2 CR 635/59

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa W. S., reprezentowanej przez matkę W. S. przeciwko M. S. o alimenty, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Wojewódzkiego z Łodzi z dnia 28.I.1959 r. zaskarżone postanowieniem zmienił w ten sposób, że utrzymuje w mocy wyrok Sądu Powiatowego w Ł. z dnia 26.VIII.1958 r. w części zasądzającej alimenty w wysokości 200 zł miesięcznie i w tej części rewizję pozwanego od tego wyroku oddalił, w pozostałej części wyrok ten uchylił i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Ł. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowódka jest córką pozwanego oraz rozwiedzionej z nim żony jego W. S. Wszyscy troje mają obywatelstwo radzieckie. Matka z córką zamieszkują w Związku Radzieckim, pozwany od sierpnia 1956 r. przebywa w Polsce. Według wyroku wydanego w 1951 r. przez sąd radziecki, pozwany jest zobowiązany płacić powódce alimenty w wysokości 25% zarobków. Pozwany, dopóki przebywał w Związku Radzieckim, obowiązkowi temu czynił zadość. Z Polski wysyła powódce przy zarobku 1.175 zł miesięcznie tytułem alimentów 275 zł miesięcznie od lutego 1957 r., tj. od czasu uzyskania zezwolenia na wysyłanie pieniędzy.Opierając się na powyższym stanie faktycznym oraz art. 19 pr. pryw. międz. i art. 51 - a. k. pr. małż. rodz. i opiek. RFSRR, powódka w pozwie wniesionym 8.II.1958 r. żądała zasądzenia od pozwanego alimentów w wysokości 300 zł miesięcznie począwszy od 1.IX.1957 r. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa, podnosząc zarzut braku jurysdykcji i przesłanek ochrony sądowej oraz zarzut powagi rzeczy osądzonej. Sąd Powiatowy powództwo w całości uwzględnił na podstawie przepisów przytoczonych w pozwie, wychodząc z założenia, że w świetle umowy między PRL a ZSRR zawartej 28.XII.1957 r. wyrok przeciwko pozwanemu zapadły w ZSRR nie podlega w Polsce uznaniu i nie może być tu wykonany. Na skutek rewizji pozwanego Sąd Wojewódzki wyrok powyższy uchylił i pozew odrzucił opierając się na art. 31 ust. 2 i 33 powyższej umowy. Postanowienie to zaskarżył Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną, domagając się jego uchylenia i odesłania sprawy do I instancji na tej podstawie, że art. 31 i 33 umowy polsko-radzieckiej nie można stosować w oderwaniu od art. 32 tej umowy. Skoro w szczególności według przepisu tego ostatniego uznaniu podlegają orzeczenia w wymienionych w nim sprawach tylko w zakresie stosunków prawnych, powstałych po wejściu w życie umowy - a więc w zakresie stosunków, powstałych poprzednio, wyroki uznane nie będą - usprawiedliwiony jest wniosek, że w sprawach tych ostatnich umowa z 28.XII.1957 r. dotychczasowej drogi dochodzenia roszczeń przed sądami polskimi nie wyłączyła. Należy więc stosować w sprawie jak dotychczas art. 3 i 4 k.p.c., a według przepisów tych jurysdykcja sądu polskiego w sprawie jest uzasadniona, natomiast art. 19 pr. pryw. międz. dotyczy prawa materialnego i nie może rozstrzygać o jurysdykcji w sprawie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z faktu że umawiające się strony uzgodniły jurysdykcję w sprawie pomiędzy dziećmi a rodzicami, płynie wniosek, że wyroki wydane w sprawach tych na obszarze jednej umawiającej się strony, w ramach uzgodnionej jurysdykcji, powinny być uznawane na obszarze drugiej umawiającej się strony, inaczej bowiem porozumienie, dotyczące jurysdykcji nie miałoby żadnego sensu. Gdy odwrócimy to wnioskowanie, dochodzimy do stwierdzenia, że tak długo, jak wyroki uznane nie będą, nie ma i jurysdykcji, uzgodnionej w umowie. Ponieważ zaś jurysdykcja jest zależna od prawa materialnego właściwego w sprawie (art. 33 umowy), przeto i tu przy odwróceniu tego stosunku zależności dojść należy do wniosku, że