2 CR 492/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski. Sędziowie: P. Stępień (sprawozdawca), M. Wilewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jadwigi Z., działającej osobiście oraz w imieniu i na rzecz nieletnich dzieci: Urszuli Marii i Krystyny Karoliny Z., przeciwko Miejskiemu Zarządowi Budynków Mieszkalnych w Ł. o rentę i odszkodowanie, na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. Łodzi w Łodzi z dnia 14 października 1960 r.,zaskarżony wyrok w części nie uwzględniającej na rzecz powódek kwoty 14.400 zł z 8% od dnia 13 sierpnia 1958 r., renty w kwocie 450 zł miesięcznie od dnia 1 maja 1961 r. oraz kwoty 8.000 zł z 8% od dnia 18 lutego 1959 r. uchylił i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu dla m. Łodzi w Łodzi do ponownego rozpoznania; w pozostałej części rewizję powódek i w całości rewizję strony pozwanej oddalił.Uzasadnienie faktycznePowódki domagały się zasądzenia na ich rzecz kwoty 42.300 zł, twierdząc, że Jan Z. zginął w wypadku przy pracy z winy strony pozwanej.W piśmie procesowym z dnia 14 stycznia 1960 roku powódki ograniczyły to żądanie do kwoty 29.500 zł, natomiast zgłosiły dalsze żądanie o zasądzenie renty po 193 zł na rzecz każdej z małoletnich powódek.Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powódek kwotę 7.200 zł tytułem zadośćuczynienia oraz na rzecz małoletnich powódek rentę po 193 zł miesięcznie dla każdej z nich, a w pozostałej części powództwo oddalił.Zdaniem Sądu stosowną kwotą zadośćuczynienia jest suma 20.000 zł. Od tej sumy Sąd odliczył jednak kwotę 12.800 zł otrzymaną przez powódki z PZU. Jeśli chodzi o pozostałe roszczenia dotyczące wydatków na przyszłość, jak kosztów pomocy domowej i kosztów związanych z ewentualnym obmurowaniem grobu i wzniesieniem nagrobka, Sąd uznał je za przedwczesne, dalsze zaś roszczenia, jak np. dyżury nocne i zakup ubrań, za nie udowodnione.Wyrok powyższy zaskarżyły obie strony.Powódki w rewizji opartej na podstawach z art. 371 § 1 pkt 1, 3 i 4 k.p.c. wnoszą o zmianę wyroku w części oddalającej powództwo i zasądzenie na ich rzecz dalszej kwoty 32.400 zł, oraz dalszej renty po 450 zł miesięcznie, począwszy od dnia 1 maja 1961 r. aż do ukończenia przez małoletnie powódki 15 roku życia, ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania..Strona pozwana zaskarża wyrok w części zasądzającej tytułem zadośćuczynienia kwotę 7.200 zł i wnosi o zmianę wyroku w tej części oraz o oddalenie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rozpoznając rewizję strony pozwanej w pierwszej kolejności, należy stwierdzić, że jest ona nieuzasadniona. Cierpień moralnych i pogorszenia sytuacji życiowej doznały wszystkie powódki: Jadwiga Z., jako żona, a pozostałe powódki, jako córki. Trafnie ustalił Sąd Wojewódzki, że na powódkę Jadwigę Z. jako matkę spadł cały ciężar troski o wychowanie, utrzymanie i wykształcenie dwojga małoletnich dzieci, a ponadto sama została pozbawiona bliskiego sobie człowieka. Małoletnie powódki utraciły opiekuna i doradcę. W tych warunkach suma 20.000 zł, jako stosowna kwota zadośćuczynienia dla wszystkich powódek, nie może być w żadnym wypadku uznana za wygórowaną, tym więcej że Sąd Wojewódzki na poczet tej sumy zaliczył otrzymaną przez powódki kwotę 12.800 zł z PZU z tytułu ubezpieczenia.Z tych względów rewizja strony pozwanej nie