2 CR 1136/54

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gminnej Kasy Spółdzielczej w G. przeciwko D. K. o zapłatę 1713,81 zł, po rozpoznaniu rewizji pozwanego od wyroku Sądu Powiatowego w Grudziądzu z dnia 11 stycznia 1954 r., zaskarżony wyrok zmienił w ten sposób, że powództwo oddalił.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 11 stycznia 1954 r. Sąd Powiatowy w Grudziądzu zasądził od pozwanego na rzecz Gminnej Kasy Spółdzielczej w G. kwotę 1713,81 zł tytułem zwrotu pożyczki udzielonej w związku z zawartą z Gminną Spółdzielnią Samopomocy Chłopskiej w G. umową kontraktacyjną.Na skutek rewizji pozwanego Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy przekazał Sądowi Najwyższemu w trybie art. 388 k.p.c. do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne: "Czy w przypadku wykonania umowy kontraktacyjnej przez PGR, któremu przekazano gospodarstwo rolne, przejęte przez Państwo na własność na podstawie ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki (Dz. U. z 1950 r. Nr 9, poz. 87), dotychczasowy użytkownik tegoż gospodarstwa (użytkownik) jest jeszcze zobowiązany wobec gminnej kasy spółdzielczej do zwrotu pożyczki, udzielonej mu w związku ze wspomnianą umową kontraktacyjną?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania i zważył, co następuje:Z ustaleń zaskarżonego wyroku wynika, że majątek pokościelny, dzierżawiony przez pozwanego, przejęty został w dniu 26 października 1950 r. przez Prezydium PRN w G., z załącznika zaś nr 5 do protokołu przejęcia wynika, że Prezydium zobowiązało się pokryć skrypty dłużne G.S. na kwotę 110 000 zł. Zobowiązanie to w świetle art. 3 pkt 1 cyt. wyż. ustawy z dnia 20 marca 1950 r. jest ważne i winno być potraktowane zgodnie z art. 182 k.z., jako przejęcie długu. Zaskarżony wyrok trafnie podnosi, że pozwany nie wykazał, by wierzycielka wyraziła zgodę na zmianę dłużnika, i tym samym dłużnik nie zwolnił się od obowiązku świadczenia (art. 184 k.z.). Z zaskarżonego wyroku jednak wynika, że Sąd Powiatowy nie zwrócił uwagi na możliwość zastosowania w sprawie art. 3 p.o.p.c.Na skutek przejęcia przez Prezydium PRN zobowiązania wypływającego ze skryptów dłużnych, powodowa Gminna Kasa Spółdzielcza uzyskała w stosunku do Skarbu Państwa bezpośrednie roszczenie o zwrot pożyczki. Ze znajdujących się w aktach sprawy skryptów dłużnych wynika, że przedmiotowa pożyczka, wypłacona w formie nasion, pozostawała w ścisłym związku z zawartą umową kontraktacyjną, stanowiąc z nią jedną ekonomiczną całość. W tych warunkach - gdy się weźmie pod uwagę funkcje, jakie ma spełnić kontraktacja w dążeniu do wciągnięcia szerokich mas chłopów pracujących w system planowej gospodarki rolnej oraz specyficzny charakter zobowiązań kontraktacyjnych, które w zasadzie winny obciążać każdoczesnego użytkownika gruntu, skierowanie powództwa o zwrot pożyczki, posiadającej charakter zaliczki kontraktacyjnej, przeciwko pozwanemu, zamiast przeciwko nabywcy obciążonej nieruchomości, w stosunku do którego istnieje bezpośrednie roszczenie, należy z punktu widzenia art. 3 p.o.p.c. uznać za nadużycie prawa.Czy w danej sprawie roszczenie powódki istnieje w stosunku do Skarbu Państwa, czy też w stosunku do PGR w S., które nawet przystąpiło do wykonania zobowiązania kontraktacyjnego, dla rozstrzygnięcia sprawy znaczenia nie posiada. W tym stanie rzeczy zaskarżony wyrok należało na zasadzie art. 386 k.p.c. zmienić i powództwo oddalić.