tam, gdzie nie ma jurysdykcji, nie można stosować normy o uzgodnionym w umowie właściwym prawie materialnym (art. 31, 32), a tym samym - że nie można stosować tych norm, jeżeli wyroki w zakresie danych stosunków nie będą uznane. Według art. 52 umowy, uznane będą tylko wyroki w zakresie stosunków prawnych, powstałych po wejściu w życie umowy. A zatem prawo materialne uzgodnione w umowie będzie należało stosować tylko do stosunków powstałych po wejściu w życie umowy i tak samo jurysdykcja uzgodniona w umowie istnieć będzie w sprawach dotyczących takich tylko stosunków. Co do znaczenia jednak słów: "stosunki powstałe po wejściu w życie umowy" - istnieją wątpliwości czy chodzi o stosunek jako całość, tj. od chwili urodzenia dziecka rozwiązujący się z jego dorastaniem i kończący się z chwilą śmierci jednej ze stron; czy też stosunki jako poszczególne fazy takiego jednolitego stosunku, powstające w toku rozwijania się jego, jak np. stosunek alimentacyjny, a nawet stosunki przedstawiające etapy poszczególnej fazy, np. stosunek powstały z nadejściem płatności każdej szczególnej raty alimentacyjnej.Na zapytanie Sądu Najwyższego oparte na art. 39 ust. 1 ustawy z 2.VIII.1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych międzynarodowych - prawo prywatne międzynarodowe (Dz. U. R.P. Nr 101, poz. 581) w związku z pkt. II protokołu dodatkowego do umowy o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych, rodzinnych i karnych między PRL, a ZSRR podpisanej w Warszawie 28.XII.1957 r. Dz. U .R.P. z 1958 r. Nr 32, poz. 147) - Ministerstwo Sprawiedliwości wyjaśniło, że datę powstania stosunku prawnego między rodzicami a dziećmi w rozumieniu art. 52 lit. a umowy należy uważać dzień urodzenia dziecka i że art. 31 do 33 tejże umowy stosuje się tylko do stosunków prawnych między rodzicami i dziećmi, urodzonymi po dniu 7.VI.1958 r. W świetle tych wyjaśnień należy rewizję nadzwyczajną w całej pełni uznać za uzasadnioną. W takim zaś razie dla oceny tak jurysdykcji jak i strony materialnej sprawy - należy stosować ustawy polskie. Powództwo przeciwko pozwanemu może być skierowane do sądu w Polsce na podstawie art. 4 k.p.c. Twierdzenie pozwanego, że na to konieczna jest zgoda, jest błędne, bo nie należy on do osób, które w myśl art. 5 k.p.c. są wyjęte spod jurysdykcji polskiej. Nieuzasadniony jest również zarzut pozwanego, że skoro już istnieje przeciwko niemu wyrok i pozwany do niego się stosuje, brak jest podstawy do ochrony procesowej, o której traktuje art. 3 k.p.c. Wyrok bowiem wydany w Związku Radzieckim nie może być podstawą prowadzenia egzekucji, a powódka ma pełny interes posiadania przeciwko pozwanemu w Polsce tytułu egzekucyjnego. Pozwany mógł się jedynie uchronić przed płaceniem kosztów, i uznając w myśl art. 102 k.p.c. żądanie powódki, jednak z tej możliwości nie skorzystał. Słusznie sąd I instancji zastosował na podstawie art. 19 pr. pryw. międz. w sprawie prawo obowiązujące w Związku Radzieckim. Nie prowadzi to jednak do uchylenia zaskarżonego wyroku i odesłania sprawy do I instancji w całości. Pozwany twierdzi, że ma na utrzymaniu ponadto dwoje dzieci z drugiego małżeństwa. Przy zastosowaniu art. 51 prawa małżeńskiego, rodzinnego i opiekuńczego RFSRR przypada na powódkę szósta część jego zarobku. Ponadto ustalenie zarobków pozwanego nie odpowiada treści akt, znajduje się bowiem w nich zaświadczenie Urzędów Telefonów i Telegrafu że wynoszą one 1.400 zł miesięcznie. Wyrok Sądu Powiatowego okazuje się więc tylko w części zasądzającej alimenty w wysokości 200 zł miesięcznie uzasadniony, w pozostałej natomiast części konieczne są dodatkowe ustalenia, uzasadniające potrzebę uchylenia w tym zakresie zaskarżonego wyroku i odesłania sprawy do I instancji.