II CR 623/54

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Piotra S. przeciwko Mariannie S. o uznanie małżeństwa za nieważne, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. Łodzi z dnia 22 września 1953 r., zaskarżony wyrok uchylił i sprawę Sądowi Wojewódzkiemu dla m. Łodzi do ponownego rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktycznePowód, pozostając w małżeństwie zawartym w 1933 r. w kościele rzymskokatolickim, uzyskał w 1933 r. rozwiązanie tego małżeństwa w sądzie konsystorskim Kościoła Starokatolickiego w Warszawie i zawarł w tymże roku w Kościele Starokatolickim w Łodzi małżeństwo z pozwaną. Obecnie wnosi o uznanie tego małżeństwa za nieważne. Sąd Wojewódzki powództwo oddalił wychodząc z założenia, że na podstawie art. XV przep. wpr. kod. rodz. nieważność orzeczenia rozwiązującego pierwsze małżeństwo powoda została usanowana, drugie zaś małżeństwo powoda jest ważne z uwagi na dekret z dnia 5 września 1947 r. uznający kościół starokatolicki za prawny związek religijny (Dz. U. Nr 59, poz. 316) oraz na fakt nadania aktom stanu cywilnego tego kościoła mocy dowodowej, a więc na zrównanie tych dokumentów z innymi aktami stanu cywilnego rozporządzeniem Ministra Administracji Publicznej z dnia 13 maja 1947 r. (Dz. U. Nr 41, poz. 204). Niezależnie od tego Sąd Wojewódzki uznał za niedopuszczalne powołanie się na okoliczności, które powód wykorzystał w celu zawarcia małżeństwa z pozwaną, aby obecnie uzasadnić nimi rozwiązanie tego związku.W rewizji od tego wyroku powód wnosi o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie o jego zmianę i uwzględnienie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Słuszny jest zarzut powoda, że art. XV przep. wpr. kod. rodz. nie usanował nieważności orzeczenia sądu konsystorskiego, które unieważniło pierwsze małżeństwo powoda, albowiem przepis ten odnosi się do sądów konsystorskich kościołów uznanych w Polsce, Kościół zaś Starokatolicki w czasie, gdy orzekał unieważnienie, do nich nie należał, a dekret z dnia 5 maja 1947 r. nie ma mocy obowiązującej wstecz. Na skutek tego nieuznania małżeństwo stron zawarte w Kościele Starokatolickim miało początkowo charakter małżeństwa nieistniejącego. Uzyskało ono jednak formalną ważność na skutek rozporządzenia Ministra Administracji Publicznej z dnia 13 maja 1947 r. Skoro bowiem księgi małżeństw prowadzonych przez Kościół Starokatolicki uzyskały taką samą moc dowodową jak akty stanu cywilnego, małżeństwo stron należy traktować jako zawarte przed właściwym urzędnikiem stanu cywilnego. W takim jednak razie powód pozostaje z pozwaną w małżeństwie bigamicznym, podlegającym unieważnieniu na podstawie art. 7 § 2 kod. rodz. Unieważnienia takiego żąda widocznie powód, jakkolwiek formułuje swoje żądanie nieściśle jako wniosek o ustalenie nieważności małżeństwa. Zapatrywanie Sądu Wojewódzkiego, że powód występując z tym żądaniem nadużywa swego prawa, nie da się utrzymać z uwagi na treść art. 7 § 2 kod. rodz., który prawo dochodzenia nieważności przyznaje każdemu zainteresowanemu. Rewizja zatem powoda jest skuteczna, uzasadnia jednak tylko odesłanie sprawy Sądowi pierwszej instancji, albowiem dla zasadności żądania powoda istotna jest okoliczność, czy jego pierwsza żona jeszcze żyje (art. 7 § 3 kod. rodz.), co wymaga ustalenia przez Sąd Wojewódzki.