2 CR 1699/54

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stefana S. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu "Wytwórnia Filmów Fabularnych" w Łodzi o zapłatę, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla miasta Łodzi z dnia 1 kwietnia 1953 r., rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód w pozwie wniesionym w dniu 29 października 1952 r. żądał zasądzenia od pozwanej 8.000 zł. W uzasadnieniu powództwa twierdził co następuje: 1) od dnia 1 września 1947 r. do 31 października 1951 r. pracował w pozwanej Wytwórni w cechu oświetleniowym jako kierownik agregatu świetlnego w stopniu majstra.Na podstawie zbiorowego układu pracy przysługiwała mu oprócz zasadniczego wynagrodzenia premia "A", tymczasem do dnia 1 września 1950 r. nie otrzymywał żadnej premii, a od tej daty wypłacano mu premię "B" (niższą); z tego tytułu należy mu się 4.500 zł; 2) przepracował w niedzielę i święta oraz w nocy 37 godzin i 30 minut, za które należy mu się wynagrodzenie w kwocie 500 zł; 3) został zwolniony z pracy bez zachowania trzymiesięcznego terminu wypowiedzenia i bez ważnej przyczyny; wobec tego żąda tytułem trzymiesięcznego wynagrodzenia 2.500 zł; 4) w 1951 r. nie wykorzystał połowy urlopu, powinien więc otrzymać ekwiwalent w kwocie 500 zł. W toku procesu w piśmie procesowym złożonym w Sądzie w dniu 20 lutego 1953 r. powód rozszerzył powództwo i żądał: a) kwoty 3.132 zł z tytułu różnicy między uposażeniem grupy V, które powinien był otrzymywać, a uposażeniem grupy VII, które otrzymywał w czasie od dnia 1 października 1949 r. do 31 października 1951 r.; b) kwoty 5.081,78 zł z tytułu premii "A" w stosunku do uposażenia grupy V (por. wyżej poz. 1); c) kwoty 4.668,30 zł z tytułu trzymiesięcznego wynagrodzenia (por. wyżej poz. 3); d) kwoty 2.334, 15 zł z tytułu niewykorzystania połowy urlopu w latach 1949, 1950 i 1951.Pozwana wniosła o oddalenie powództwa, wyjaśniając, że powód był elektrykiem oświetlaczem z uposażeniem grupy VII i otrzymywał wynagrodzenie zgodnie z postanowieniami zbiorowego układu pracy, że powód sam przestał pracować dnia 1 listopada 1951 r., mimo iż miał wypowiedzenie na dzień 31 stycznia 1952 r. Pozwana ponadto zarzuciła przedawnienie i prekluzję.Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powoda 3.573,39 zł oddalając resztę powództwa. Sąd ustalił że powód w istocie pracował przez cały czas na stanowisku majstra, obsługującego elektrownię polową i agregat. W myśl załącznika nr 1 do układu zbiorowego do stanowiska majstra jest przywiązane wynagrodzenie w grupach od VII do V. Jeżeli powód dostawał wynagrodzenie według grupy VII, to było to zgodne z układem zbiorowym. Wobec tego roszczenia powoda z tytułu różnicy w uposażeniu są bezzasadne. Słuszne natomiast jest żądanie premii "A" i z tego tytułu należy się powodowi 3.314,68 zł (stosownie do uposażenia w grupie VII). Powód przepracował w niedziele i święta oraz w nocy 34 godziny, za które nie otrzymał wynagrodzenia, i z tego tytułu należy mu się 258,71 zł. Roszczenie oparte na art. 39 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych jest nie uzasadnione. Powodowi początkowo wypowiedziano umowę o pracę omyłkowo na dwa tygodnie naprzód, tj. na dzień 31 października 1951 r. Kiedy jednak omyłkę tę spostrzeżono - jeszcze przed upływem dwóch tygodni - wypowiedzenie to dnia 19 października 1951 r. "anulowano" i równocześnie wypowiedziano umowę na trzy miesiące naprzód na dzień 31 stycznia 1952 r. Powód jednakże przestał pracować