2 CR 314/56

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Pawlak. Sędziowie: J. Szczerski (sprawozdawca), A. Meszorer.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stefana W. przeciwko 1) Centrali Rolniczej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w Warszawie, 2) Zakładom Wytwórczym Aparatury Przemysłu Rolnego w Skierniewicach o wynagrodzenie za pracę, po rozpoznaniu rewizyj pozwanych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 22 listopada 1955 r.,obie rewizje oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki zasądził na rzecz powoda solidarnie od obu pozwanych kwotę 5.745 zł, a resztę powództwa oddalił i koszty procesu między stronami wzajemnie zniósł.Powyższe rozstrzygnięcie oparte zostało na następujących ustaleniach i rozważaniach:Powód domagał się zasądzenia na jego rzecz 9.450,10 zł tytułem wyrównania poborów. Pozew, wniesiony 9 stycznia 1954 r., oznaczył początkowo jako stronę pozwaną tylko Centralę Rolniczą Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w Warszawie - Wojewódzkie Zakłady Remontowo-Montażowe w Skierniewicach. W toku procesu nastąpiła reorganizacja podległych pozwanej Zakładów Remontowo-Montażowych i powództwo skierowane zostało także przeciwko Zakładom Wytwórczym Aparatury Przemysłu Rolnego, przedsiębiorstwu państwowemu w Skierniewicach.Powód w okresie od 9 stycznia 1951 r. do 31 marca 1952 r. pracował w godzinach nadliczbowych, nie pobierając w tym okresie dodatku funkcyjnego. Przeciętnie pracował w tym okresie po 3 godziny nadliczbowo dziennie. Łącznie pracował powód nadliczbowo przez 320 dni roboczych. Biorąc pod uwagę przytoczoną liczbę dni roboczych i liczbę godzin pracy nadliczbowej dziennie oraz niesporną stawkę wynagrodzenia za godzinę, Sąd Wojewódzki ustalił, że powodowi za pracę nadliczbową należała się suma 5.760 zł. Na rachunek tej należności otrzymał powód 2.175 zł, wobec czego pozostała jeszcze kwota 3.585 zł, uwzględniona na rzecz powoda w sentencji omawianego wyroku. Dalszą sumę 2.160 zł zasądził Sąd Wojewódzki tytułem wyrównania poborów nie dopłaconych powodowi za czas od lipca 1953 r., tj. za okres pełnienia funkcji głównego księgowego. Powodowi należała się na tym stanowisku III grupa uposażenia, tj. 964 zł miesięcznie. Powód otrzymywał jednak o 216 zł mniej, tak że za okres 10 miesięcy przypada na jego rzecz 2.160 zł.Dalszą część roszczeń uznał Sąd Wojewódzki za nieuzasadnioną. W szczególności oddalone zostało roszczenie o wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych w okresie od 8 stycznia 1951 r., a to ze względu na upływ trzyletniego przedawnienia z art. 284 k.z., zarzuconego skutecznie przez stronę pozwaną. W okresie od 1 kwietnia 1952 r. powód otrzymywał dodatek funkcyjny, który, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, wyłącza zasadność dodatkowego wynagrodzenia za godziny nadliczbowe. Z tej przyczyny odpowiednia część żądania została również oddalona.Sąd Wojewódzki uznał za bezzasadny podniesiony przez obu pozwanych zarzut braku legitymacji biernej dlatego, że jak wynika z załączonego do sprawy odpisu pisma Min. Finansów z dnia 18 lutego 1955 r., skierowanego do C.R.S. "Samopomoc Chłopska" w Warszawie, "Zarząd Przemysłu Rolnego Min. PGR przejął warsztaty w Skierniewicach wraz ze wszystkimi składnikami majątkowymi, personelem, zobowiązaniami i należnościami", z czego wynika, że obaj pozwani zostali prawidłowo zapozwani.Wyrok powyższy zaskarżyli obaj pozwani. Obie rewizje wnoszą o zmianę zaskarżonego orzeczenia i oddalenie powództwa w całości bądź też o uchylenie zaskarżonej części wyroku i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania. Powód wniósł o oddalenie obu rewizji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Podległe pozwanej Centrali Zakłady Remontowo-Montażowe obejmowały kilka