następnie trzykrotnie w ważne związki małżeńskie, ostatnio 15 czerwca 1946 r. z pozwaną. Małżeństwo Kazimierza O. z pozwaną w chwili jego zawarcia nie było małżeństwem bigamicznym i nie mogło stać się nim na skutek wejścia w życie powołanego wyżej rozporządzenia Min. Adm. Publ. z dnia 13 maja 1947 r.Żądanie zatem powódki unieważnienia małżeństwa pozwanej tylko na tej podstawie jest nieuzasadnione.S.N. jednak z mocy art. 384 k.p.c w związku z art. 118 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o zmianie przep. post. w sprawach cyw. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania z uwagi na nową okoliczność, powołaną na rozprawie rewizyjnej przez pełnomocnika powódki i popartą okazaniem odpisu aktu małżeństwa, że powódka zawarła z Kazimierzem O. ważne małżeństwo 31 października 1937 r. w Kościele Ewangelicko-Reformowanym. Wyjaśnienie tej okoliczności może mieć wpływ na wynik sprawy i z tej przyczyny powoduje uchylenie zaskarżonego wyroku.