z końcem października 1951 r., zrywając umowę samowolnie. W ustalonych okolicznościach zakończenia stosunku pracy powód utracił prawo do urlopu w 1951 r. i nie może domagać się odszkodowania za niewykorzystany jego urlop. Co do "wszystkich nowych roszczeń", zgłoszonych dopiero w dniu 23 lutego 1953 r. Sąd Wojewódzki stwierdził, że uległy prekluzji z art. 473 k.z.W rewizji powód wniósł o zmianę wyroku Sądu Wojewódzkiego w części oddalającej powództwo i uwzględnienie jego całego żądania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1. Skarżący zarzuca, że Sąd Wojewódzki błędnie zaliczył powoda do pracowników, którzy według zbiorowego układu pracy, normującego wzajemne stosunki stron, winni otrzymywać wynagrodzenie w grupach VII-V.2. Skarżący zarzuca dalej, że Sąd Wojewódzki błędnie ocenił kwestię rozwiązania stosunku pracy między stronami. Zarzut jest niesłuszny.Zostało w sprawie ustalone, że pozwana wprawdzie doręczyła powodowi pismo z dnia 11 października 1951 r., zawierające wypowiedzenie umowy o pracę na dzień 31 października 1951 r., że jednak następnego dnia 19 października 1951 r., a więc jeszcze przed dniem 31 października 1951 r., doręczyła powodowi drugie pismo, "anulujące" pierwsze wypowiedzenie i zawierające wypowiedzenie stosunku pracy na dzień 31 stycznia 1952 r. Drugie pismo pozwanej było sprostowaniem omyłki pierwszego pisma i sprostowaniem daty "31 październik 1951 r." na "31 styczeń 1952 r."W takich warunkach stosownie do wypowiedzenia pozwanej stosunek pracy stron miał i powinien się zakończyć z dniem 31 stycznia 1952 r. Wypowiedzenie pozwanej było zgodne z art. 25 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych. Jeżeli powód mimo to przestał pracować z dniem 31 października 1951 r., to sam zerwał umowę przed terminem. Nie przysługują mu zatem żadne roszczenia z art. 39 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych.W związku z pierwszym pismem pozwanej powód mógłby zgłaszać pretensję tylko w przypadku, gdyby omyłka była zawiniona i gdyby z powodu tej omyłki powstała dla niego szkoda, co jednak nie zachodzi.3. Skarżący zarzuca Sądowi Wojewódzkiemu jeszcze naruszenie art. 473 k.z.I ten zarzut jest chybiony.Sąd Wojewódzki, jak wyżej wskazano, uznał, że prekluzji z art. 473 k.z. uległy wszystkie nowe roszczenia zgłoszone w piśmie procesowym powoda z dnia 23 lutego 1953 r. W piśmie tym są dwie grupy roszczeń. Do pierwszej grupy należą roszczenia z tytułu różnicy między wynagrodzeniem za pracę otrzymywanym przez powoda a wynagrodzeniem mu należnym, dalej roszczenia oparte na art. 39 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych i wreszcie roszczenia z tytułu niewykorzystanego urlopu w 1951 r. Do drugiej strony należą roszczenia z tytułu niewykorzystanych urlopów w latach 1949 i 1950. Co do roszczeń pierwszej grupy Sąd Wojewódzki orzekł merytorycznie, częściowo je uwzględniając i częściowo oddalając jako niesłuszne. Oddalenie części powództwa na podstawie prekluzji z art. 473 k.z. odnosi się tylko do roszczeń drugiej grupy, tj. do roszczeń z tytułu niewykorzystanych urlopów w latach 1949 i 1950.Roszczenia obu wspomnianych grup roszczeń wywodzą się z jednego źródła, ze stosunku pracy stron, jednakże zachodzi między nimi zasadnicza różnica. Roszczenia pierwszej grupy były już w pozwie zawarte i zostały w dniu 23 lutego 1953 r. jedynie rozszerzone co do wysokości, a roszczenia drugiej grupy nie były wymienione w pozwie i zostały zgłoszone po raz pierwszy dopiero w dniu 23 lutego 