1 CR 983/54

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross (sprawozdawca). Sędziowie: J. Ignatowicz, T. Byliński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych Nr 9 w Warszawie (dawniej: Zarządu Nieruchomości Miejskich) przeciwko Władysławowi K. i Władysławowi B. o komorne i eksmisję, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 15 lipca 1953 r.zaskarżony wyrok w części oddalającej żądanie eksmisji oraz w części nie uwzględniającej roszczenia o komorne ponad 8.722 zł 61 gr uchylił i sprawę w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktycznePozwani Władysław K. i Władysław B. zajmują w administrowanym przez powoda domu lokal użytkowy o powierzchni 59 m2, w którym prowadzą warsztat mechaniczno-ślusarski i kuźnie. Komorne miesięczne za ten lokal do 31 sierpnia 1948 r. wynosiło 2.600 zł dawnych, od 1 września 1948 r. - 10 .400 zł dawn., a od 1 stycznia 1949 r. określone zostało wraz z opłatą na F.G.M. na 11.800 zł dawnych, czyli 354 zł w obecnym pieniądzu.Po ostatecznym sprecyzowaniu roszczeń i uwzględnieniu otrzymanych wpłat strona powodowa żądała zasądzenia solidarnie od pozwanych sumy 12.073 zł tytułem reszty zaległego czynszu za okres od dnia 1 czerwca 1948 r. do 31 lipca 1953 r.Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy wyrokiem z dnia 15 lipca 1953 r. zasądził od pozwanych solidarnie na rzecz powodowego Zarządu sumę 8.722 zł 61 gr ze wskazanego wyżej tytułu, zaznaczając w sentencji wyroku, że zasądzenie to następuje "po zaliczeniu wpłat i odbudowy".Sąd Wojewódzki ustalił, że pozwani dokonali odbudowy zajmowanego budynku, który był zniszczony przez wojnę, na lokal użytkowy. Określoną przez biegłego na 111.679 zł 50 gr wartość nakładów z tego tytułu przeliczył - w stosunku 3 zł za 100 zł daw. - na 3.950 zł 39 gr w nowym pieniądzu, uznając, że nie jest to "przeliczenie z zobowiązania, lecz należność za wkład w odbudowę budynku", i tak określoną kwotę potrącił z należności strony powodowej, redukując ją do zasądzonej sumy 8.722 zł 61 gr. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, okoliczność, że pozwani nie zwracali się do powoda o zezwolenie na odbudowę i nie zastosowali się do wymogów art. 374 k.z., nie pozbawia pozwanych "zarzutu, że powód kosztem ich nie może się wzbogacić". Jeśli chodzi o żądanie eksmisji, Sąd Wojewódzki uznał je za nie usprawiedliwione, gdyż pozwani "wciąż dokonywali wpłat zaliczkami, upominali się o zwrot wkładu słusznie, nie ma zatem z ich strony złej woli.Wyrok powyższy zaskarża strona powodowa rewizją opartą na zarzucie naruszenia art. 374 oraz 115 i n. k.z., art. 8 ustawy z dnia 28 października 1950 r. o zmianie systemu pieniężnego, art. 388 k.z., jak również na zarzucie sprzeczności z materiałem sprawy ustalenia, że pozwani na poczet zaległego komornego "wciąż" dokonywali wpłat zaliczkowych.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzuty dotyczące niedostatecznego wyjaśnienia przesłanek, na których Sąd Wojewódzki oparł swe rozstrzygnięcie co do potrącenia roszczeń pozwanych z tytułu dokonanych przez nich nakładów, zasługują na uwzględnienie.Uzasadnienie zaskarżonego wyroku w tej kwestii ogranicza się do stwierdzenia, że niezachowanie wymogów art. 374 k.z. "nie może pozbawić pozwanych zarzutu, że powód kosztem ich nie może się wzbogacić", a ponadto - do powołania przepisu art. 117 § 1 k.z.Przede wszystkim należy zaznaczyć, że między przytoczonym poprzednio sformułowaniem podstawy faktycznej rozstrzygnięcia w rozważanym zakresie a wskazaniem art. 117 § 1 k.z. jako jego podstawy prawnej, zachodzi istotna sprzeczność. W pierwszym bowiem wypadku mowa o niesłusznym zbogaceniu, w drugim zaś - powołano przepis o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia.Poza tym jednak zarówno pierwsza, jak i druga z wymienionych wyżej podstaw, w świetle zebranego dotąd materiału sprawy, nie mogła wchodzić w rachubę.Przepisy kodeksu zobowiązań o najmie, normujące kwestię napraw dokonywanych w czasie trwania takiego stosunku, wyłączają stosowanie do roszczeń najemcy z tytułu dokonanych nakładów przepisów o niesłusznym zbogaceniu, które regulują jedynie sytuacje związane z faktem przysporzeń majątkowych powstałych na tle stosunków pozaumownych, o ile sytuacje takie nie są przewidziane w innych przepisach. Do takich przepisów zaliczyć należy art. 313 lub 314 pr. rzecz., które uprawniają posiadacza do żądania zwrotu nakładów od właściciela rzeczy po jej zwrocie. I te przepisy mogłyby jednak stanowić podstawę dochodzenia roszczeń z tytułu nakładów dopiero po zakończeniu stosunku najmu i zwrocie rzeczy właścicielowi.Jeśli chodzi o prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia, nie można odmówić słuszności wywodom rewizji, które powołując się na treść odpowiednich przepisów, wskazują, że żądanie pozwanych na tej podstawie byłoby wówczas tylko usprawiedliwione, gdyby zostało wykazane, że odbudowy dokonali oni zgodnie z wyraźną lub domniemaną wolą strony powodowej. Tego zaś rodzaju supozycja nie tylko nie wynika z okoliczności sprawy, ale do czasu odmiennych pozytywnych ustaleń należy uznać za wyłączoną możliwość imputowania organom administracji budynków w Warszawie intencji odbudowywania własnym kosztem zniszczonych budynków na zaspokojenie potrzeb lokalowych prywatnych przedsiębiorstw handlowych, przemysłowych lub rzemieślniczych.Nie znajduje także żadnego usprawiedliwienia dowolne przeliczenie przez Sąd Wojewódzki wartości dochodzonych nakładów w stosunku 3 zł nowych za 100 zł w dawnym pieniądzu. W szczególności nie można uznać za wystarczające uzasadnienie takiego rozstrzygnięcia - niezrozumiałego poglądu zaskarżonego wyroku, że "nie jest to zobowiązanie, przeliczenie z zobowiązania, a należność za wkład w odbudowę budynku", skoro brak jest przepisu, który by określał w sposób szczególny stosunek przeliczenia należności z takiego tytułu (por. rozp. R.M. z dnia 28 października 1950 r. wraz z późn. zm.).Słuszny jest wreszcie również ostatni zarzut rewizji, skierowany przeciwko ustaleniu, na którym Sąd Wojewódzki oparł oddalenie żądania eksmisji, a które sprowadza się do ogólnikowego stwierdzenia, że pozwani "wciąż dokonywali wpłat zaliczkami", co, jak zasadnie wskazuje skarżący, nie znajduje dostatecznego oparcia w materiale sprawy i nie czyni zadość obowiązkowi szczegółowego przytoczenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia.Z tych zasad Sąd Najwyższy na mocy art. 384 k.p.c. orzekł jak w sentencji.