oddziałów-warsztatów, położonych na terenie różnych miejscowości. Jednym z oddziałów był Warsztat w Skierniewicach, w którym miała siedzibę również dyrekcja Zakładów. W dniu 1 października 1954 r. Warsztat w Skierniewicach przejęty został przez Zarząd Przemysłu Rolnego Ministerstwa PGR i równocześnie na podstawie zarządzenia Ministra PGR utworzone zostało przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą "Zakłady Wytwórcze Aparatury Przemysłu Rolnego". Warsztat w Skierniewicach, do chwili przejęcia go przez Zakłady Wytwórcze Aparatury Przemysłu Rolnego, nie był jednostką samodzielnie bilansującą, lecz wchodził w skład samodzielnie bilansującej jednostki spółdzielczej, tj. Wojewódzkich Zakładów Remontowo-Montażowych w Skierniewicach. Przekazanie Warsztatu w Skierniewicach. nastąpiło na podstawie zarządzenia Ministra PGR wydanego po zasięgnięciu opinii Centralnego Związku Spółdzielczego i w porozumieniu z Przewodniczącym PKPG oraz Ministrem Finansów. Przekazanie nastąpiło zatem w trybie uchwały Prezydium Rządu z dnia 24 czerwca 1950 r. w sprawie przekazywania przedsiębiorstw, zakładów lub ich części oraz przedmiotów majątku trwałego pomiędzy państwowymi jednostkami gospodarczymi a jednostkami spółdzielczymi ("Mon. Pol. " Nr A-78, poz. 911; zmiana: "Mon. Pol. " z 1954 r. Nr A-93, poz. 1024).Równocześnie z przejęciem Warsztatu w Skierniewicach przez nowo utworzone przedsiębiorstwo państwowe, Wojewódzkie Zakłady Remontowo-Montażowe obejmujące pozostałe warsztaty podporządkowane zostały w ramach reorganizacji wewnątrzspółdzielczej Wojewódzkiemu Związkowi Gminnych Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w Łodzi.Przytoczone wyżej okoliczności są między stronami niesporne, powołane one zostały w rewizjach obu pozwanych i wynikają z załączonych do sprawy dokumentów, a w szczególności z pisma Ministerstwa Finansów z dnia 18 lutego 1955 r. oraz z pisma Ministerstwa PGR z dnia 29 grudnia 1954 r.Rewizja pozwanej Centrali, opierając się na opinii zawartej w piśmie Ministerstwa Finansów, zarzuca sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału i ponawia zgłoszony w toku procesu przed pierwszą instancją zarzut braku legitymacji biernej.Podniesione zarzuty, odsyłające do treści omawianego pisma Ministerstwa Finansów, są bezzasadne. Po pierwsze - wyrażony w tym piśmie pogląd, że Zarząd Przemysłu Rolnego Ministerstwa PGR, a tym samym i Zakłady Wytwórcze Aparatury Przemysłu Rolnego w Skierniewicach, przejęły wszystkie zobowiązania i należności Warsztatu w Skierniewicach, jest sprzeczny z przepisami cytowanej już uchwały Prezydium Rządu z dnia 24 czerwca 1950 r. W razie bowiem przekazania na rzecz jednostki państwowej przedsiębiorstwa spółdzielczego samodzielnie nie bilansującego - należności i zobowiązania przekazanego przedsiębiorstwa według postanowień uchwały nie podlegają przejęciu (§ 16 i 19 uchwały z 24 czerwca 1950 r.).Po drugie - gdyby nawet porozumienie między przekazującym a przejmującym przewidywało wyjątkowo odmienny tryb postępowania i likwidacji aktywów i pasywów (§ 19 ust. 1 uchwały), to porozumienie takie nie mogłoby pogorszyć sytuacji powoda w sprawie niniejszej i spowodować wygaśnięcia zobowiązania Centrali wobec powoda. Omawiana uchwała reguluje bowiem wynikające z przekazania obiektu stosunki majątkowe i organizacyjne między przekazującym a przyjmującym, nie naruszając praw osób trzecich, w szczególności praw wierzycieli przekazującego. Porozumienie i przejęcie długu przez jednostkę przejmującą przedsiębiorstwo lub zakład w trybie cytowanej uchwały jest - ze stanowiska powoda - umową z art. 182 k.z. Umowa taka nie powoduje zatem zmiany dłużnika wobec wierzyciela.Na podstawie takiej umowy powstawałoby tylko zobowiązanie przejmującego zakład w stosunku do przekazującego i odpowiedzialność przejmującego