1953 r., były to więc w porównaniu z żądaniami pozwu - nowe żądania.Przytoczona różnica obu grup ostatecznych żądań powoda i charakter żądań drugiej grupy ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia zarzutu naruszenia art. 473 k.z.Skarżący w uzasadnieniu swego zarzutu powołuje się na art. 329 § 2 k.p.c. i wywodzi, że nie można stosować prekluzji z art. 473 k.z. do żądań, które wprawdzie nie były objęte pozwem, ale co do których sąd mógł wyrokować na podstawie art. 329 § 2 k.p.c. W związku z argumentacją skarżącego trzeba wyjaśnić, że Sąd Wojewódzki byłby mógł wyrokować co do wynagrodzenia za częściowo nie wykorzystane przez powoda urlopy w latach 1949 i 1950, gdyby nie było nastąpiło zgłoszenie żądania w dniu 13 lutego 1953 r. Nie, nie mógłby. W świetle art. 329 § 2 k.p.c. sąd może, gdy przedmiotem powództwa są roszczenia ze stosunku pracy, orzec co do rzeczy, która nie była przedmiotem żądania lub zasądzić ponad żądanie, nie upoważnia to jednak do wniosku, by mógł orzec w materii, co do której żądanie w ogóle nie było zgłoszone (por. Orzeczenie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z 14 lipca 1951 r. C. 524/51 OSN 1952/II poz. 48). W sprawie niniejszej żądania w przedmiocie urlopów powoda w latach 1949 i 1950 są samodzielne, od reszty żądań powoda zupełnie niezależne i do dnia 13 lutego 1953 r. w ogóle nie były zgłoszone. Gdyby więc nie było nastąpiło zgłoszenie z dnia 13 lutego 1953 r., Sąd Wojewódzki na podstawie art. 329 § 2 k.p.c. nie byłby mógł wyrokować w przedmiocie wynagrodzenia powoda w zamian za niewykorzystane urlopy w latach 1949 i 1950.Wobec powyższego argumentacja rewizji oparta na art. 329 § 2 k.p.c. w sprawie niniejszej nie jest trafna.Jak przedstawia się omawiany zarzut rewizji w świetle samego przepisu art. 473 k.z.Bieg terminu prekluzyjnego ustanowionego w art. 473 k.z. przerywa się, jeżeli pracodawca lub pracownik swych roszczeń "dochodzi sądownie" (co oczywiście nie wyłącza przerwania unormowanego w artykułach 116 i 117 przep. og. prawa cywilnego). "Dochodzi sądownie" to znaczy: zwróci się w formie prawnie dopuszczalnej do Sądu o rozstrzygnięcie swego roszczenia. Z reguły przerwa biegu prekluzji następuje przez wniesienie pozwu. Jeżeli jednak pracownik w toku sporu o inne roszczenia, wynikające ze stosunku pracy, zgłosi nowe żądanie, również ze stosunku pracy wynikające, jednakże od pierwotnego żądania niezależne, natenczas bieg prekluzji odnośnie tego nowego żądania zostaje przerwany dopiero przez zgłoszenie tego żądania, dopiero bowiem przez zgłoszenie nowego żądania pracownik zwraca się do sądu o jego rozstrzygnięcie, dochodzi sądownie swego roszczenia w rozumieniu art. 473 k.z.W sprawie niniejszej, jak już wyżej wyjaśniono, roszczenia powoda z tytułu niewykorzystanych urlopów w latach 1949 i 1950, zgłoszone w dniu 13 lutego 1953 r., stanowiły w stosunku do żądań pozwu nowe, inne żądania. Wobec tego w myśl poprzednich wywodów odnośnie tych nowych żądań bieg prekluzji z art. 473 k.z. nie został przerwany przez wniesienie pozwu (dnia 29 października 1952 r.), przerwa ta mogłaby nastąpić dopiero w dniu 13 lutego 1953 r., w tym dniu jednak termin prekluzyjny już minął, stosunek pracy bowiem zakończył się dnia 31 października 1951 r.Sąd Wojewódzki, jak z powyższych wywodów wynika, zastosował art. 473 k.z. prawidłowo.W takim stanie sprawy Sąd Najwyższy, nie znajdując uzasadnionych podstaw rewizyjnych ani podstaw, które należy brać z urzędu pod rozwagę - rewizję powoda oddalił.