1 CZ 730/54

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Wiszniewski (sprawozdawca). Sędziowie: F. Błahuta, H. Dąbrowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Józefa, Stanisława i Reginy J. przeciwko Tomaszowi, Aleksandrze, Janowi, Wawrzyńcowi, Mariannie i Kacprowi J. o eksmisję z majątku, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 5 listopada 1953 r.,zaskarżony wyrok i wyrok Sądu Powiatowego w Wysokiem Mazowieckiem z dnia 13 marca 1953 r. uchylił i sprawę Sądowi Powiatowemu w Wysokiem Mazowieckiem do ponownego rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Wysokiem Mazowieckiem orzekł wyrokiem z dnia 13 marca 1953 r. eksmisję pozwanych z dwóch działek gruntu, ustalając, że Kacper J., ojciec, a zarazem mąż i spadkodawca powodów, nabył te nieruchomości w 1913 r. od Franciszka P. Rewizja pozwanych od tego wyroku zwalczała powyższe ustalenie, a nadto zarzucała, iż Sąd Powiatowy nie wziął pod rozwagę względów społeczno-gospodarczych, a w szczególności tego, że pozwani gospodarują na spornej ziemi od 40 lat jak właściciele, że będąc chłopami średniorolnymi wywiązują się należycie ze swych obowiązków wobec państwa, że natomiast powodowie nie dają tych gwarancji, skoro powódka Józefa J. jest już w podeszłym wieku, powódka Regina J. mieszka w mieście, a powód Stanisław J. gospodaruje już na majątku 20-hektarowym, i dalsze powiększanie jego gospodarstwa nie byłoby wskazane.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 5 listopada 1953 r. oddalił rewizję, uznając za nietrafne zarzuty dotyczące nabycia własności spornych działek przez spadkodawcę powodów.Powyższy prawomocny wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył rewizja nadzwyczajną Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, zarzucając mu naruszenie art. 3 przep. og. pr. cyw. i wnosząc o uchylenie obu powyższych wyroków i przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W zasadzie każde żądanie eksmisji z gruntu osoby, która grunt ten posiada i uprawia jak właściciel od kilkudziesięciu lat, budzi już z góry podejrzenie co do swej zgodności z zasadami współżycia w Państwie Ludowym. Do orzeczenia eksmisji nie wystarcza wówczas samo stwierdzenie, że stronie powodowej przysługuje prawo, którego dochodzi, ale należy ponadto dokonać ustaleń, z których musiałoby wynikać, że - wbrew nasuwającemu się z góry podejrzeniu - w danym konkretnym wypadku nie zachodzi nadużycie przez właściciela jego prawa (art. 3 przep. og. pr. cyw.). Sama przeto sytuacja będąca podłożem niniejszego procesu wymagała zarówno od sądu pierwszej, jak i drugiej instancji rozważenia jej z powyższego punktu widzenia. W sprawie niniejszej konieczność ta była tym bardziej oczywista, skoro poprzedni wyrok Sądu Powiatowego (uchylony następnie przez Sąd Wojewódzki) rozważał to zagadnienie z konkluzją przychylną dla strony pozwanej. Jeżeli zatem, zaskarżając następny wyrok Sądu Powiatowego z dnia 13 marca 1953 r., pozwani zarzucili między innymi sprzeczność z zasadami współżycia, a Sąd Wojewódzki zarzutu tego w ogóle nie rozpoznał, naruszył jaskrawo przepis art. 380 § 1 i art. 383 k.p.c. łącznie z art. 3 przep. og. pr. cyw. Powyższy bowiem zarzut rewizyjny pozwanych był całkowicie zasadny, skoro zagadnienie nadużycia przez powodów prawa własności nie zostało w ogóle w wyroku Sądu Powiatowego z 13 marca 1953 r. rozważone. Wyrok ten nie zawiera żadnych ustaleń, które pozwoliłyby na rozstrzygniecie tego zagadnienia. Brak więc wszelkich ustaleń co do sytuacji osobistej i majątkowej oraz warunków życia i pracy obu stron, wobec czego niepodobna ocenić, czy w danej konkretnej sytuacji żądanie eksmisji nie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego w Państwie Ludowym, a tym samym brak ustaleń takich okoliczności, które obalałyby nasuwające się z góry podejrzenie, o którym wyżej była mowa.Powyższe wądliwości obu wyżej wymienionych wyroków pociągają za sobą konieczność ich uchylenia z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji.