C 215/50

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Lisiewski; Sędziowie: dr J. Marowski (sprawozdawca), dr J. Jodłowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Antoniny W. o odtworzenie aktu ślubu, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania Ireny Wandy W. na postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 22 grudnia 1949 r., skargę kasacyjną oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Okręgowy w Warszawie zatwierdził postanowienie Sądu Grodzkiego w Warszawie, które odtworzyło akt małżeństwa zawartego przez wnioskodawczynię Antoninę ze S. W. w dniu 13.VI 1944 r. ze zmarłym następnie Witoldem Władysławem W. Sąd ustalił na podstawie zeznań świadków Z. S. i A. M., listu Witolda W. z dnia 28.I 1946 r. oraz zeznań wnioskodawczyni, że w dniu 13.VI 1944 r. odbył się ślub kościelny wnioskodawczyni z Władysławem W., po uprzednim spisaniu aktu ślubu w parafii św. Krzyża, na podstawie zaś zaświadczenia proboszcza św. Krzyża i archiwum ustalił, że odnośna księga stanu cywilnego zaginęła.Postanowienie Sądu Okręgowego zaskarżyła skargą kasacyjną uczestniczka postępowania Irena Wanda W. wnosząc o uchylenie go z powodu:1) obrazy art. 33 ust. (3) i art. 44 pr. o akt. st. cyw. przez odtworzenie aktu stanu cywilnego, którego sporządzenia Sąd nie ustalił;2) obrazy art. 76 pkt 3) pr. o akt. st. cyw. przez odtworzenie aktu mimo nieustalenia obecności świadków przy akcie odtwarzanym;3) ustalenia faktu zawarcia małżeństwa na podstawie zeznań świadka M., która nie była obecna ani przy obrzędzie religijnym, ani przy spisywania aktu, i pomimo że świadek ten zeznał, że akt był spisany przed ślubem, co jest sprzeczne z przepisem art. 75 k.p.c.;4) obrazy art. 33 ust. (3) pr. o akt. st. cyw., art. 25 k.p.c. i art. 250 § 1 k.p.c. przez przesłuchanie wnioskodawczyni jako strony i to bez postanowienia o przesłuchaniu jej w trybie art. 323 k.p.c., i bez wezwania skarżącej;5) obrazy art. 250 § 1 k.p.c. przez ustalenie, że ślub wnioskodawczyni odbył się w parafii św. Krzyża, na podstawie jej zeznań, chociaż w swym wniosku podała, że ślub odbył się przy ul. (...), przez ustalenie spisania aktu małżeństwa na podstawie faktu zaginięcia ksiąg stanu, wreszcie przez ustalenie na podstawie zeznań świadka M., która nie była obecna ani przy ślubie, ani przy spisaniu aktu ślubu, i prywatnego listu Witolda W. faktu spisania aktu małżeństwa i ślubu kościelnego.Sąd Najwyższy nie miał wątpliwości, że treść zaskarżonego postanowienia obejmuje nie tylko ustalenie faktu obrzędu kościelnego, ale i faktu spisania aktu małżeństwa. Tak samo zrozumiała zaskarżone postanowienie i skarżąca, skoro w zarzutach streszczonych w punktach 3) i 5) żali się na wadliwe ustalenie tego faktu.Zarzuty streszczone w punktach 3) i 5) w istocie zawierają polemikę z ustaleniami Sądu Okręgowego, częściowo zaś przeinaczają je. Sąd bowiem bynajmniej nie ustalił faktu spisania aktu quaestionis na podstawie faktu zaginięcia księgi stanu cywilnego. Ustalenie faktu spisania aktu małżeństwa częściowo na podstawie zeznań świadka ex auditu jest dopuszczalne, skoro każdy dowód podlega ocenie sądu i sąd władny jest według swego swobodnego uznania również dowód pośredni uznać za wiarygodny i wystarczający. Podnoszona przez skarżącą sprzeczność pomiędzy ustaleniami sądu a twierdzeniami nie zachodzi, gdyż wnioskodawczyni wyjaśniła w swym wniosku, że spisanie aktu małżeństwa odbyło się w parafii św. Krzyża, a ślub w kościele przy ul. (...). Wreszcie spisanie aktu małżeństwa przed ślubem, zamiast po ślubie, nie jest w tym stopniu nieprawdopodobne, aby musiało doprowadzić Sąd do oceny, że spisanie aktu małżeństwa w rzeczywistości nie nastąpiło.Tak samo nie jest usprawiedliwiony zarzut streszczony w punkcie 4). Jak już wyjaśnił Sąd Najwyższy (orzecz. Wa. C. 186/49 i C. 282/49 w "Przeglądzie Notarialnym" Nr 7-8/50, str. 124-6) dowód z przesłuchania uczestników