2 CR 1115/57

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Andrzeja K. przeciwko Okręgowi Lasów Państwowych w W. o 12.950 zł, po rozpoznaniu rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 16 maja 1957 r., uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu dla m. Wrocławia do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneAndrzej K. w pozwie z dnia 27 grudnia 1955 r. domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa - Okręgu Lasów Państwowych w W. sumy 12.950 zł tytułem odszkodowania za straty poniesione przezeń na skutek złamania nogi w dniu 16 marca 1955 r. w czasie jazdy na nartach na szlaku turystycznym koło Karpacza wskutek ułożenia na drodze dłużyc ściętych drzew.Strona pozwana żądania tego nie uznała, podnosząc, że szlak turystyczny, który zresztą nie jest szlakiem narciarskim, był w tym czasie zamknięty, a dłużyce nie tamowały wcale możności przejazdu drogą.Sąd Wojewódzki we Wrocławiu wyrokiem z dnia 16 maja 1957 r. zasądził od pozwanego Okręgu Lasów Państwowych w W. na rzecz powoda Andrzeja K. kwotę 12.950 zł z 8% od dnia 28 grudnia 1955 r. oraz 520 zł kosztów procesu, a ponadto zasądził od strony pozwanej na rzecz Skarbu Państwa kwotę 553 zł tytułem opłat sądowych, od których powód był zwolniony.Sąd Wojewódzki ustalił m.in., że powód wraz z grupą sportowców przebywał w obozie kondycyjnym w Bierutowicach. W dniu 16 marca 1955 r. powód wraz z Zofią K. i Rolandem P. za zezwoleniem trenera wyjechali na nartach tzw. "żółtym szlakiem" prowadzącym ze Śnieżki w stronę Karpacza, tj. trasą turystyczną, nadającą się również do zjazdu na nartach i saneczkach. Na odcinku pomiędzy "Strzechą Akademicką" a "Szczęść Boże" powód pomimo hamowania wpadł na dłużyce porozrzucane na drodze, na skutek czego doznał złamania prawej nogi w kostce i kości strzałkowej.Na podstawie poczynionych ustaleń Sąd Wojewódzki uznał, że szlak turystyczny, którym zjeżdżał powód, był przeznaczony także dla zjazdu na nartach, że na skutek braku znaków ostrzegawczych oraz niepoinformowania turystów o zarządzeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z dnia 10 stycznia 1955 r. strona pozwana, jako gospodarz lasu, za którego wiedzą i zgodą są udostępnione szlaki turystyczne, ponosi odpowiedzialność za szkodę powstałą na skutek niezapewnienia należytego bezpieczeństwa na wytyczonym szlaku na podstawie art. 134 i 145 k.z.Żądane przez powoda odszkodowanie Sąd uznał za umiarkowane i przyznał kwotę 4.800 zł za opóźnienie studiów na politechnice, kwotę 3.150 zł utraconego zasiłku kadrowego (za okres 9 miesięcy po 350 zł miesięcznie), oraz kwotę 5.000 zł odszkodowania za cierpienia fizyczne i szkodę moralną.W rewizji od tego wyroku Zarząd Lasów Państwowych w W., jako jednostka powołana w miejsce b. Okręgu Lasów Państwowych w W., wnosi o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub o jego zmianę i oddalenie powództwa, zarzucając naruszenie prawa materialnego (art. 157 k.z.) przez zasądzenie odszkodowania za opóźnienie studiów oraz sprzeczność istotnych ustaleń z zebranym w sprawie materiałem.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzuty rewizyjne są całkowicie trafne.Sąd Wojewódzki, ustalając charakter i stan drogi, o jakiej mowa, w zupełności pominął zarówno zeznania świadków C. i Cz. stwierdzających, że w okresie, kiedy nastąpił wypadek, droga ta była dla ruchu turystycznego zamknięta oraz że informowały o tym tablice ostrzegawcze, jak również dokumenty, a mianowicie pismo Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego z dnia 5 maja 1955 r. stwierdzające m.in., że omawiany szlak nie jest nartostradą, oraz pismo jednostki wojskowej z dnia 9 maja 1957 r. wyjaśniające, że szlak ten do dnia 15 lipca 1955 r. był zamknięty dla ruchu turystycznego, o czym informowały odpowiednie tablice.Całkowite pominięcie tego materiału dowodowego stawia pod znakiem zapytania trafność ustaleń faktycznych, na których oparł się Sąd Wojewódzki.Poza tym Sąd Wojewódzki, powołując się na zarządzenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z dnia 10 stycznia 1955 r. w sprawie ustalenia ruchu wczasowiczów, turystów, uczestników obozów, kolonii, wycieczek zbiorowych, osób przebywających w sanatoriach i domach leczniczo-profilaktycznych w strefie nadgranicznej, nie miał na uwadze treści § 3 zarządzenia, ustalającego warunki dopuszczające poruszania się na wskazanych szlakach turystycznych. Tego rodzaju istotne wadliwości zaskarżonego wyroku, stanowiąc naruszenie art. 242, 326 i 336 § 2 ust. 2 k.p.c., nie pozwalają już same przez się na utrzymanie go w mocy.O ile chodzi o zagadnienie samego odszkodowania, trafnym jest również zarzut, że przyznając powodowi 4.800 zł za opóźnienie studiów, Sąd Wojewódzki zupełnie pominął treść pisma Politechniki Warszawskiej z dnia 13 września 1956 r., wyjaśniającego, że związek ob. Andrzeja K. z uczelnią był tak luźny przez cały czas