za to, "że wierzyciel do spełnienia świadczenia pociągać (...) nie będzie" przekazującego. Na zmianę dłużnika i umorzenie tym samym zobowiązania Centrali musiałby wyrazić zgodę powód (art. 184 k.z.).Z tych przyczyn rewizja pozwanej Centrali, odpowiadającej za wypłatę wynagrodzenia byłemu swemu pracownikowi, jest bezzasadna.Przechodząc do zarzutów rewizyjnych pozwanego przedsiębiorstwa państwowego stwierdzić należy na wstępie, że bezprzedmiotowe są wywody skarżącego dotyczące art. 476 k.z. Sąd Wojewódzki przepisów tego artykułu nie zastosował, nie powołał i nie naruszył. Art. 476 k.z. odnosi się do sytuacji pracownika w razie przejścia zakładu pracy na inną osobę w czasie trwania stosunku pracy. Ponadto do powoda miałby w takiej sytuacji zastosowanie przede wszystkim art. 35 rozp. o umowie o pracę prac. umysł. (art. 466 k.z.), skoro powód był pracownikiem umysłowym. Powód jednakże zatrudniony był w Wojewódzkich Zakładach Remontowo-Montażowych tylko do 30 czerwca 1954 r.Wierzytelność powoda, byłego pracownika, obejmująca wynagrodzenie za pracę, stanowi dług ciążący na przedsiębiorstwie w rozumieniu art. 188 k.z. Według złożonych w toku procesu przed pierwszą instancją wyjaśnień stron, powód pracował zarówno w Dyrekcji Zakładów Remontowo-Montażowych, jak i w Warsztacie w Skierniewicach. Przejęcie zatem Warsztatu bez zaspokojenia należności powoda i bez przejęcia tego długu w sposób powodujący zmianę dłużnika (art. 184 k.z.) sprawia, że za wynagrodzenie powoda odpowiada także pozwane przedsiębiorstwo państwowe, przy czym jego odpowiedzialność jest z mocy art. 188 k.z. solidarna z odpowiedzialnością pozwanej Centrali.Wprawdzie powołane przez pozwane przedsiębiorstwo pismo Ministerstwa PGR wskazywałoby (odmiennie niż omawiane poprzednio pismo Ministerstwa Finansów) na to, że Zakłady Wytwórcze Aparatury Przemysłu Rolnego nie odpowiadają za zobowiązania przejętego przedsiębiorstwa spółdzielczego niesamodzielnie bilansującego, jednakże i ten pogląd, odpowiadający postanowieniom uchwały z dnia 24 czerwca 1950 r., nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia mniejszego sporu. Wynika to z wyrażonej już zasady, że postanowienia uchwały regulują wzajemne stosunki i rozliczenia między podmiotami uczestniczącymi w przekazaniu - przejęciu przedsiębiorstwa i nie dotyczą przepisów ustawy (k.z.) zapewniających określone prawa osobom trzecim.Dotychczasowe rozważania prowadzą do wniosku, że stanowisko Sądu Wojewódzkiego uznające legitymację bierną obu pozwanych jest trafne, jakkolwiek nie zostało w uzasadnieniu wyroku w pełni umotywowane.Bezzasadne są również dalsze zarzuty rewizji. Wbrew bowiem wywodom skarżącego Sąd Wojewódzki nie oparł się na zeznaniach świadka B., podającego zresztą wiadomości w sposób niepewny i niezdecydowany, lecz na zeznaniach szeregu innych świadków, w uzasadnieniu wyroku powołanych, i trafnie ustalił wysokość należności także przy zastosowaniu art. 330 k.p.c.Zarzut błędnego zasądzenia na rzecz powoda wyrównania poborów do III grupy uposażenia upada już choćby w świetle dołączonego do rewizji oświadczenia, że najniższą grupą zaszeregowania na stanowisku, powoda była - zgodnie z układem zbiorowym - grupa III.Powołany - zresztą w rewizji po raz pierwszy - zarzut, że powód otrzymywał premię bilansową, nie wpływa również na zasadność jego roszczeń o wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych, a to z braku jakichkolwiek przepisów stanowisko takie uzasadniających. Pogląd, że premia bilansowa nie pochłania wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, wyraził już Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 20 maja 1954 r. (sygn. C. 2707/52).Wobec bezzasadności zarzutów rewizyjnych i braku uchybień, które uwzględnia się z urzędu, obie rewizje należało oddalić (art. 383 k.p.c.).