2 CR 191/56

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Otylii K. i małoletniej Barbary K. przeciwko Stanisławowi S. o ustalenie ojcostwa i alimenty, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Powiatowego dla Dzielnicy Łódź-Sródmieście z dnia 10 maja 1954 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu dla Dzielnicy Łódź-Sródmieście do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy dla Dzielnicy Łódź-Sródmieście wyrokiem z dnia 10 maja 1954 r. ustalił, że pozwany jest ojcem małoletniej powódki i zasądził od niego na rzecz tego dziecka alimenty.Wyrok ten zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości po upływie sześciu miesięcy od prawomocności, zarzucając naruszenie interesu Państwa Ludowego. W szczególności skarżący podnosi, że w dniu 4 czerwca 1950 r. matka dziecka zawarła związek małżeński z Alojzym U., przy czym na skutek oświadczenia małżonków nastąpiło uprawnienie jej pozamałżeńskiego dziecka, co wynika ze wzmianki uczynionej na marginesie odpisu zupełnego aktu urodzenia sporządzonego przed urzędnikiem stanu cywilnego w Cieplicach.Wobec zatajenia tej okoliczności przed sądem w dniu 10 maja 1954 r. zapadł wyrok ustalający, że pozwany Stanisław S. jest ojcem Barbary K.Ponieważ zgodnie z art. 63 prawa rodzinnego z dnia 22 stycznia 1946 r. dziecko uprawnione uważa się za dziecko z małżeństwa, ustalenie ojcostwa nie jest możliwe do czasu uchylenia skutków uprawnienia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarówno według przepisów prawa rodzinnego (dekret z dnia 22 stycznia 1946 r. - prawo rodzinne - Dz. U. z 1946 r. Nr 6, poz. 52), jak i kodeksu rodzinnego nie jest dopuszczalne dochodzenie ojcostwa w drodze powództwa (art. 46 § 1 pr. rodz. i art. 47 kod. rodz.), jeżeli ojciec tego dziecka jest już prawnie znany, to znaczy, że bądź istnieje domniemanie (nie obalone w drodze powództwa o zaprzeczenie ojcostwa), że ojcem jest mąż matki (art. 5 pr. rodz., art. 42 kod. rodz.), bądź nastąpiło uznanie dziecka (art. 64 § 1 pr. rodz., art. 44 kod. rodz.), lub wydany już został prawomocny wyrok ustalający ojcostwo.Zawarcie przez rodziców dziecka, po urodzeniu się tegoż, związku małżeńskiego powodowało w myśl przepisów art. 63 § 1 pr. rodz. uprawnienie dziecka, tj. nadanie mu pozycji dziecka z małżeństwa. Przesłanką uprawnienia, jak to wyraźnie wynika z treści przepisowi § 1 i 3 art. 63 pr. rodz., jest pochodzenie dziecka od osób, które zawarły ze sobą małżeństwo (słowa: "swych rodziców" i "pochodzenie dziecka od męża matki"). Bez istnienia tej przesłanki nie może być mowy o uprawnieniu. Pochodzenie zaś dziecka od męża matki winno nastąpić tylko w sposób możliwy według zasad ogólnych, tj. bądź w drodze uznania, bądź w drodze wyroku ustalającego ojcostwo. Przepis art. 63 pr. rodz. nie zawiera żadnych w tym względzie odchyleń.Nie zawiera takiego odchylenia również pozostający w związku z przepisem art. 63 pr. rodz. przepis art. 68 prawa o aktach stanu cywilnego (dekret z dnia 25 września 1945 r. - prawo o aktach stanu cywilnego - Dz. U. z 1945 r. Nr 48, poz. 272) w brzmieniu pierwotnym, jak i późniejszym. Przepis ten w brzmieniu sprzed dnia 1 października 1950 r. nakazuje wpisanie w akcie urodzenia wzmianki dodatkowej o uprawnieniu w razie zawarcia małżeństwa przez "rodziców dziecka pozamałżeńskiego." Wpisanie zatem tej wzmianki jest możliwe, jeżeli ojcostwo męża matki jest wykazane. Postanowienie punktu (2) art. 68 pr. o akt. st. cyw. zobowiązujące rodziców dziecka do zgłoszenia, że mają dziecko urodzone przed zawarciem małżeństwa, nie oznacza by zgłoszenie to, o ile ojcostwo już poprzednio nie została ustalone (wyrokiem lub aktem uznania), mogło mieć skutek prawny bez równoczesnego dokonaniu aktu uznania. Protokół zgłoszenia w tej sytuacji, o ile ma stanowić ważną podstawę do wzmianki dodatkowej, winien równocześnie zawierać uznanie dziecka przez męża za swoje. Odmienna wykładnia nie jest do przyjęcia. Nikt nie ma żadnej podstawy do takiej wykładni w treści art. 68 pr. o akt. st. cyw., a równocześnie trudno znaleźć przekonywający argument, który by przemawiał za przyjęciem w stosunku do dziecka, którego matka zawarła po urodzeniu dziecka związek małżeński, jakiegoś innego sposobu ustalenia ojcostwa.Przepis art. 68 pr. o akt. st. cyw. w jego brzmieniu od dnia 1 października 1950 r., poza zmianą wynikającą z wejścia w życie w miejsce prawa rodzinnego kodeksu rodzinnego, nie wprowadził żadnego nowego sposobu ustalenia ojcostwa. To samo dotyczy przepisu art. 38 nowego prawa o aktach stanu cywilnego (dekret z dnia 8 czerwca 1955 r. - prawo o aktach stanu cywilnego Dz. U. z 1955 r. Nr 25, poz. 151).W świetle powyższych wywodów trafny jest pogląd, że po uprawnieniu dziecka ustalenie ojcostwa nie jest możliwe. Niemożliwość ta jednak nie wynika ze skutków uprawnienia, lecz z tej przesłanki uprawnienia, jaką jest ustalenie ojcostwa. Skoro ojciec dziecka jest już prawnie znany i nie nastąpiło w sposób przewidziany prawem uchylenie tej sytuacji prawnej, powództwo o ustalenie ojcostwa choćby nawet tego samego mężczyzny nie jest dopuszczalne.Z dołączonego do akt sprawy odpisu zupełnego aktu urodzenia dziecka, którego dotyczy zaskarżony wyrok, wynikałoby, że przed wydaniem zaskarżonego wyroku dziecko zostało uprawnione przez zawarcie małżeństwa jego rodziców, przy czym ojcem jego (mężem matki) jest osoba inna od pozwanego. Taki wniosek nasuwa się z treści wzmianki dodatkowej wpisanej w akcie urodzenia. Dokument ten jednak nie daje dostatecznej podstawy do zmiany wyroku. W odpowiedzi bowiem na rewizję nadzwyczajną strona powodowa zarzuciła, że mąż matki dziecka nie uznał dziecka za swoje, lecz wyraził tylko "zgodę na zmianę nazwiska." Możliwe jest zatem, że wzmianka dodatkowa nie odpowiada protokołowi, spisanemu przed Urzędnikiem Stanu Cywilnego. W celu przeprowadzenia dowodu z tego protokołu zachodzi potrzeba uchylenia zaskarżonego wyroku, który - o ile istotnie nastąpiło uznanie dziecka przez Alojzego U. - narusza interes Państwa Ludowego.Z tych zasad Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 396 § 1 i 384 k.p.c.).