pobytu w tej uczelni od 1954 r. - 1956 r., a osiągnięte wyniki tak znikome, że wypadek złamania nogi i pobyt w szpitalu nie zaważyły na całości jego studiów.Zresztą powód bynajmniej nie udowodnił, by studia politechniczne ukończył.W granicach wniosków rewizyjnych Sąd Najwyższy na mocy art. 380 § 1 k.p.c. podnosi z urzędu - co do kwestii odszkodowania - że nie została dostatecznie wyjaśniona w świetle art. 157 i 158 k.z. kwestia tzw. "zasiłku kadrowego", jaki miał otrzymywać powód od związku sportowego, do którego należał. Być może, że zasiłek tego rodzaju dla czołowych zawodników sportowych może w pewnych warunkach być uzasadniony szczególnymi okolicznościami, jak np. potrzebą intensywnego odżywiania się w okresie forsownego treningu przed zawodami sportowymi o bardziej doniosłym znaczeniu. W braku podobnych szczególnych przesłanek usprawiedliwiających otrzymywanie tego rodzaju zasiłków, ich stała i regularna wypłata przez związki zrzeszające sportowców-amatorów nie dałaby się pogodzić z zasadami współżycia społecznego w Państwie Ludowym (art. 3 i 41 przepisów ogólnych prawa cywilnego).Przede wszystkim jednak Sąd Najwyższy zwraca z urzędu uwagę na zagadnienie podstawy prawnej roszczenia powoda.Powołanie przez Sąd Wojewódzki art. 134 i 145 k.z. nie może być w niniejszej sprawie wystarczające ze względów następujących:Powód roszczenie swoje kieruje przeciwko instytucji, którą uważa za odpowiedzialną za należyty stan drogi.Należy jednak podkreślić, że gdyby chodziło o odpowiedzialność osoby prawnej, której funkcjonariusze w związku z eksploatacją lasu w niedopuszczalny sposób zatarasowali drewnem drogę - za stronę pozwaną należałoby uważać to przedsiębiorstwo lasów państwowych, które w zakresie czynności gospodarczo-leśnych wykonuje administrację państwowego gospodarstwa leśnego w myśl art. 6 ust. 2 lit. a ustawy z dnia 20 grudnia 1949 r. o państwowym gospodarstwie leśnym (Dz. U. z 1949 r. Nr 63, poz. 494) i dekretu z dnia 26 października 1950 r. - o zmianie ustawy o państwowym gospodarstwie leśnym (Dz. U. z 1950 r. Nr 49, poz. 448). Takim przedsiębiorstwem w dacie wyrokowania byłby właściwy rejon lasów państwowych, działający na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 30 sierpnia 1956 r. w sprawie organizacji i zakresu działania przedsiębiorstw lasów państwowych (Dz. U. z 1956 r. Nr 48, poz. 215).Sąd Wojewódzki jednak bez bliższego rozwalenia tej kwestii nie uznał wyraźnie tego rodzaju przedsiębiorstwa państwowego za odpowiedzialne wobec powoda, wskazując w sentencji wyroku nie istniejący już w tym czasie Wrocławski Okręg Jasów Państwowych.Rozważenie pytania, jaką jednostkę państwową należy uważać za odpowiedzialną, było jednak konieczne z tego względu, że przy danym stanie tycznym nie jest wykluczona odpowiedzialność Skarbu Państwa, jako zobowiązanego do utrzymywania dróg publicznych w stanie odpowiadającym ich przeznaczeniu i zapewniającym bezpieczne z nich korzystanie. Tego rodzaju odpowiedzialność Skarbu Państwa, jako wynikająca z gospodarczej dziedziny działalności państwowej, istniała i była uznawana przez orzecznictwo sądowe (Orzeczenie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 17 lipca 1953 r. II C. 1660/52 - OSN 1955/II poz. 18), także przed wejściem w życie ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszów państwowych (Dz. U. z 1956 r. Nr 54, poz. 243). Odpowiedzialność ta wypływa z przepisów ustawy z dnia 10 grudnia 1920 r. - budowa i utrzymanie dróg publicznych w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1948 r. Nr 54, poz. 433 z późn. zm. wynikającymi z późniejszych aktów ustawodawczych), oraz ustawy z dnia 7 października 1921 r. o przepisach porządkowych na drogach publicznych (Dz. U. z 1921 r. Nr 89, poz. 656 z późn. zm.).Dla uznania jednak odpowiedzialności Skarbu Państwa byłoby konieczne ustalenie jeszcze jednego niezbędnego ogniwa, mianowicie stwierdzenia, że droga, na której zdarzył się wypadek, należała do kategorii dróg publicznych w rozumieniu powołanych wyżej ustaw oraz dekretu z dnia 4 sierpnia 1956 r. o podziale dróg publicznych (Dz. U. z 1956 r. Nr 35, poz. 158). W takim przypadku oczywiście musiałby brać udział w sprawie przedstawiciel właściwego organu administracji państwowej (art. 25 i 228 § 1 k.p.c.).Ubocznie należy zaznaczyć, że gdyby Sąd Wojewódzki uważał stronę pozwaną nie za przedsiębiorstwo państwowe, lecz za właściwą statio fisci reprezentującą Skarb Państwa - nie byłoby dopuszczalne zasądzenie od takiego pozwanego nieuiszczonych przez powoda opłat sądowych.Z tych przeto względów i na mocy art. 384 k.p.c. zaskarżony wyrok ulega uchyleniu w całości, a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania miejscowo właściwemu Sądowi Powiatowemu w myśl art. 3 ust. 2 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. o zmianie niektórych przepisów postępowania cywilnego (Dz. U. z 1956 r. Nr 2, poz. 13).