mogła odnieść skutku i ulega oddaleniu z mocy art. 383 k.p.c.Jeśli chodzi o rewizję powódek, to sprawa w tym zakresie istotnie nie została dostatecznie wyjaśniona. Chociaż, powódka, przytaczając fakty świadczące jej zdaniem o poniesieniu przez nią szkody w kwocie 42.300 zł, nie zażądała zasądzenia odszkodowania z tego tytułu, a jedynie zgłosiła żądanie zasądzenia takiej sumy z tytułu zadośćuczynienia za cierpienia moralne na mocy art. 166 k.z., to jednak Sąd powinien rozważyć, czy twierdzenia te nie uzasadniają zastosowania przepisu art. 329 § 2 k.p.c. Sąd Wojewódzki, oddalając powództwo w pozostałej części, miał przypuszczalnie na myśli ten przepis, skoro twierdzenia powódki w tym zakresie rozważał jako roszczenia.Słusznie podnosi jednak rewizja, że nieuwzględnienie tych roszczeń wyraźnie obecnie sprecyzowanych w rewizji nastąpiło bez dostatecznego wyjaśnienia sprawy. Uzasadnienie wyroku zawiera jedynie nic nie znaczące ogólniki, że roszczenia są przedwczesne lub nie udowodnione.W myśl art. 162 § 2 k.z. osobom, do których utrzymania zmarły był obowiązany z mocy ustawy i które rzeczywiście utrzymywał, zobowiązany powinien wynagrodzić utracone korzyści przez wypłacenie renty, obliczonej stosownie do potrzeb poszkodowanych. Powódki twierdziły i twierdzą, że ich utracone korzyści to nie tylko kwota z dochodu zmarłego obracana na ich utrzymanie, ale nadto osobista opieka zmarłego nad nimi, którą utraciły i którą muszą zastąpić siłą najemną - pomocą domową. Renta powinna wynagradzać koszty w pełnym rozmiarze, powinna więc uwzględniać również potrzeby osób, które pozostawały na utrzymaniu zmarłego. Jeśli więc powódki wymagają w dalszym ciągu opieki, jeśli zmarły ojciec udzielał im tej opieki, to roszczenie ich o dalszą rentę może okazać się uzasadnione, choć żądanie skapitalizowania tej części renty było nieuzasadnione.W myśl art. 162 § 1 k.z., w razie śmierci poszkodowanego wskutek uszkodzenia ciała i rozstroju zdrowia, zobowiązany do odszkodowania powinien zwrócić koszty leczenia i pogrzebu temu, kto je poniósł. Powódka twierdziła, że zapłaciła za dyżury nocne pielęgniarki przy chorym 1.000 zł i że koszt rozpoczętej budowy nagrobka wyniesie 7.000 zł. Sąd nie przeprowadził żadnych dowodów na powyższe twierdzenia powódki, a przecież gdyby te twierdzenia zostały udowodnione, powódce w myśl art. 162 § 1 k.z. należałby się ich zwrot, dyżury nocne stanowią bowiem koszty leczenia, a koszt nagrobka koszty pogrzebu. Niezasądzenie zatem powyższych roszczeń na zasadzie przepisu art. 329 § 2 k.p.c. uchybia cytowanemu przepisowi oraz art. 218 i 326 k.p.c. i dlatego pociąga za sobą uchylenie zaskarżonego wyroku w tym zakresie z jednoczesnym przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania.Natomiast nieuzasadniona jest rewizja w pozostałej części. Kupioną garderobę powódki niewątpliwie zużytkowały w okresie żałoby. Jeśli zaś chodzi o zaciągniętą pożyczkę, to powódka twierdzi, że zużyła ją właśnie na zakup garderoby i na zapłacenie dyżurów pielęgniarskich przy chorym. Zużycia dalszej części pożyczki powódka nie wykazała. Skoro co do należności za zwrot kosztów dyżurów sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, a w pozostałej części roszczenie jest nieuzasadnione, to rewizja w tej części nie mogła odnieść skutku i dlatego ulega oddaleniu z mocy art. 389 k.p.c.