postępowania jest dopuszczalny, przy czym nawet może to być dowód jedyny. W związku z różnicami, jakie istnieją pomiędzy rolą strony w procesie a rolą uczestnika w postępowaniu niespornym (nie jest konieczne, by istniał choćby jeden uczestnik poza wnioskodawcą; osoby zainteresowane mogą wziąć lub nie wziąć udziału w sprawie, przez co liczba uczestników postępowania nie jest ograniczona) i nakazem ustawy odpowiedniego tylko (art. 4 k.p.n.) stosowania przepisów k.p.c., należy uznać, że w postępowaniu niespornym nie jest obowiązkowe przesłuchanie w celach dowodowych wszystkich uczestników postępowania, konieczne jest tylko przesłuchanie tych uczestników, co do których istnieje przypuszczenie, że mogą co do faktów spornych mieć jakieś wiadomości, choćby pośrednie. Skoro zatem skarżąca nie wskazuje na to, żeby miała jakieś wiadomości w sprawie, nie można uznać, by Sąd Okręgowy uchybił przepisom wymienionym w punkcie 4) zarzutów kasacyjnych nie przesłuchując jej. Wreszcie, nic w przepisie art. 33 ust. (3) pr. o akt. st. cyw. nie przemawia za tym, aby ustawa wymieniając świadków i dokumenty miała na celu dyskwalifikowanie innych środków dowodowych. Tak samo względy logiki nie dają podstawy do wniosku, aby w art. 33 ust. (3) pr. o akt. st. cyw. chodziło o wyłączenie innych środków dowodowych jako nieprzydatnych. Wymienienie więc dwóch tylko świadków dowodowych tłumaczyć należy tym, że są to dowody, które w praktyce najczęściej będą wchodziły w grę.Natomiast zarzut streszczony w punkcie 2) jest o tyle usprawiedliwiony, iż rzeczywiście do treści aktu małżeństwa należy wymienienie świadków (art. 76 pkt 3) pr. o akt. st. cyw.) i dlatego sąd odtwarzając akt powinien z urzędu dążyć do wyjaśnienia czy byli świadkowie aktu i kto nimi był.Uchybienie Sądu tym bardziej jest rażące, że w aktach był materiał do oceny pozytywnej lub negatywnej tej kwestii. Należało ustalić, czy byli świadkowie przy akcie, czy też brak w tym kierunku dowodów i zgodnie z ustaleniami w sentencji orzeczenia bądź zamieścić nazwiska i imiona świadków oraz ich zawód i miejsce zamieszkania, bądź wzmiankę, że nie wiadomo, czy byli świadkowie aktu, bądź wreszcie, że byli i w jakiej liczbie, lecz że nazwiska ich nie zostały ustalone.Powyższe uchybienie mogłoby jednak skutkować uchylenie zaskarżonego orzeczenia tylko w tym przypadku, jeśliby wymienienie nazwisk lub choćby liczby świadków było tak istotną częścią aktu stanu cywilnego, że bez ustalenia tych faktów akt nie mógłby spełnić swej istotnej funkcji. Brak jednak podstaw do przyjęcia takiego poglądu. Do istotnych bowiem części składowych aktu małżeństwa należą te jego części, które stwierdzają, że dopełnione zostały formalności istotne dla ważności małżeństwa. Z art. 1 § 2 i art. 4 kod. rodz. wynika, że wprawdzie małżeństwo powinno być zawarte w obecności dwu świadków, jednak brak świadków nie czyni małżeństwa nieważnym, z mocy zaś art. XI § 2 przep. wpr. kod. rodz. nie mogłoby po wejściu w życie kodeksu rodzinnego nastąpić unieważnienie małżeństwa na podstawie przepisów dawnego prawa.W końcu Sąd Najwyższy zwrócił z urzędu uwagę na to, że stwierdzenie, iż akt małżeństwa został sporządzony przed urzędnikiem stanu cywilnego, mieści się wprawdzie w sentencji orzeczenia, lecz nie w tej jej części, która stanowi treść odtworzonego aktu. W związku z przepisem art. 76 pkt 4) pr. o akt. st. cyw. stwierdzenie to powinno być objęte treścią aktu małżeństwa. Z istoty zaś odtworzenia wynika, że odtworzona w sentencji orzeczenia treść aktu powinna możliwie najdokładniej odpowiadać prawidłowo spisanemu aktowi.Jednak i to uchybienie nie może skutkować uchylenia zaskarżonego postanowienia, skoro zatwierdzone nim postanowienie Sądu Grodzkiego wyraźnie stwierdza, że akt został sporządzony "przed urzędnikiem stanu cywilnego w rzym. kat. parafii św. Krzyża".Z tych powodów Sąd Najwyższy skargę kasacyjną oddalił na zasadzie art. 436 k.p.c.