2 CR 33/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: M. Piekarski. Sędziowie: K. Lipiński (sprawozdawca), J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Eugenii P., Zdzisława P. i Andrzeja P. przeciwko Polskim Kolejom Państwowym (Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w W.) o odszkodowanie, na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 21 lipca 1960 r.rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneEugenia P. w imieniu własnym i dwojga swych dzieci domagała się zasądzenia od PKP - jako odszkodowania za śmierć jej męża wskutek wypadku w zatrudnieniu - 10.000 zł zadośćuczynienia dla siebie oraz po 198 zł miesięcznie renty od 30 stycznia 1954 r. dla każdego z dzieci.Sąd Wojewódzki wyrokiem z 24 marca 1955 r. zasądził po 75 zł miesięcznie renty dla każdego z dzieci oraz na rzecz Eugenii P. 5.000 zł zadośćuczynienia, dalsze zaś powództwo oddalił. Sąd Wojewódzki przyjął, że zmarły przyczynił się do wypadku i dlatego obniżył odszkodowanie o 50% (art. 158 § 2 k.z.).Wyrok powyższy został zaskarżony tylko przez stronę pozwaną. Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 24 lipca 1956 r. uchylił wyrok Sądu Wojewódzkiego w części uwzględniającej powództwo i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.Uzupełniwszy postępowanie dowodowe w sposób wskazany przez Sąd Najwyższy, Sąd Wojewódzki wyrokiem z 21 lipca 1960 r. zasądził te same kwoty, które były zasądzone uchylonym wyrokiem z 24 marca 1955 r. Sąd Wojewódzki powołał się na prawomocność poprzedniego swego wyroku w części oddalającej powództwo. Stwierdziwszy, że śmierć męża powódki jest wynikiem naruszenia przez stronę pozwaną przepisów bezpieczeństwa pracy, Sąd Wojewódzki uznał, że zasądzenie zarówno zadośćuczynienia w kwocie 5.000 zł, jak i renty dla dzieci po 75 zł miesięcznie jest uzasadnione.W rewizji od powyższego wyroku powodowie domagają się podwyższenia zadośćuczynienia do 10.000 zł, a rent do kwot po 198 zł miesięcznie. Skarżący zarzucają, że Sąd Wojewódzki powinien był mimo prawomocności części oddalającej poprzedniego wyroku zasądzić to, co poprzednio oddalono, na podstawie art. 329 § 2 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przepis art. 329 § 2 k.p.c. nie oznacza, by sąd mógł zasądzić ponad żądanie w sytuacji, gdy strona nie mogłaby rozszerzyć swych żądań ze względu na powagę rzeczy osądzonej. Żądań więc prawomocnie już oddalonych sąd nie może uwzględnić na podstawie art. 329 § 2 k.p.c., gdyż takie żądania nie mogą być rozpoznawane (art. 367 k.p.c.). Dlatego też rewizja w części dotyczącej zasądzenia wyższego zadośćuczynienia podlega oddaleniu (art. 383 k.p.c.).Zasądzenie na podstawie art. 329 § 2 k.p.c. renty wyższej niż zasądzona w poprzednim wyroku, mimo prawomocności części oddalającej tego wyroku, byłoby możliwe - ze względu na przepis art. 163 § 2 k.z. - w miarę zmiany okoliczności od daty zamknięcia rozprawy, na której poprzedni wyrok został wydany. Skoro bowiem w razie zmiany okoliczności w toku procesu strona mogłaby rozszerzyć powództwo o rentę (tak jak po zakończeniu sprawy mogłaby wytoczyć nowe powództwo o podwyższenie renty), to sąd mógłby i zarazem powinien z urzędu uwzględnić zmianę okoliczności i zasądzić - od chwili zajścia okoliczności uzasadniających podwyższenie renty - wyższą rentę na podstawie art. 329 § 2 k.p.c. Zasądzenie wyższej renty nie naruszałoby powagi rzeczy osądzonej poprzedniego oddalenia powództwa o wyższą rentę, gdyż prawomocność dotyczy tylko przedmiotu rozstrzygnięcia, a więc stanu faktycznego, jaki był podstawą wyrokowania. Ustawa zezwala (art. 163 k.z., art. V przep. wpr. k.p.c.) na ponowne określenie rent i innych powtarzających się świadczeń na podstawie okoliczności, które ujawniły się po uprawomocnieniu się wyroku. W wypadku jednak gdy prawomocne oddalenie powództwa o rentę nastąpiło przy zastosowaniu art. 158 § 2 k.z., jest objęte powagą rzeczy osądzonej stwierdzenie, że renta podlega obniżeniu w określonym stosunku. Ponieważ stan faktyczny będący podstawą zastosowania art. 158 § 2 k.z. nie może już nigdy po wyroku ulec zmianie, gdyż wchodzą tu w grę jedynie zdarzenia przeszłe, przeto podwyższenie renty w związku z późniejszą zmianą okoliczności musi uwzględnić ustalony raz na zawsze stopień obniżenia odszkodowania z mocy art. 158 § 2 k.z. (…)Ponieważ zmiana okoliczności, jaka nastąpiła po zapadnięciu poprzedniego wyroku oddalającego powództwo o rentę wyższą niż po 75 zł dla każdego z dzieci, nie uzasadnia podwyższenia renty, więc rewizję również i w tej części należało oddalić (art. 383 k.p.c.).