I CR 475/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross. Sędziowie: L. Konic, J. Ignatowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Władysława U., 2) Wojciecha W. i 3) Stanisława Z. przeciwko Skarbowi Państwa (Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P.) o 450.000 zł, po rozpoznaniu rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla województwa warszawskiego z dnia 8 kwietnia 1960 r., rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 8 kwietnia 1960 r. Sąd Wojewódzki dla województwa warszawskiego oddalił powództwo Władysława U., Wojciecha W. i Stanisława Z. przeciwko Skarbowi Państwa (Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P.) o odszkodowanie w kwocie 450.000 zł za szkodę spowodowaną - wedle twierdzeń pozwu - jednostronnym zerwaniem umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego.Sąd Wojewódzki ustalił następujący stan faktyczny:W dniu 8 czerwca 1957 r. powodowie, występując jako Zespół Rolny "Wzór", zawarli z Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. umowę dzierżawy, mocą której wydzierżawili od Skarbu Państwa na okres lat piętnastu 70-hektarowe gospodarstwo rolne "B". Jednakże pismem z dnia 14 stycznia 1958 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. rozwiązało tę umowę ze skutkiem natychmiastowym, uzasadniając swe oświadczenie tym, że powodowie nie dotrzymali warunków umowy, gdyż nie zarejestrowali w sądzie zespołu uprawowego, a obowiązujące przepisy nie zezwalają na wydzierżawienie osobom fizycznym tak dużych obiektów. Następnie na skutek starań powodów Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. wyraziło zgodę na pozostawienie powodów w gospodarstwie, o które chodzi w sprawie niniejszej, do dnia 30 września 1958 r.Mając powyższy stan faktyczny na uwadze, Sąd Wojewódzki uznał, że powodom nie przysługuje odszkodowanie, albowiem doprowadzili oni do zawarcia niedozwolonej umowy przez wprowadzenie w błąd Prezydium Powiatowej Rady Narodowej co do istnienia zespołu uprawowego.Wymieniony na wstępie wyrok zaskarżyli powodowie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżący przywiązują wagę do zawartej w piśmie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. wzmianki o niezarejestrowaniu w sądzie założonego przez nich zespołu uprawowego, twierdząc, że nie mogli tego uczynić, gdyż zespół ich z punktu widzenia prawnego był spółką cywilną, a taka spółka nie podlega rejestracji. Twierdzenie to jest oczywiście zgodne z obowiązującymi przepisami, jednakże jest ono pozbawione znaczenia dla sprawy, a wymienione pismo Prezydium WRN jest przez powodów błędnie rozumiane.Z pisma tego, a w szczególności ze wzmianki, że wydzierżawienie 70-hektarowego gospodarstwa osobom fizycznym; nie jest dozwolone, wynika w sposób niedwuznaczny, iż Prezydium WRN złożyło oświadczenie o rozwiązaniu umowy, gdy zorientowało się, że zespół uprawowy, który założyli powodowie, nie jest organizacją społecznego władania ziemią, ściślej - że nie stanowi postaci tzw. prostej kooperacji rolników, zorganizowanej dla wspólnego prowadzenia gospodarstwa rolnego. A właśnie to stwierdzenie, przyznane zresztą przez powodów, którzy oświadczyli, iż założony przez nich zespół był spółką cywilną, ma rozstrzygające znaczenie dla sprawy.Mianowicie, wbrew odmiennym twierdzeniom skargi rewizyjnej, stanowisko Prezydium WRN, że wydzierżawienie osobom prywatnym 70-hektarowego gospodarstwa rolnego jest w świetle obowiązujących przepisów niedopuszczalne, jest całkowicie uzasadnione. Wprawdzie ustawodawstwo nowe nie zawiera przepisu, który by wyraźnie przewidywał nieważność takich umów, ale taka zasada wynika w sposób oczywisty z całokształtu aktów normatywnych określających ustrój rolny Polski Ludowej, a w szczególności z dekretu o reformie rolnej. Zgodnie z art. 2 tego dekretu własnością indywidualnych producentów mogą być w Polsce centralnej, a więc na terenie, na którym mieści się gospodarstwo B., jedynie gospodarstwa nie przekraczające 50 ha użytków rolnych. Przepis ten odnosi się wprawdzie do prawa własności, ale u podłoża zarówno tego przepisu, jak i reformy rolnej w ogóle było ograniczenie - do takich właśnie granic - możności czerpania dochodów z ziemi.Z tych zasad Sąd Wojewódzki trafnie uznał, że umowa, jaką powodowie zawarli, jest - jako godząca w zasady reformy rolnej - nieważna z mocy art. 41 przep. og. pr. cyw. Tym samym pismo Prezydium WRN nie zawierało w rzeczywistości oświadczenia o rozwiązaniu umowy, lecz zawiadomienie o jej bezwzględnej nieważności. W związku z tym bezprzedmiotowe są wywody rewizji stwierdzające, że umowa stron nie mogła być - jako zawarta na czas oznaczony - jednostronnie rozwiązana przez jedną ze stron.Nie może także mieć rozstrzygającego znaczenia dla sprawy zarzut rewizji, że Sąd I instancji bezpodstawnie przyjął, iż powodowie wprowadzili drugą stronę w błąd. Wobec nieważności zawartej przez strony umowy nie mogłaby ona rodzić skutków, choćby nawet organ Państwa umowę tę zawierający orientował się w charakterze prawnym i społeczno-gospodarczym założonego przez powodów zespołu. Ubocznie należy jednak zauważyć, że redakcja tak umowy dzierżawy, jak i umowy spółki zawartej przez powodów wskazuje na tendencję do zawoalowania rzeczywistych stosunków prawnych łączących powodów, skoro w umowach tych nie ma w ogóle wzmianki o spółce, a umowa dzierżawy zostaje zawarta przez Zespół Rolny "Wzór" "reprezentowany" przez powodów. Wynika z tego, że przy redagowaniu wymienionych umów zdawano sobie sprawę z ujemnych konsekwencji, jakie mogłoby mieć jasne postawienie sprawy, że dzierżawcami są osoby prywatne. Tak kwestię tę powodowie ujęli dopiero w sprawie niniejszej.Z zasad powyższych, skoro zarzuty rewizji okazały się chybione, a Sąd Najwyższy nie dopatruje się także w rozumowaniu Sądu I instancji i w postępowaniu przed tym Sądem takich uchybień, które podlegałyby uwzględnieniu z urzędu, rewizję powodów należało z mocy art. 383 k.p.c. oddalić.