IV CR 691/56

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Resich (sprawozdawca). Sędziowie: K. Lipiński, A. Meszorer.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Genowefy H. przeciwko Janowi N. o unieważnienie małżeństwa, po rozpoznaniu rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 11 kwietnia 1956 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowódka domaga się unieważnienia małżeństwa, zawartego między stronami 17 lutego 1945 r. w kościele rzymskokat. w Kaliszu, ze względu na niezachowanie wymagań formalnych przewidzianych w art. 3, 48, 51 i 58 Prawa małż. z dnia 24 czerwca 1836 r. (Dz. Pr. XVIII 57-297) oraz art. 109 kanon. (Codex iuris canonici, Liber III).Według twierdzeń powódki, przyznanych przez pozwanego, ślub odbył się w prowizorycznej kaplicy, bez obecności świadków i bez składania przez nich podpisów, przy czym o obrzędzie ślubu uczyniona została jedynie notatka w pomocniczej księdze parafii.Ze współżycia stron urodziło się pięcioro dzieci. Strony nie żyją ze sobą od 1952 r.Opierając się na powyższym stanie faktycznym, Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 11 kwietnia 1956 r. oddalił powództwo na podstawie art. XI § 2 przep. wprow. k.r.Od wyroku powyższego wniosła rewizję powódka, zarzucając naruszenie art. XI przep. wprow. k.r. i wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku przez orzeczenie zgodnie z żądaniem pozwu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Paragraf 1 art. XI przep. wprow. k.r., w którym ustawodawca nakazuje ocenę istnienia i ważności małżeństwa, zawartego przed wejściem w życie Kodeksu rodzinnego, według przepisów obowiązujących w chwili zawarcia tego małżeństwa, ma - przy jednoczesnym wprowadzeniu § 2 tegoż przepisu - takie znaczenie dla powództw o unieważnienie małżeństwa, że w każdym razie jedną z niezbędnych przesłanek uwzględnienia takiego powództwa jest okoliczność stwierdzenia nieważności takiego małżeństwa ze stanowiska przepisów dotychczasowych. Przesłanka ta jest jednak niewystarczająca. § 2 bowiem stanowi, że unieważnienie takiego małżeństwa może być po dniu wejścia w życie Kodeksu rodzinnego orzeczone tylko według przepisów tego Kodeksu. Wynika więc z powyższego, że dla unieważnienia takiego małżeństwa musi być wykazane istnienie jeszcze drugiej przesłanki, mianowicie istnienie również warunków do unieważnienia ze stanowiska Kodeksu rodzinnego.Wynikająca ze skargi rewizyjnej próba tego rodzaju wykładni paragrafu 2, która nadawałaby mu znaczenie wyłącznie procesowe, nie znajduje uzasadnienia. Kodeks rodzinny z całą konsekwencją zmierza do ograniczenia możliwości unieważnienia małżeństwa z powodu niezachowania tylko wymagań formalnych. Uznawanie pewnych braków formalnych przez prawo dotychczasowe za podstawę do unieważnienia małżeństwa nie przesądza jeszcze możliwości unieważnienia na podstawie przepisów Kodeksu rodzinnego, jeżeli kodeks ten tego rodzaju przeszkód nie uznaje.Taka właśnie sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Wykazane braki co do formy zawarcia między stronami małżeństwa mogłyby dawać podstawę do unieważnienia tegoż na podstawie Prawa małż. z 1836 r., nie dają jednak takiej podstawy pod rządem przepisów Kodeksu rodzinnego, który przyczyny unieważnienia normuje wyczerpująco w art. od 7 do 10.Powództwa niniejszego nie można również traktować jako powództwa o ustalenie nieistnienia małżeństwa wobec dosyć wyraźnego sformułowania żądania pozwu (pomijając zresztą kwestię, czy powództwo takie w okolicznościach danej sprawy w ogóle mogłoby być uwzględnione), nie można bowiem przyjąć, aby powódka - mając pięcioro dzieci z małżeństwa - mogła zmierzać do ustalenia, że małżeństwo jej jest tzw. matrimonium non existens.W tym stanie rzeczy, wobec trafności wywodów zaskarżonego wyroku i braku uzasadnionych podstaw rewizyjnych należało zgadnie z art. 383 k.p.c. rewizję oddalić.